Dinsdag 19/01/2021

Voor altijd rokjesdag

De lente tikt op het raam, en bij de noorderburen wellicht nog het hardst. Haast collectief vraagt Nederland zich af: komend weekend eerste rokjesdag? 'Rokkendag zou al een heel stuk minder zijn.'

Kijkend door het vensterraam hoor je dingen. Dat het eraan zit te komen. Misschien vandaag, wie weet vrijdag, hoogstwaarschijnlijk dit weekend. Driftig zoemt verwachting door de lucht.

Het weerbericht dat zegt: "De maximumtemperaturen kunnen zaterdag oplopen naar 15 graden en zondag naar lokaal 17 graden. Dat is 10 graden boven de normale temperatuur voor begin maart. Bovendien is het uitbundig zonnig." Het meisje dat twijfelt, staand voor de kast. De hashtag die frisbee wordt en zachtjes door het webruim zweeft.

#rokjesdag.

Op straat, Twitter, de publieke omroep, haast collectief vraagt Nederland zich af: komend weekend eerste rokjesdag?

Ook dichter bij huis proef je hoop. Je ziet rijm op de ruit, ontblote benen op de werkvloer. Een volmaakte tandem schreef Martin Bril (1959-2009) in een van de laatste columns voor zijn dood (zie kader): "Rokjesdag moet een element van ontbering hebben, een koude ochtend en kippenvel. Vijf graden in de ochtendspits. Het lijkt wel alsof je gek bent. Maar je ziet gelukkig overal collega's."

Van Kooten en De Bie

Rokjesdag, schrijft Bril in hetzelfde stukje, is die ene dag in het voorjaar dat alle vrouwen als bij toverslag ineens een rok dragen, met daaronder blote benen. De term bestaat al langer, 'skirt day' zeggen Amerikanen, maar het is Bril die rokjesdag ook hier naar voren bracht.

Hij gebruikte het woord voor het eerst op 19 april 1994 in Het Parool. Een beetje achteloos in de inleiding verstopt. Twee jaar nadien volgt een ruimere beschrijving. "Het is het fluitsignaal voor de lente. Rokjesdag komt ieder jaar, maar niemand weet precies wanneer. Hij hangt nu al in de lucht. Het mooiste is dat je pas tegen het vallen van de avond zeker weet dat het die dag rokjesdag was." Weinig later is rokjesdag een begrip.

Ludo Permentier van de Nederlandse Taalunie: "Rokjesdag is een heel sexy woord, als je het één keer hebt gehoord vergeet je het nooit meer. Rokkendag zou al een stuk minder zijn. Bovendien komt het op een goed moment van het jaar en is het een aantrekkelijk idee. Het verwondert mij dus niks dat zoveel mensen er graag mee spelen."

51.900 Google-resultaten geeft rokjesdag vandaag. Er is een app, een barometer, een eigen Wiki-pagina. In de woelige zee genaamd taal is rokjesdag een fonkelende reddingsboei.

Net als 'doemdenken' dat is. Een woord dat je dagelijks leest of hoort, en dat door Van Kooten en De Bie is gecreëerd. Ook stuwden zij 'regelneef' de Nederlandse taal in, 'krasse knarren', 'oudere jongere'.

Hoe briljant is dat. Twee vrije geesten bedenken een woord en dertig jaar later gebruik je het nog. Een schrijver schrijft een stukje, een land houdt jaarlijks de adem in.

Taalkundige Vivien Waszink: "Je ziet wel vaker dat nieuwe woorden door invloedrijke figuren uit literatuur of muziek worden geïntroduceerd. Dat komt door hun creatieve omgang met taal, maar ook door hun bekendheid. Een woord dat door Kees van Kooten en Wim De Bie is verzonnen, zal gemakkelijker overleven dan een woord dat uit het brein van een onbekend persoon komt. Een beetje mediahulp helpt ook altijd. Neem nu 'swaffelen'. Dat is een oud-dialectisch woord dat 'heen en weer zwiepen' betekent, voornamelijk gebruikt in de context van landbouwwerktuigen. Maar dan komt er in het tv-programma Spuiten en slikken een jongen vertellen dat hij een gebouw heeft geswaffeld en plots wordt het in het hele Nederlandse taalgebied gebruikt, in een volledig nieuwe betekenis."

Pratend over rokjesdag schiet bij Ludo Permentier een ander woord door de kop. Poeperkesdag. Die term werd in 2001 door televisiemakers Bart De Pauw en Tom Lenaerts gelanceerd en vond vlot de weg naar de Vlaamse volksmond. Heden is het verdwenen.

Permentier: "Via poëzie, tv of liedjes worden regelmatig nieuwe woorden gelanceerd. Meestal blijven ze maar voortleven als mensen bereid zijn ermee te spelen. Poeperkesdag is vrij snel verdwenen omdat het niet verbonden was met iets reëels. Als niemand het au sérieux neemt, verdwijnt het woord."

In al deze vondsten schuilt de schoonheid van de taal. De veerkracht en onvoorspelbaarheid, de rijkdom, de potentie. Nog een laatste wending in dit verhaal, daarom. Met 'een heel klein beetje oorlog' heeft Stijn Meuris zijn rokjesdag vast. Daarover aangesproken zegt de zanger:

"Terwijl ik die titel neerschreef had ik nooit durven denken dat hij een los bestaan zou gaan leiden. Geen haar op mijn hoofd dat eraan dacht. Maar blijkbaar blijft die combinatie van woorden gemakkelijk hangen. Zeer eigenaardig. 'Het zou niet mogen zijn' en 'Het komt voor in de beste families' hebben dat ook wel. Ik ben daar best trots op. Maar soms denk ik ook: andere artiesten laten een rijk oeuvre na, ik misschien een handvol songtitels."

Hij lacht. Komend weekend rokjesdag?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234