Dinsdag 17/09/2019

Voorbode van toekomstig Magrittemuseum

Als alles volgens plan verloopt, krijgt René Magritte (1889-1967) eind volgend jaar zijn eigen museum op het Koningsplein in Brussel. Een voorproef daarvan is in het Museum Boijmans Van Beuningen te zien. De titel Voici Magritte is goed gekozen: Magritte is er, in vol ornaat.

Door Evert-Jan Pol

Rotterdam l De nadruk ligt op werken op papier (gouaches, collages, tekeningen en studies), maar die worden aangevuld met brieven aan geestverwanten, schilderijen en zelfs films. De expositie schetst een chronologisch beeld van het werk van Magritte, die eerst 'aan kubisme deed' maar later uitgroeide tot een belangrijk surrealist.

Zijn carrière startte begin jaren twintig als tekenaar-ontwerper bij een behangselfabriek. Albums met voorontwerpen zijn de enige getuigen van die functie. In dezelfde periode ontwierp Magritte omslagen voor partituren van foxtrots en charlestons. Het binnenwerk van de boekjes gebruikte hij vervolgens voor collages.

Tot na de Tweede Wereldoorlog hield Magritte zich in zijn Studio Dongo bezig met reclamewerk, maar in bepaalde kringen was hij ook al bekend als schilder. In 1937 werd hij uitgenodigd een aantal weken te werken in het Londense huis van de excentrieke mecenas Edward James. Die financierde het bekende surrealistische tijdschrift Minotaure. In James' woning vereeuwigde Magritte zijn gastheer op het spiegelportret Réproduction interdite.

Dat olieverfdoek is een van de bijdragen van het Boijmans aan de expositie. Andere werken komen uit particuliere collecties en uit de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel, waar het toekomstige Museé Magritte wordt ondergebracht. Door de combinatie van verschillende collecties ontstaat een goed inzicht in Magrittes werkwijze. Zo herhaalde hij thema's, gebruikmakend van een andere discipline. In 1937 schilderde hij Het rode model III. De schoenen met tenen keerden tien jaar later terug op een gouache. Le jockey perdu, Magrittes eerste surrealistische thema, ontstond in 1926 als collage, maar werd dertig jaar later eveneens als gouache uitgewerkt.

Magrittes creaties zetten aan het denken, deels vanwege de raadselachtige naamgeving. Waarom zou hij bijvoorbeeld een afbeelding van een aan de galg hangende zeemeerman Het liefdeslied hebben genoemd? "De titels van mijn schilderijen zijn geen verklaringen en mijn schilderijen zijn geen illustraties van de titels", zei hij daar zelf over. De juist wel toepasselijke titel Het verraad van de schilderijen, beter bekend als Ceci n'est pas une pipe, wijkt af van die stelling.

Veel titels ontstonden in samenspraak met collega's, tijdens vergaderingen op zaterdag- of zondagavond. Op zo'n avond hielden de surrealisten zich ook graag bezig met een beeldende versie van het taalspel Cadavres exquis. Eén kunstenaar begon aan een potloodtekening, waarna steeds een ander de afbeelding aanvulde, uiteindelijk resulterend in humoristische en surrealistische voorstellingen.

In de Tweede Wereldoorlog en kort daarna week Magritte af van de stijl die hem zo beroemd maakte. Hij schilderde Renoirachtige, kleurrijke doeken, in 1948 leidend tot peinture vache. De werken die hij in die periode creëerde, zijn atypisch voor de kunstenaar, bijna cartoonesk zelfs. Hij had er geen succes mee. Op een expositie in Parijs verkocht hij geen enkel werk. Hij keerde snel weer terug naar het vertrouwde surrealisme.

Het Parijse Museé Maillol toonde eerder al een deel van de expositie. Magritte tout en papier beperkte zich echter tot het werk op papier. Voici Magritte toont de kunstenaar in al zijn facetten en is daarmee een waardige voorbode van Magrittes eigen museum.

Voici Magritte, tot 3 december in Museum Boijmans Van Beuningen, Museumpark 18/20, Rotterdam. Open dinsdag tot zondag van 11 tot 17 uur. Info: www.boijmans.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234