Maandag 30/01/2023

Voor de oplettende kijker

In zijn gelaagde video's zet de Nederlandse kunstenaar Aernout Mik gebeurtenissen uit de actualiteit op geraffineerde wijze naar zijn hand.

Voor het werk van Aernout Mik (Groningen, 1962) moet je rustig de tijd nemen. In zijn video's gebeurt zoveel dat je ze eigenlijk een paar keer moet bekijken om hun geheimen te ontrafelen. In het Stedelijk Museum in Amsterdam heb je daar zowat een dagtaak aan. Een grote overzichtsexpo toont maar liefst dertien films van Mik, die het afgelopen decennium internationaal furore maakte. De tentoonstelling loopt vanaf 1999, toen zijn werk voor het laatst in Nederland werd geëxposeerd, tot nu.

Wat opvalt is dat het werk van Mik veel complexer is geworden. Zijn oudste video Softer Catwalk in Collapsing Rooms nam hij op met één camera en een handvol acteurs in een kleine studio. Zijn latere werk is vanuit verschillende standpunten gefilmd en wordt op meerdere schermen naast elkaar getoond. Inhoudelijk lopen de films zeer uiteen. Maar wat telkens terugkomt zijn grote groepen figuranten die samen iets doen: dansen, zingen, demonstreren, discussiëren. Zonder dat we ze horen overigens, want in de meeste films zit geen geluid.

Berlusconi

Soms is onduidelijk wat er aan de hand is. Park (2002) toont een groep vrolijk springende mensen in een park. Maar wie zijn zij? Sekteleden of uitgelaten feestgangers? Dat laat Mik aan onze verbeelding over. Doch meestal verwijzen zijn films naar gebeurtenissen die we kennen uit de media. In Schoolyard (2009) spelen leerlingen van een multiculturele school in Amsterdam scènes die we kennen van de Palestijnse intifada. Na een opstootje op het schoolplein tillen ze het 'slachtoffer' boven hun hoofd en rennen er joelend mee in het rond.

In Shifting Sitting (2011), dat Mik in opdracht van het Stedelijk maakte, krijgen we een rechtszaak te zien tegen een man die veel op Silvio Berlusconi lijkt. Aanvankelijk lijkt alles zich volgens het normale stramien af te spelen, maar al snel vervagen de grenzen tussen hoofdpersoon, rechters, advocaten en publiek. Berlusconi neemt plaats op de stoel van de rechters, de toeschouwers zetten Berlusconi-maskers op. Op het eind ontaardt de rechtszaak in een soort volksgericht.

Dit is de mens, lijkt Mik te zeggen. Een kuddedier. Altijd op zoek naar zijn rol in de groep, en afhankelijk van de omstandigheden nu eens de ene en dan weer de andere rol aannemend.

Saaie oorlogsbeelden

Maar Miks films werken ook op andere niveaus. Zo is hij voortdurend op zoek naar de relatie tussen kunstmatigheid en spontaniteit. Neem Communitas (2010), een video die hij opnam in de theaterzaal van het stalinistische Paleis voor Cultuur en Wetenschap in Warschau. In deze artificiële omgeving wordt een soort revolutionaire bijeenkomst gehouden. Mensen debatteren, smeren broodjes, zwaaien met vlaggen en spandoeken, en vallen uiteindelijk uitgeput in slaap. Een amateurtoneelstukje ligt op de loer, maar Mik weet alles zo te ensceneren dat toch een spontane film ontstaat. Eentje die zich bevindt in een schemergebied tussen fictie en non-fictie.

Ook de relatie tussen film en toeschouwer is voor Mik belangrijk. Zoals meestal ontwierp hij voor zijn tentoonstelling een speciale ruimtelijke installatie. De nieuwe kelderverdieping van het Stedelijk is omgetoverd tot een doolhof aan kleine zaaltjes, met elk hun eigen karakter. Soms weerspiegelen die beelden uit de films. Zo heeft de ruimte waar Communitas wordt vertoond, zelf ook de vorm van een amfitheater. Miks meest recente video, over een geïmproviseerde kerkdienst van de Pinkstergemeente in Brazilië, kun je bekijken op witte plastieken tuinstoelen.

De beelden die Mik in Brazilië schoot zijn trouwens niet geënsceneerd. Net als die uit zijn misschien wel meest indrukwekkende film: Raw Footage (2006). Hiervoor maakte hij gebruik van bestaand beeldmateriaal van persbureaus als Reuters over de oorlog in voormalig Joegoslavië. Beelden die nooit werden uitgezonden omdat er weinig op gebeurde. Ze tonen groepjes mensen die schuilen voor een schietpartij, nerveuze huisdieren, een varken met een stukgeschoten bil. Ook in dit geval speelt Mik met de manier waarop de media ons de werkelijkheid voorschotelen, alleen vanuit een andere hoek. Maar hoe hij zijn onderwerpen ook benadert, eigenlijk schiet Mik altijd raak.

Aernout Mik - Communitas, tot en met 25 augustus in Stedelijk Museum Amsterdam. www.stedelijk.nl

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234