Dinsdag 28/03/2023

Blik op BelgiëAarschot

Voor wie afscheid wil nemen van een geliefde of stilte zoekt, is er nu ook een ‘onument’

null Beeld Samira Atillah
Beeld Samira Atillah

Inwoners van Aarschot kunnen voortaan de slachtoffers van de coronapandemie eren aan een ‘onument’. Dat werd speciaal gebouwd op een stilteplek in de buurt. ‘Tijdens de pandemie werd de maatschappelijke dimensie van rouwen ons ontnomen.’

Samira Atillah

“Ik vind die gedenkplaats wel oké, maar ze ligt zo afgelegen. Je moet er al bewust naartoe stappen om er te geraken.” In een café in de buurt van het station van Aarschot vraag ik enkele tooghangers naar het pas geplaatste onument ter ere van de coronaslachtoffers. Enkelen beweren dat ze van niets weten: “Ah, bon? Wat is dat eigenlijk, een onument?”, vragen ze me verbaasd.

Onumenten – monumenten zonder ‘m’ – kwamen tot stand naar een idee van psychiater Uus Knops, in nauwe samenwerking met Katrien Boogaerts van Kunstwerkt vzw, Moving Closer, Elke Van Hoof en Bureau Bas Smets. Als landschapsarchitect heeft Smets ook het ontwerp gecreëerd voor Aarschot: een cirkelvormige gedenkplaats uit beton en ijzerzandsteen, ter nagedachtenis van de slachtoffers die tijdens de Covid 19-epidemie zijn gevallen. Het is een soort troostplaats, lees ik op de website onumenten.org, en een verbonden netwerk van stilteplekken voor bezinning en rust, maar ook voor ontdekking en ontmoeting in de open lucht. Momenteel staan er al vier onumenten, naast Aarschot ook in Kortrijk, Gent, en Lommel.

Bezielsters

De naam ‘onument’ werd dan ook bewust gekozen, want ze zijn “lichter, luchtiger en minder massief dan monumenten, met de symbolische en cruciale beginletter O”, communiceerden de bezielsters. Maar de inwoners van Aarschot zijn dus nog niet allemaal op de hoogte van de gedenkplaats. “Ik weet niet wat dat is? Is dat hier in de buurt?”, vraagt een wandelaar mij, als ik hem vraag of hij het initiatief zinvol vindt. Enkele buurtbewoners hebben er wel al over gelezen in de media, maar zijn zelf nog niet gaan kijken. “Goh, dat ligt zo afgelegen, je moet al trappen op om er te geraken”, zucht een oudere man. Ook ik waag me aan de stenen trappen, die tot de Orleanstoren van Aarschot leiden.

Als ik er ben, is enkel buurtbewoner Mark Willems ter plaatse. Hij vindt het onument wel iets hebben. “Het is een goed initiatief”, vertelt Willems. “Het is een stilteplaats, in de natuur.” De man vertelt over een kennis van hem die drie weken in coma lag door corona. “De man heeft alles opnieuw moeten leren toen hij uit zijn coma kwam. Praten, lopen, spreken. Voor dit soort mensen zal dit zeker iets betekenen, hoor. Ik kan me echt wel voorstellen dat er mensen bewust naar deze plaats zullen komen, maar dat heeft wellicht wat tijd nodig.”

Volgens initiatiefneemster Boogaerts is het doel van onumenten alvast tweeledig. “Het zijn plaatsen waar je even kan stilstaan bij het feit dat er toch wel heel wat levens verdwenen zijn, en heel wat mensen zijn moeten vertrekken van wie we geen afscheid hebben kunnen nemen”, duidt ze.

Laatste dagen

En precies dat afscheid nemen is enorm belangrijk, zegt ook rouwexpert Manu Keirse. “Als samenleving hebben we tijdens de pandemie wel kunnen rouwen, maar toch niet helemaal.” Hij legt het verder uit: “De maatschappelijke dimensie van rouwen werd ons ontnomen. Mensen konden niet of nauwelijks aanwezig zijn bij de laatste dagen van geliefden. Men kon ook maar beperkt aanwezig zijn op begrafenissen, door de strenge maatregelen, en men had geen sociale ondersteuning van anderen.”

Met een onument geven we een permanente maatschappelijke dimensie aan rouw, weet de expert. “Dit is uitermate belangrijk. Het is een teken dat de overledene iets betekende voor de samenleving. En voor ons.”

Volgens Keirse is het ook normaal dat niet iedereen weet heeft van de stilteplek, en men hoeft er ook niet geforceerd naartoe te gaan, vindt hij. Wél geeft de expert nog een tip. “Mensen die niet de kans hadden om tijdens de coronaperiode afscheid te nemen van geliefden, geef ik de raad om dat alsnog te doen”, aldus Keirse. “Zij kunnen een uitvaartbijeenkomst organiseren én een plechtigheid. Men kan dat doen aan een onument. Het afsluiten van rouw is ontzettend belangrijk om door te gaan met het leven.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234