Zaterdag 21/09/2019

'Voor rebellenleiders zijn burgers vervelende mensen die in de weg lopen'

Grote Meren-expert Filip Reyntjens (Universiteit Antwerpen) heeft nog maar weinig twijfels over de vraag of Rwanda direct betrokken is bij de nieuwe rebellie in Oost-Congo. 'Het draait altijd om hetzelfde: grondstoffen.'

Filip Reyntjens verblijft momenteel in Burundi, op slechts enkele honderden kilometers van het strijdtoneel in Oost-Congo. "Eén zaak is zeker: sinds april is er enorm veel gebeurd in Oost-Congo. Aan de oppervlakte zien we dat krijgsheer Bosco Ntaganda een rebellie is begonnen die zich M23 noemt, dat er tienduizenden mensen op de vlucht zijn en dat er opnieuw veel burgerslachtoffers vallen. Maar wie onder de oppervlakte probeert te kijken, stoot vooral op hardnekkige vragen."

Een van die cruciale vragen is of buurland Rwanda achter de rebellie van Ntaganda zit.

Reyntjens: "Deze week lekte via de BBC een geheim VN-rapport uit waaruit blijkt dat de rebellie wel degelijk steun krijgt van Kigali. Ik had die informatie voordien ook al gekregen, maar nam ze met een korrel zout omdat er veel intox is in Oost-Congo. Maar toen ik de artikelen van de BBC las, dacht ik: 'Dit zou toch wel eens waar kunnen zijn.'"

Rwanda die opnieuw een rebellie in Oost-Congo steunt: wat zullen daarvan de gevolgen zijn?

"Het is een bijzonder zwaar gegeven. Traditionele gesprekspartners van Rwanda zoals de VS en Groot-Brittannië hoopten dat Kigali zich zou omvormen van pyromaan tot brandweer. Dat Rwanda door zich te onthouden van geweld geen destabiliserende factor meer zou zijn in Oost-Congo. Die belofte is nu verbroken en ik kan me voorstellen dat er in het diplomatieke verkeer tussen Kinshasa, Kigali, Washington en Londen bijzonder zware woorden zullen vallen."

Waarom zou Rwanda die nieuwe rebellie steunen?

"Het draait altijd om hetzelfde: grondstoffen. Rwanda heeft zelf bijzonder weinig mineralen en wil via een rebellenleger voet aan de grond houden in Oost-Congo. Dit gaat over het plunderen van goud en coltan. Ik zie geen andere reden. Let op: ik denk niet dat Rwanda zover wil gaan als in 2008. Toen steunde Rwanda de opstand van Laurent Nkunda die een paar duizend man aanvoerde, die het Congolese regeringsleger in de pan hakte en op het punt stond om de stad Goma in te nemen. Zoiets zou internationaal niet meer getolereerd worden. Kagame zou zich op die manier totaal isoleren. Nu gaat het over een rebellenleger van maximaal zeshonderd man dat tegen het Congolese leger regelmatig het onderspit moet delven. Dit is geen rebellie met grote ambities. Maar M23 kan wel behoorlijke wat schade aanrichten en voor instabiliteit zorgen. Voor Rwanda is het een hefboom om in Oost-Congo macht uit te oefenen."

Vorige week ontaardden gevechten tussen andere gewapende groepen in een regelrecht bloedbad waarbij meer dan honderd burgers omkwamen. Is er een verband tussen deze moordpartijen en de opstand van Ntaganda?

"Niet rechtstreeks, want die burgerdoden waren een gevolg van de strijd tussen zogenaamde Mai Mai-burgermilities en strijders van het FDLR (een rebellenbeweging die vooral uit Hutu's bestaat en waarvan sommige leiders deelnamen aan de Rwandese genocide van 1994, KOV). Maar indirect staat in Oost-Congo alles in verband met alles. Het feit dat Ntaganda een rebellie is begonnen en dat de hele regio opnieuw gemilitariseerd is, maakt dat alle krachten opnieuw aan het schuiven zijn gegaan. Allerlei gewapende groepen zien opnieuw een kans om macht en grondstoffen te verwerven.

"Die groeperingen strijden zonder politiek programma, ze maken gewoon gebruik van de afwezigheid van het Congolese leger en de zwakte van de Congolese staat. De burgerbevolking is het grootste slachtoffer van die situatie. Voor rebellenleiders zijn burgers vervelende mensen die in de weg lopen: de snelste manier om van hen af te raken is via brutale repressie grote vluchtelingenstromen uit te lokken en dat is exact wat nu aan het gebeuren is."

Deze dramatische situatie is ontstaan omdat de internationale gemeenschap krijgsheer Ntaganda absoluut wou arresteren en laten berechten door het Internationaal Strafhof in Den Haag. Was het achteraf wel een goed idee om Ntaganda op te jagen? Is het niet beter om pragmatisch te denken en die man met rust te laten?

"Ik hoor die redenering regelmatig en ik ben het er niet mee eens. Het klopt dat Ntaganda momenteel grote schade aanricht in Oost-Congo. Maar zulke kerels richten voortdurend schade aan. Als we Ntaganda gewoon hadden laten doen, was hij gewoon verder gegaan met het vermoorden van mensen. Mensen van dat slag zijn onverbeterlijk en schuwen geen enkele vorm van geweld. Je moet ervoor zorgen dat ze zo snel mogelijk achter de tralies belanden. Ntaganda had al lang gearresteerd moeten worden. Dan hadden we er nu geen last meer van gehad."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234