Maandag 06/04/2020

Voorspelbaar veilingrecord

Morgen veilt Sotheby's in New York de privékunstcollectie van zijn voormalige eigenaar Alfred Taubman. Alles wijst erop dat de verkoop van de Picasso's, Modigliani's en Rothko's in totaal een half miljard dollar (456 miljoen euro) zal opbrengen, een recordbedrag. De erfgenamen van Taubman kregen immers die prijsgarantie.

Vier veilingen heeft Sotheby's nodig om de kunstcollectie van Alfred Taubman op de markt te brengen. De Amerikaan van Duits-Joodse komaf is de voormalige eigenaar van Sotheby's, maar hij maakte zijn fortuin voornamelijk met de ontwikkeling van shoppingmalls buiten de Amerikaanse stadscentra. In april van dit jaar overleed hij op 91-jarige leeftijd aan een hartaanval.

Hoeveel werken er precies in Taubmans fabuleuze kunstcollectie zitten, is niet duidelijk maar het gaat zeker om meer dan tweehonderd schilderijen, tekeningen en sculpturen van oude, moderne en hedendaagse meesters. Taubman bezat werk van Picasso, Modigliani, Degas, Rothko, Bacon, Warhol, Dürer en Rafaël, maar absolute kaskrakers zitten er niet bij. Het is door de constant hoge kwaliteit, met nogal wat geschatte bedragen tussen 25 en 35 miljoen dollar, dat de collectie-Taubman met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid het vorige veilingrecord voor een volledige kunstcollectie zal doen sneuvelen.

Dat staat tot nu toe op naam van de collectie Yves Saint-Laurent. De verzameling van de Franse modeontwerper werd in 2009 in Parijs geveild voor een totaalbedrag van 477 miljoen dollar.

Morgen komen er al 77 loten uit de Taubman-collectie op de markt in de veiling 'Masterworks' van Sotheby's. "Misschien komt het één keer in twintig jaar voor dat je met zo'n kunstcollectie kunt werken", zegt Alexander Rotter, codirecteur hedendaagse kunst bij Sotheby's.

De rijkdom van de collectie-Taubman was voor velen een geheim. Dat kwam onder meer doordat Alfred Taubman op eigen houtje prospecteerde en zelf zijn aankopen deed, zonder adviseurs - erg ongewoon voor een miljardair. Zo kocht hij in 1999 het portret dat Pablo Picasso in 1937 schilderde van zijn minnares Dora Maar. Taubman verwierf het werk uit de collectie-Versace voor nog geen 5 miljoen dollar, terwijl het nu op de veiling wel eens 35 miljoen dollar zou kunnen halen.

Het is niet het enige werk dat dergelijke schatting meekrijgt. Het uitstekende portret dat Modigliani in 1919 van Paulette Jourdain maakte, wordt 'officieus' geschat tussen 25 en 35 miljoen dollar. Sotheby's zelf plakt er geen bedrag op. Het gaat om een van de laatste werken die Modigliani voor zijn dood maakte. Pauline 'Paulette' Jourdain was de meid en de latere minnares van Modigliani's kunsthandelaar Léopold Zborowski. Taubman kocht het portret in 1983.

Ander werk in dezelfde prijsklasse zijn de schilderijen Untitled XXI van Willem de Kooning, Untitled (Lavender and Green) van Mark Rothko en No. 6 / Sienna, Orange on Wine van diezelfde Rothko. Edgar Degas' pastel Femme nue de dos, se coiffant is iets goedkoper (15 à 20 miljoen dollar) net zoals zijn balletdanseresjes in Danseuses en blanc (18 à 20 miljoen dollar). Ook Miró valt iets minder duur uit: het beschilderde 'object' La Porte wordt geschat op 15 à 20 miljoen dollar. En voorts is er werk van uiteenlopende schilders als Clyfford Still, Henri Matisse, Francis Bacon, Egon Schiele, Jasper Johns en Toulouse-Lautrec - meestal in de prijsklasse van 10 à 20 miljoen dollar. Het zijn hoge prijzen, maar op de veilingmarkt is men de laatste jaren wel wat meer gewoon. In mei van dit jaar werd Les femmes d'Algers van Picasso door Christie's in New York verkocht voor 179 miljoen dollar en werd zo het duurst geveilde kunstwerk aller tijden.

Geven en nemen

Overmorgen brengt Sotheby's onder de noemer 'Modern and contemporary art' 123 loten op de markt uit de collectie-Taubman. Meestal gaat het om tekeningen met nogal wat aanbod van Gustav Klimt en Egon Schiele en een naakt van onze landgenoot Paul Delvaux (20.000-30.000 dollar). Maar de grote kanonnen komen die dag niet uit Taubmans collectie: Paysage sous un ciel mouvementé (1889) van Vincent Van Gogh, uit de Belgische collectie van Louis en Evelyn Franck, wordt geschat op 50 à 70 miljoen dollar. Het schilderij La Gommeuse van Pablo Picasso, afkomstig uit een niet nader genoemde particuliere verzameling, moet 60 miljoen dollar opbrengen. Volgens insiders, want het veilinghuis geeft geen schattingen voor dit doek (zie kader). Op 18 november volgt dan de veiling American Art, op 27 januari 2016 komen de oude meesters van Taubman aan de beurt.

Alfred Taubman was genereus en besteedde veel geld aan liefdadigheid. Een van de instellingen die van zijn vrijgevigheid heeft genoten, is het Detroit Institute of Arts in Michigan, de staat waaruit Taubman zelf afkomstig was. Het museum, waarvan een vleugel naar Taubman genoemd is, heeft van hem tientallen miljoenen dollars gekregen en een twintigtal kunstwerken, die deel uitmaken van de permanente museumcollectie. Maar toen Sotheby's de veiling van Taubmans verzameling aankondigde, bleek dat er alvast acht werken uit het Detroit Institute of Arts mee verkocht zouden worden. Die werken waren blijkbaar geen schenking maar een langdurige bruikleen. Het gaat onder meer om 17-de eeuwse schilderijen van Pietro da Cortona, Valentin de Boulogne en Guercino.

Volgens de familie wist de museumdirectie dat de kunstwerken, na Taubmans overlijden, niet geschonken zouden worden. Toch kan het museum zelf en andere instellingen in Detroit in de toekomst nog rekenen op giften van de Taubman Foundation.

De opbrengsten van de veiling zijn in de eerste plaats bedoeld om successierechten te betalen, maar ook de Taubman Foundation zou ermee gespijsd worden. Globaal zou een derde van de 500 miljoen dollar naar Taubmans weduwe gaan (Judy, zijn tweede echtgenote), een derde naar zijn kinderen en een derde naar liefdadigheid.

De familie heeft van Sotheby's alleszins een prijsgarantie gekregen: aan de erfgenamen is dus een opbrengst van een half miljard dollar gegarandeerd. Als dat bedrag niet gehaald zou worden op de vier veilingdagen, dan legt Sotheby's zelf de resterende som bij. De veiling van Taubman is dan ook niet onomstreden. NRC Handelsblad verwijst naar correspondentie van de Securities and Exchange Commission, de Amerikaanse toezichthouder, waaruit blijkt dat Sotheby's verregaande toezeggingen heeft gedaan om de collectie te mogen veilen.

In het verleden hebben veilinghuizen flink wat geld verloren door dergelijke garanties. Tegelijk rijzen er ook ethische vragen over zulke prijsafspraken. De Amerikaanse econoom Nouriel Roubini, hoogleraar aan New York University en bekend als 'Dr Doom' omdat hij de financiële crisis van 2008 voorspelde, hield eerder dit jaar een geruchtmakende toespraak op het World Economic Forum in Davos. Hij pleit voor doorzichtigheid en regulering van de kunstmarkt. In zijn nieuwsbrief schrijft hij: "Prijzen op de kunstmarkt zijn onderhevig aan manipulatie. De minimumprijzen die veilinghuizen garanderen, kunnen de bedragen van de verkochte loten de hoogte injagen wat, effectief, prijsverstoring en manipulatie betekent." In concreto kan het bijvoorbeeld betekenen dat er een denkbeeldige bieder in het spel is die de prijs tijdens de veiling opdrijft tot aan de garantieafspraak.

De ironie wil dat de twee grote veilinghuizen Christie's en Sotheby's eind jaren negentig al eens illegale prijsafspraken hebben gemaakt over verkoopcommissies. Details zijn er nooit aan het licht gekomen, maar beide firma's kwamen in 2000 overeen een boete van 512 miljoen euro te betalen om alle schadeclaims te regelen. Alfred Taubman, die toen voorzitter en hoofdaandeelhouder was van Sotheby's, werd veroordeeld en belandde negen maanden in een Amerikaanse cel. Zijn collega van Christie's, Sir Anthony Tennant, werd ook veroordeeld maar ontsnapte aan zijn gevangenisstraf door niet meer naar de Verenigde Staten te reizen.

België hoopt op koopje

Misschien vraagt u zich intussen af of aan deze miljoenendans Belgische privékopers of musea zullen deelnemen. Voor musea is de kans gewoon onbestaande om iets te kopen, of het moest een tekening zijn. Onlangs nog kocht het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) een zeldzame tekening van James Ensor voor... 55.000 euro. Peanuts op de internationale veilingmarkt. Vlaams cultuurminister Sven Gatz (Open Vld) gaf onlangs nog toe dat hij met een potje van 536.000 euro per jaar voor de aankoop of het behoud van 'topstukken' achter de feiten aanholt.

Toch hoopt Sotheby's Brussel dat een van de doeken van James Ensor, die donderdag in New York geveild worden, bij een Belgische privéverzamelaar terechtkomt. Maar die Ensors komen uit de collectie-Franck, niet uit de collectie Taubman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234