Zaterdag 31/10/2020

Voor deze lens is iedereen gelijk

"Kijk nu even recht in de lens."
Ai. Ogen dicht. Opnieuw.
"Maar nu wel in de lens kijken."

Er is maar één plaats ter wereld waar de volwassen mens voor iedereen gelijk is. De enige plaats waar niemand - zonder overdrijven gesteld - iets te kiezen heeft, is het stoeltje van de pasfoto-fotograaf. Of die nu op de Tiensesteenweg in Leuven werkt, op Times Square in New York of in het Nigeriaanse Abuja, altijd zal de fotograaf hetzelfde zeggen: "Kijk nu even recht in de lens." Dit is immers een ernstige job voor een ernstige foto die ernstig officieel moet zijn.

Daar ontsnapt nu eens werkelijk niemand aan. Een prachtig bijeengebracht reeksje pasfoto's van wereldberoemdheden bewijst dat en je hoort die fotograaf het bijna zeggen: "Kijk nu even recht in de lens."

Allemaal gehoorzaamden ze. Johnny Cash, Ella Fitzgerald, Albert Einstein, Truman Capote, Virginia Woolf. Ook president JFK en zijn vrouw Jacqueline Bouvier. Vlakbij en toch verder af: Marilyn Monroe. Voor deze fotoshoot geen pose.

Wat bevreemdend is, is dat ze je aankijken en dat ze je tegelijk niet aankijken. Cees Nooteboom schreef ooit, weliswaar over foto's van onbekende mensen die je wel eens op een rommelmarkt tegenkomt: 'Jij kunt wel naar hen kijken, zij niet naar jou, en toch doen ze het: ze kijken je aan zonder dat ze je ooit gezien hebben.' En iets verder: 'Soms betekent het dat degene die jou daar nog zo levend aankijkt al van de aarde verdwenen is.' Dat geldt voor deze reeks van bekenden. Alleen Muhammad Ali is er nog. Hij kijkt je op zijn paspoort van 11 juni 1974 aan en heet dan al niet meer Cassius Clay.

Misschien kwam er zelfs geen echte fotograaf aan te pas en werden deze pasfoto's gemaakt in een hokje in het station. In een rechthoekje van vier: flits, recht in de ogen. Zo'n hokje dat een hoofdrol mocht spelen in Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain en dat wonderlijk speelde met de magie die daaraan verbonden is. Een man verzamelt de weggegooide want mislukte pasfoto's en bewaart ze, soms aan elkaar gekleefd, in een album. Daarop een intrigerende kerel, die in al die hokjes in Parijs terugkeert. Waarom, dat zie je in de film.

Diezelfde magie zie je weer op deze reeks die dus toch iets van persoonlijkheden verraadt. Ernstig was het woord. Lachen doen alleen Audrey en Katharine Hepburn, Janis Joplin en Ella Fitzgerald. Licht lachend en meteen verleidend: Marilyn. Mild kijkt Einstein. Verwonderd Virginia Woolf. Stoer Michael Hutchence. En haast dramatisch de bijna onherkenbare Whitney Elizabeth Houston. Alsof ze het op 25 oktober 1979 - of even daarvoor, als de foto gemaakt wordt - al weet.

"Kijk nu even recht in de lens." Dat doet ze. Met ernstige blik.

Rik Van Puymbroeck

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234