Donderdag 21/10/2021

AnalyseEuropese Staat van de Unie

Von der Leyen vraagt meer politieke wil voor Europese gevechtseenheden

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen spreekt het Europees Parlement toe, in Straatsburg. Beeld AP
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen spreekt het Europees Parlement toe, in Straatsburg.Beeld AP

In haar jaarlijkse Staat van de Unie pleit Ursula von der Leyen voor verdergaande militaire samenwerking tussen de lidstaten van de EU. De voorzitter van de Europese Commissie is voor Europese gevechtseenheden.

Krap twintig maanden is Ursula von der Leyen voorzitter van de Europese Commissie. Maar wie haar in Straatsburg haar (tweede) Staat van de Unie zag uitspreken, kreeg het gevoel dat ze al langer dan haar voorgangers in de EU zit. De lidstaten en hun burgers zijn met de pandemie en lockdowns door een achtbaan gegaan, hetzelfde geldt voor Von der Leyen en haar collega’s.

De coronacrisis noopt tot soul searching, zei Von der Leyen, reflectie over waarom de EU op aarde is en vooral waar ze naartoe moet. Het antwoord van de Commissie: naar buiten! De EU moet de blik nog meer op de rest van de wereld richten. Von der Leyen meldde het schoorvoetend, zich ervan bewust dat de Duitse verkiezingen later deze maand en de Franse komend voorjaar geen al te drieste en ambitieuze Europese voorstellen toelaten.

Ondanks de coronapandemie heeft deze Commissie in recordtijd een groot deel van haar programma al geleverd. De Green Deal, de digitale omwenteling, een nieuw Europees migratiepact, regels voor een Europees minimumloon: alles ligt op tafel, het is nu aan de lidstaten en het Europees Parlement om de (vaak politiek gevoelige) voorstellen goed te keuren. En passant ontpopte de Commissie zich ook als hoofdinkoper van vaccins en zette het een Europees herstelfonds van 750 miljard euro op poten.

Europese Defensie Unie

Tijd dus voor die andere belofte uit haar politieke programma: dat deze Commissie een geopolitieke is. Het meest in het oog springende voorstel uit de Staat van de Unie is dat voor verdergaande militaire samenwerking. “Wat we nodig hebben is een Europese Defensie Unie”, zei Von der Leyen. Nu wordt daar al jaren over gesproken, vooral de voorstanders van een Europees leger roeren zich.

Europese gevechtseenheden moeten er zeker komen, meent de Commissievoorzitter, maar wat heb je aan goed getrainde en bewapende mannen en vrouwen als die vervolgens nooit worden ingezet. “Er is geen gebrek aan capaciteit maar aan politieke wil om die in te zetten.” Waar het ook aan ontbreekt, is aan vertrouwen tussen de lidstaten om informatie (vooral geheime) met elkaar te delen. En er is het probleem dat de lidstaten zo veel verschillende vliegtuigen, tanks, fregatten en wapensystemen gebruiken dat ze niet op elkaar aansluiten.

Von der Leyen wil onder meer 4 miljard euro extra geven aan de armste landen in de strijd tegen de klimaatverstoring. Beeld AP
Von der Leyen wil onder meer 4 miljard euro extra geven aan de armste landen in de strijd tegen de klimaatverstoring.Beeld AP

Een correcte analyse, de oplossingen die Von der Leyen aandraagt zijn evenwel bescheiden. Een nieuw Joint Situational Awareness Centre oprichten klinkt mooi, zeker met zo’n naam, maar verandert niets aan de onwil om informatie te delen. De voorgestelde afschaffing van de btw op wapenaankopen in Europa verlaagt de prijs, maar verleidt het lidstaten tot de aankoop van hetzelfde wapentuig?

Eigen chips maken

De geopolitieke blik blijkt ook in het voornemen om Europa wereldleider in de productie van chips te maken. Opnieuw geen vreemd voorstel gezien het belang van chips voor de economie, de afhankelijkheid van leveranciers buiten de EU en de huidige tekorten. Maar hoe brengt een Europese chipswet daar verandering in?

De plannen om slimmer (lees: met meer oog voor het Europese belang) handels- en andere afspraken te maken met de rest van de wereld kennen hetzelfde euvel: wat ontbreekt is een heldere analyse hoe deze voorstellen reële problemen (zaken doen met vervelende regimes, corruptie) oplossen. De Europese ziel versterken, als leidraad van de troonrede, schiet hier tekort.

Overtuigender is de blik naar buiten bij het aanpakken van de klimaatcrisis: 4 miljard euro extra voor de armste landen om de gevolgen van de opwarming van de aarde te verzachten. Een poging ook om de VS en China onder druk te zetten de door hun toezegde miljarden waar te maken.

Ook de externe dimensie inzake de coronapandemie is concreet: 200 miljoen extra vaccindoses voor Afrika. Al steekt dat wat schril af bij de 50 miljard euro die Von der Leyen in de oprichting van nieuwe Europese pandemie-autoriteit wil steken. “Geen boodschap, wel een boodschappenlijst”, concludeerde een Commissie-ambtenaar na afloop.

Belangrijkste voorstellen

- Oprichting Europese autoriteit die EU beter moet voorbereiden op nieuwe pandemieën. Kosten tot 2027: 50 miljard euro.

- Extra 200 miljoen doses coronavaccins voor Afrika.

- Start Europese Defensie Unie: Europese gevechtseenheden, gestructureerde uitwisseling van informatie, afschaffen van btw op in Europa geproduceerd militair materieel, betere bescherming tegen cyberaanvallen.

- Europese chipswet om EU koploper te maken bij productie van halfgeleiders.

- Nieuwe wetten tegen belastingontduiking door multinationals.

- Extra geld (4 miljard euro) voor klimaatfonds armste landen.

- Importverbod op producten die met kinderarbeid zijn gemaakt.

- Jaarlijkse adviezen voor lidstaten die rechtsstaat ondermijnen, eventueel financiële sancties.

- Wet tegen vrouwenmishandeling.

- Mediawet om onafhankelijke media te garanderen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234