Vrijdag 30/10/2020

Opinie

Voordat we risicotechnologie inzetten, hebben we verdere vooruitgang in de psychologie nodig

Een malariamug.Beeld EPA

Stijn Bruers werkt in de milieusector, is doctor in de wetenschappen en in de moraalfilosofie.

De wetenschap gaat pijlsnel vooruit. De jongste jaren is er een nieuw risicokindje geboren in de schoot van de wetenschap: de gene-drivetechnologie. Een vorm van genetische manipulatie waarbij de overerfbaarheid van bepaalde genen sterk opgedreven wordt. Zo sterk, dat in een mum van tijd die genen zich verspreiden in volledige populaties.

De potentiële toepassingen klinken veelbelovend. Het eerste waar de wetenschappers aan denken is het loslaten in de natuur van een genetisch gemanipuleerde versie van het meest dodelijke dier: de mug. Elk jaar sterven 700.000 mensen aan malaria en andere ziektes overgedragen door muggen. Met de gene-drivetechnologie kan men deze ziektes bestrijden door muggenpopulaties te infecteren met bepaalde genen. Het bestrijden van plagen in de landbouw of van antibioticaresistentie bij schadelijke bacteriën zijn andere mogelijke toepassingen. En sommige ethici kijken hoopvol naar de gene drive om op termijn het gigantische dierenleed in het wild - een ernstig onderschat moreel probleem - te bestrijden.

Stijn Bruers.Beeld rv

Maar er kleven ook ernstige gevaren aan deze technologie. In de verkeerde handen kan ze misbruikt worden als biologisch wapen door het verspreiden van schadelijke genen onder de bevolking, zoals een onbedwingbare virusinfectie. Bij dergelijk gevaar kunnen we ons nog iets voorstellen. Maar daarnaast zijn er ook nog de onbekende gevaren: risico's waarvan we nog helemaal geen kennis hebben. Hoe gaan ecosystemen en populaties reageren op de gene drive?

Hoe moeten we als samenleving omgaan met nieuwe technologie die zowel veel voordelen als veel risico's kent? Van kernfysica tot moleculaire biologie tot computerwetenschappen, de wetenschappers bedenken steeds meer nieuwe technologieën die onze samenleving op een splitsing brengen. Het ene spoor biedt ons sterke voordelen, het andere spoor kan leiden tot een doemscenario.

Het goede nieuws is dat er doorheen de geschiedenis een sterke morele vooruitgang plaatsvindt. De statistieken zijn duidelijk: onze samenleving wordt steeds vredelievender. De kans om slachtoffer te worden van menselijk geweld is met een grote factor gedaald de afgelopen decennia en eeuwen. De cruciale vraag is of deze morele vooruitgang sneller gaat dan de technologische vooruitgang. Als de morele vooruitgang achterop hinkt, dan zijn we moreel gezien nog niet klaar om gebruik te maken van risicovolle technologie.

De morele vooruitgang kent een bondgenoot in de vooruitgang van de psychologische wetenschappen. De psychologen leren steeds meer over ons morele denkvermogen. Zo blijkt dat we vaak irrationele opvattingen hebben, het gevolg van zogenaamde 'cognitieve bias'. Net zoals er optische illusies bestaan en onze zintuigen daarom niet altijd te vertrouwen zijn, zo bestaan er morele illusies en spontane denkfouten waardoor we onbewust foute keuzes maken.

Ons verstand is niet zo goed in het omgaan met bepaalde risico's, zeker niet als het gaat om een heel kleine kans op een heel groot probleem. Denk aan kernenergie, waarbij verzekeringsfirma's niet staan te springen om een kernramp te verzekeren. De analogie tussen kernenergie en gene drive gaat nog iets verder: beide technologieën kunnen misbruikt worden voor gevaarlijke wapens.

We zijn nog niet voldoende in staat om kosten en baten van nieuwe risicotechnologie te evalueren. En de illusies in ons oordeelvermogen spelen ons parten. Voordat we risicotechnologie inzetten, hebben we een verdere vooruitgang in de psychologie nodig, zodat we leren om rationeler om te gaan met risico's. De gene drive is niet de enige technologie met veel risico's en veel potentiële voordelen. De kans is groot dat we nog deze eeuw gaan te maken krijgen met artificiële superintelligentie (robotten die veel slimmer zijn dan mensen) en nanotechnologie. Het wordt een spannende wedloop tussen onze technologische vooruitgang en onze morele en psychologische vooruitgang.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234