Dinsdag 21/01/2020

Vooral Tsjechië herdenkt tien jaar Fluwelen Revolutie

Gisteren was het dag op dag tien jaar geleden dat in Praag het hervormingsproces begon dat Fluwelen Revolutie is gaan heten. Een week na de val van de Berlijnse Muur begon de opstand in wat toen nog Tsjecho-Slowakije was. Op 17 november 1989 kwamen duizenden studenten in de hoofdstad Praag op straat en werden door de politie brutaal uiteengeklopt, maar ze kwamen telkens weer, tot het regime viel.

Brussel / Praag

Eigen berichtgeving

Frank Schlömer

Eigenlijk was de aanleiding op die koude 17de november eerder onschuldig. De studenten in Praag wilden een verjaardag herdenken waar hun stalinistische regime niets op tegen kon hebben. In 1939 was namelijk de student Jan Opletal door de nazibezetters vermoord wegens verzetsactiviteiten en daarom wilde de Praagse universiteit hem hulde brengen. Opletal, naar wie in het centrum van Praag een straat is genoemd, was een nationale held en hij was dat ook voor de stalinisten.

Toen de betogers echter steeds meer systeemkritische geluiden lieten horen, trad de politie gewelddadig op. In de Narodni Trida-straat werden de studenten uiteengeranseld en het verhaal dat daarbij een dode viel, wakkerde de spanningen nog aan. Het gerucht is later ook door de oppositie formeel ontkend, maar het heeft de emoties toen wel doen oplaaien.

Twee dagen later werd het 'Obcjanske Forum' (Burgerforum) opgericht, door dissidenten die rond de mensenrechtengroepering Charta '77 gegroepeerd waren. Een van de medestichters was hun woordvoerder Vaclav Havel, de huidige president, die al bekend was omdat hij voor elk van zijn toneelstukken die hij clandestien liet opvoeren weer voor een tijd achter tralies verdween.

Het Burgerforum riep elke dag opnieuw op tot betogingen en die kregen het regime op korte termijn op de knieën, ook omdat vrijwel onmiddellijk de arbeiders uit de fabrieken zich achter de beweging schaarden. Het centrale en nochtans behoorlijk grote Wenceslasplein in hartje Praag kon de massa op de duur niet meer slikken. Op 25 november bereikte de revolte een hoogtepunt toen tegen het een miljoen mensen op het Letnaplein bijeen kwam en de politie niet meer durfde ingrijpen. Twee weken nadien al (9 december) nam president Gustav Husak ontslag en tegen het einde van die maand was opperdissident Vaclav Havel zelf tot staatshoofd verkozen.

De tiende verjaardag van de geslaagde Fluwelen Revolutie werd gisteren vooral in Praag gevierd, in Bratislava, hoofdstad van het inmiddels afgescheiden Slowakije, verliep de herdenking eerder in mineur. Voor de viering in Praag waren door Havel hoofdacteurs van de Koude Oorlog uitgenodigd: Michaïl Gorbatsjov, George Bush, Margaret Thatcher, Helmut Kohl en Danielle Mitterrand, ter vervanging van wijlen haar echtgenoot. Net zoals eerder deze maand in Berlijn stalen de gepensioneerde toppolitici de show en was er van de helden van 1989 niet veel meer te bespeuren. Behalve Vaclav Havel dan, die zijn tweede ambtstermijn als staatshoofd uitzit. Maar Havel heeft in eigen land veel aan prestige verloren. Ook de andere dissidenten, die de eerste jaren ministers en ambassadeurs werden, zijn naar de achtgrond verdwenen.

Zoals in Oost-Duitsland is ook in Tsjechië het enthousiasme van weleer aanzienlijk getemperd. Dertig procent van de Tsjechen meent zelfs dat het leven vroeger beter was. Vele Tsjechen zijn verbitterd, de werkloosheid is hoog, het land is uiteengevallen. Tsjechië is wel lid van de Navo geworden - het zichzelf isolerende Slovakije werd niet gevraagd - maar de weg naar lidmaatschap van de Europese Unie is nog met heel wat problemen bezaaid. Tsjechië was het eerste post-communistische land dat werd toegelaten tot de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa), maar het kampt met stijgende werkloosheid, terwijl er tien jaar geleden officieel géén was.

De Morgen gaat op 25 november, dag van de grootste betoging in Praag, dieper in op de Fluwelen Revolutie in Tsjecho-Slowakije met het vervolg van de BBC-reeks 'Pushing Back the Curtains' van Misha Glenny.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234