Woensdag 25/11/2020

'Voor 11 september wist niemand wat een jihad was'

interview

regisseur shekhar kapur over 'the four feathers'

De Indiase regisseur Shekhar Kapur werd internationaal bekend met de controversiële biografie Bandit Queen, een film over de strijd tegen de hoge kaste van de mythische Indiase koningin-bandiet Phoolan Devi, en het voor de Oscars genomineerd Elizabeth, een weelderig kostuumdrama over Queen Elizabeth I. In zijn jongste en met epische luister geschetst historisch romantisch drama volgt hij een van lafheid beschuldigde Britse officier die vermomd als Arabier op zoek gaat naar eerherstel in het Soedan ten tijde van het Britse koloniale bewind.

New York

Van onze medewerker

Luc Joris

Wegens de moslimcontext heeft The Four Feathers uiteraard een grote actuele waarde (je moet onmiddellijk denken aan Afghanistan of de mogelijke rol van de VS in Irak), maar een statement is de film zeker niet, want hij werd gedraaid voor 11 september. Kapur: "De roman van A.E.W. Mason werd geschreven in 1902 en ondanks de talrijke filmadaptaties is de kolonisatie, lange tijd beschouwd als een modern recht, nooit ter discussie gesteld. Dit is de eerste versie van The Four Feathers waarin die in vraagstelling wordt verwerkt. Natuurlijk was de kolonisatie geen goede zaak, de Britten hadden geen recht om daar te zijn. Toen ik de film gisteren (we zijn eind augustus, LJ) met een Amerikaans publiek zag, ging er op het moment dat er wordt gezegd dat de lokale Mahdi de jihad hebben verklaard tegen het Britse leger, een gemurmel door het publiek heen. Toen begreep ik plotseling dat hij een eigentijdse relevantie heeft gekregen. Ik had dat nooit verwacht toen ik aan de film begon. Ik ben er nogal zeker van dat voor 11 september niemand zou begrepen hebben wat een jihad is."

Kapur werd in 1945 in Lahore (nu Pakistan) geboren, twee jaar voor de Indiase onafhankelijkheid. Hij groeide bijgevolg op in een periode gekenmerkt door een enorm besef van vrij zijn en vrijheid, indrukken die nog werden versterkt door de verhalen van zowel zijn ouders als beide grootouders, actief in de vrijheidsbeweging. Later trok Kapur naar Engeland om er voor accountant te studeren en na zijn studies keerde hij terug om in de Bollywood-filmindustrie te gaan werken (zijn oom Vijay Anand was een bekend regisseur).

"Ik weet niet of ik ben gefascineerd door het Britse rijk", zegt Kapur. "Het heeft meer met een houding te maken. Een interessant aspect is dat Elizabeth een film was over het begin van het Britse rijk, want Elizabeth I heeft er de basis van gelegd. De oorlog in Soedan, en vooral de slag van Omdurman, heeft volgens talrijke historici het einde van het Britse Rijk ingeluid. Voor de eerste keer is de militaire macht van het Britse Rijk - het was een ongelooflijke vechtmachine - doorbroken geweest."

Het was niet bepaald de historische context, maar het 'coming of age'-verhaal over de zoektocht van een man naar zichzelf, waardoor Kapur zich geroepen voelde om de roman voor Miramax te verfilmen. "Het is het enige punt waarmee ik me kan identificeren. Ik zou het verhaal niet verfilmd hebben als Harry Feversham een lafaard zou zijn geweest. Er is geen moedigere daad dan het gevecht met jezelf en je demonen aan te gaan en je angsten uit te drukken. We verstoppen allemaal onze angsten, onze demonen en twintig jaar later gaan we naar een therapeut om ons te helpen onze angsten uit te drukken. Harry gelooft niet in die oorlog. Hij drukt zijn twijfel uit en twijfel leidt altijd tot schuld. Uit dat schuldgevoel is hij naar Soedan vertrokken, vooral om er achter te komen of hij nu bang was of niet.

"De hele uitwendige plot en dat buitenlands avontuur zie ik als een innerlijk reis en dat heb ik ook in de productiedesign proberen weer te geven. In Engeland leidt Harry een gestructureerd leven: de design is gebaseerd op de grandeur van de gebouwen, met rechte camerastandpunten. De reis uit twijfel naar Soedan wordt Harry's eerste confrontatie met de chaos. De design wordt bijgevolg chaotischer. Het maakt deel uit van zijn reis door de eigen geest. Hij belandt er in een ondergrondse gevangenis, een symbool voor de dood. Het is het laatste deel van Harry's innerlijke reis waar hij uiteindelijk versterkt en met wijsheid uitkomt."

Op zijn tocht als bedoeïen wordt Harry begeleid door Abou Fatma, een Soedanese huurling en krijger met wie hij vriendschap sluit. Fatma is een soort bescherm- of wraakengel die hem heel wat wijsheden bijbrengt, onder meer wat zijn angst betreft om te doden. "Hoe meer je doodt, hoe meer zin het aan je leven geeft", zegt hij fier op een bepaald moment. "Er mag niet uit het oog worden verloren dat een deel van de film handelt over het proberen te begrijpen van andere filosofieën en levenswijzen waar we niet zo eenvoudigweg over kunnen oordelen", verklaart Kapur.

"Kijk naar de Mahabharata, het grote hindoeboek. Die religieuze tekst gaat over het conflict in onszelf, maar het wordt voorgesteld als een grote oorlog waarin duizenden mensen sterven. Als de protagonist Arjuna weigert om te doden, zegt de god Krisjna tegen hem dat het zijn karma, zijn plicht is om dat te doen. 'Wees niet arrogant en denk niet dat jij de oorzaak bent van hun dood. Je bent slechts het instrument', zegt Krisjna. Uiteindelijk gaan alle epische of mythische verhalen over de dood, een symbolische voorstelling van het conflict dat zich in ieder van ons afspeelt."

De rol van Harry Feversham wordt vertolkt door de Australische acteur Heath Ledger, bekend van films als The Patriot, A Knight's Tale en Monster's Ball. Ledger wordt nu al omschreven als een acteur die de ongedwongen mannelijke verleidelijkheid heeft van een klassieke filmidool. "Ik keek uit naar een acteur die begrijpt wat wijsheid en opgroeien betekent", aldus Kapur op de vraag waarom hij Ledger heeft gecast. "Tijdens de proefopname vroeg ik hem om een verliefde jongeman te spelen. Hij deed dat eerst zoals een jongeman dat doet: liefde nemen in plaats te geven. Naarmate je ouder en wijzer wordt, geef je echter liefde en kracht. Toen hij de scène opnieuw speelde, was hij briljant: een jonge man met de ziel van een oude man. Mocht ik een echte hindoe zijn, dan zou ik zeggen dat hij de reïncarnatie is van een oude wijze man, want voor iemand van 22 verstond hij het allemaal wonderwel."

Ledgers tegenspeelster is Kate Hudson, maar naar Kapur-normen gaat het om een opmerkelijk kleine vrouwenrol. "Ik was bang om iemand te nemen die zich zou definiëren binnen de cliché van het jonge Victoriaanse meisje. Na verloop van jaren creëren films immers zelf clichés. Ik wou tegen de clichés ingaan en dat personage moest een jonge vrouw zijn die kon vechten, zelfs gekleed in zo'n strak gespannen kostuum, in een voor vrouwen beperkende omgeving en tijdperk wat vrijheid betreft. Toen ik Kate in Almost Famous zag, wist ik dat ze die energie in haar had. In The Four Feathers verdwijnt ze gedurende ruim een half uur uit het beeld. Ik had een actrice nodig die een spoor kon achterlaten en die je je herinnert door de film heen. Kate is daarin geslaagd. Ik denk dat ze amper zeven scènes heeft.

"Ik maak films met sterke vrouwenrollen omdat ik niet van machofilms hou. In The Four Feathers vecht Harry Feversham niet terug met geweld, maar met zijn geest, zoals een vrouw dat zou doen. Hij moet zijn eigen krachten vinden en dat doet hij niet door gewoon een zwaard te grijpen en iedereen te doden. Hij heeft een sterke vrouwelijke kant, waardoor hij op het einde zijn spiritualiteit, wijsheid en geestkracht vindt. Harry Feversham is met andere woorden een man en een vrouw, yin en yang, in één persoon uit die periode."

'Ik maak films met sterke vrouwenrollen omdat ik niet van machofilms hou'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234