Vrijdag 19/07/2019

hervorming pro Deo

Voor de regering blijkt het doel vooral het ontmoedigen van pro Deo, zelfs als dat ten koste van de rechtszekerheid gaat

In maart protesteerden heel wat Antwerpse advocaten al tegen de hervorming van het pro Deosysteem. Beeld Bob Van Mol

Charlotte Vandycke is directeur van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Dat vrouwe Justitia in ons land lijdt aan verschillende complexe aandoeningen is gekend. Over de nood aan een hervorming van het pro Deosysteem heerste dan ook overeenstemming tussen minister en middenveld. Tot zover de eensgezindheid. Bij het bepalen van het doel waaraan de hervorming zou bijdragen, ging het al mis.

Het platform 'Recht voor Iedereen', waar Vluchtelingenwerk Vlaanderen lid van is, stelt – net als het grondwettelijk recht – voorop dat iedere burger, ook asielzoekers, gelijke toegang tot het recht geniet. Een efficiëntere pro Deoregeling moet daartoe bijdragen. Het behoeft geen uitleg dat de bijstand van een advocaat van cruciaal belang is om iemands rechten te verdedigen. Voor asielzoekers is dit zelfs van levensbelang. Voor hen is kwaliteitsvolle bijstand vaak letterlijk het verschil tussen teruggestuurd worden naar waar hun leven in gevaar is, of erkend worden als rechthebbende op internationale bescherming. Voor de regering blijkt het doel van de hervorming vooral het ontmoedigen van pro Deo – nodig in de strijd tegen ‘misbruik’ door advocaten en ‘overconsumptie’ door gebruikers – zelfs als dat ten koste van de rechtszekerheid gaat.

Charlotte Vandycke Beeld rv

De bijstelling van gepresteerde uren is op zich een goed idee. Als een punt gelijk is aan een uur werk, verdient een advocaat die zich grondig toelegt op een zaak loon naar werk. Het systeem staat minder toe met forfaits makkelijk geld te verdienen. Maar het beoogde effect van de loon-naar-werk maatregel wordt ondermijnd door de gesloten budgettaire enveloppe waarbinnen pro Deo-advocaten werken. Hoe meer pro Deozaken, hoe kleiner de waarde van een punt. Weinig aanmoediging voor goede advocaten om veel werk te steken in een zaak, terwijl ‘misbruikers’ die weinig tijd uittrekken voor een gedegen voorbereiding, makkelijk geld verdienen.

Voor asielzoekers bepaalt het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen of een meervoudige aanvraag ontvankelijk is of niet. Door geen punten toe te kennen bij een onontvankelijke aanvraag omdat de aangebrachte elementen niet als relevant werden beschouwd, schuift de overheid de afweging naar de advocaten. Daarmee mikt zij er bewust op dat advocaten pro Deozaken waarbij twijfel bestaat over de slaagkansen als financieel risico zien en weigeren. Het is nochtans net aan de Commissaris-Generaal om een voorafname te doen op de beslissing en te oordelen over deze twijfel. Het is aan de advocaat om zijn cliënt met alle rechtsmiddelen te verdedigen.

Advocaten die misbruik maken van pro Deo bestaan. Bij Vluchtelingenwerk zagen we al vaker ‘copy-paste’ verzoekschriften. Dat is fout. Soms is de noodzaak voor een tweede procedure er niet omwille van nieuwe elementen, maar louter omdat de advocaat in de eerste procedure geen goede bijstand leverde. Maar alle meervoudige asielaanvragen ontmoedigen, is disproportioneel en gevaarlijk. Maatregelen voor kwalitatieve procedures en betere bijstand zijn essentieel. Dat is niet waar deze hervorming heen gaat. De proportionele doel-middel afweging lijkt hopeloos zoek.

Nu al zien wij een tekort aan gespecialiseerde advocaten, wat net belangrijk is om meteen een correcte asielprocedure te hebben, en de kansen op meervoudige aanvragen te verminderen. De huidige hervorming moedigt nieuwe advocaten niet aan om zich in vreemdelingenrecht te specialiseren. Het ontraden van juridische hulp in asielprocedures of dreigen met boetes brengt ons meer en meer naar een justitie met verschillende maten en gewichten, zeg maar een klassenjustitie. De grote verliezers van deze hervorming zijn de meest kwetsbaren in onze maatschappij: zij die zelf geen advocaat kunnen betalen. Hier wordt geen einde gemaakt aan zinloze procedures. Hier vreet men aan de gelijke toegang tot juridische bijstand voor iedereen. Voor asielzoekers is dit de zoveelste maatregel in wat we nauwelijks nog een asielbeleid, maar beter een afschrikbeleid kunnen noemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden