Zondag 20/06/2021

Voor op twee na grootste dam ter wereld moet deel van al bedreigd Amazonewoud tegen de vlakteBrazilië keurt omstreden stuwdam goed

De Braziliaanse regering heeft het licht op groen gezet voor de bouw van ‘s werelds op twee na grootste stuwdam. Het plan voor de Belo Montedam dateert uit het militaire tijdperk maar wordt nieuw leven ingeblazen nu groeimacht Brazilië alle hens aan dek roept om zijn energiehonger te stillen. Jarenlang ecologisch en inheems verzet hield de dam niet tegen, maar leidde wel tot een forse inperking van de oorspronkelijke plannen.

BRASÍLIA l Het consortium dat het miljardencontract in de wacht sleept, zal omgerekend bijna 600 miljoen euro moeten besteden aan de bescherming van het leefmilieu in en om de Xingurivier in het Amazonewoud. Maar velen blijven uiterst sceptisch.

Tot China de Driekrekendam afwerkte, bezat Brazilië de grootste stuwdam ter wereld: de nog altijd controversiële centrale van Itaipú, op de grens met Paraguay in het zuiden. Als Brazilië doorgegaan was met zijn oorspronkelijke, eveneens onder de militaire dictatuur (1964-’83) bedachte plan voor een hydro-elektrisch complex op de Xingurivier, in de Amazonestaat Pará, dan was de Belo Montedam vandaag de nummer één. Maar sinds het land weer een democratie geworden is en zijn prestige hoe langer hoe minder aan de ‘groot, groter, grootst’-logica ontleent, is die witte olifant opgeborgen. Het onder water te zetten gebied zal dus geen 5.000 vierkante kilometer groot zijn (anderhalve Belgische provincie), maar een tiende daarvan. De zeven op elkaar aansluitende dammen waarvan in de eerste versie sprake was zijn teruggebracht tot één betonnen muur.De vergunning voor het herziene project is maandag door de regering in Brasília goedgekeurd. “Er iswel degelijk sprake van effecten voor het leefmilieu”, gaf bevoegd minister Carlos Minc toe, “maar alle aspecten zijn grondig afgewogen, berekend en gereduceerd.” Zo’n 12.000 mensen zullen worden onteigend en elders gehuisvest. De aanvankelijke plannen om dertien inheemse volkeren te verplaatsen zijn echter afgeblazen. “Geen enkele indígena op voorouderlijke grond zal moeten verhuizen”, maakt Minc zich sterk. “Buiten het beschermde gebied zullen de mensen van één stad hervestigd en vergoed worden.”

Decennialang binnenlands en internationaal verzet hebben de Braziliaanse regering tot bescheidenheid gedwongen. Het neemt niet weg dat Belo Monte ook vandaag, nu het reusachtige Amazonewoud er brozer bij ligt dan ooit, bijzonder polemisch blijft. Niet alleen zal bij de aanleg onvermijdelijk een stuk regenwoud voor de bijl gaan, ook de Xingurivier wordt omgeleid en de visbestanden zullen aangetast raken, zeggen critici. Zoals zoveel grote bouwwerven in Brazilië dreigt ook Belo Monte een stroom werkzoekenden op gang te brengen, die op hun beurt voor sociale, culturele en ecologische ontwrichting kunnen zorgen.“Mijn volk heeft van in den beginne alle publieke hoorzittingen bijgewoond”, zegt Megaron Tuxucumarrãe, chef van de lokale Kayapó aan de telefoon vanuit Pará. “Maar de blanken hebben ons niet overtuigd. Wij zijn niet bereid hun levenswijze en ontwikkelingsmodel te volgen. Ons voortbestaan hangt af van de jacht en visvangst. Wij zijn zeer ontgoocheld dat de regering-Lula tot de bouw besloten heeft. Lula’s beleid berokkent ons schade, en over het algemeen is de Braziliaanse politiek niet in ons geïnteresseerd. Dat we maar met een handvol zijn, luidt de redenering (volgens officiële cijfers uit 2006 519.000 op een bevolking van 191 miljoen, LD), en dat we naar verhouding veel te veel land opeisen.”

Alleszins heeft het project pas na lang dralen groen licht gekregen. Het bevoegde overheidsorgaan, het Instituut voor Leefmilieu (Ibama), blies de jongste maanden warm en koud, en twee hoge ambtenaren stapten op nadat ze van onduldbare politieke druk gewaagd hadden. Ook de vraag of Belo Monte wel rendabel zal zijn deed stof opwaaien. De periodiek lage waterstand in het gebied kan de productiviteit parten spelen, stelden critici.De stuwdam past in het Braziliaanse plan voor economische groei, het zogenaamde PAC, en zal gefinancierd worden door de staatsontwikkelingsbank BNDES. Aan het kunstwerk hangt een prijskaartje van 17,5 miljard dollar (12,5 miljard euro). De door Belo Monte gegenereerde elektriciteit zou goed zijn voor de energiebevoorrading van zo’n 23 miljoen huisgezinnen. Onder meer het elektriciteitsbedrijf Eletrobras, dat in overheidshanden is, dringt aan op de bouw. In de aanloop naar de goedkeuring van de vergunning schermden diverse nutsbedrijven overigens met de waarschuwing dat er haast bij is en dat de centrale tegen april 2014 klaar moet zijn. Anders, heette het, zou Brazilië tegen dan te weinig elektriciteit kunnen produceren om het WK voetbal voor elkaar te krijgen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234