Maandag 21/09/2020

AchtergrondEuropese Unie

Von der Leyen geeft eerste State of the Union: dit kunnen we verwachten

Ursula von der Leyen.Beeld AP

Het is Ursula von der Leyen menens met de klimaatambities van de EU. Vandaag, in haar eerste State of the Union, doet ze een voorstel om de CO2-uitstoot in Europa tegen 2030 met 55 procent te verlagen. Een hele sprong voorwaarts bij de al ambitieuze Green Deal, al stellen politici uit de lidstaten zich vragen bij de haalbaarheid.

1. Wat mogen we verwachten van Ursula von der Leyens eerste State of the Union? 

Met corona, de economische heropbouw, de gasoorlog in de Middellandse Zee, de revolte in Wit-Rusland en de brand van het vluchtelingenkamp in Moria is er aan thema’s geen gebrek voor Von der Leyens. “Het wordt interessant om te zien of ze erin slaagt mensen te mobiliseren, of ze van al die losse ballonnetjes een bindend verhaal weet te maken”, zegt Hendrik Vos, hoogleraar Europese politiek aan de UGent. 

Toch heeft het er alle schijn van dat ze het leeuwendeel van haar speech zal wijden aan het thema klimaat, dat sinds haar aanstelling als Commissievoorzitter een absolute prioriteit is. Nauwelijks elf dagen na haar aanstelling stelde ze de ambitieuze European Green Deal voor, begin maart volgde de juridische verankering in de klimaatwet. 

“Hoewel corona het een en ander in de war heeft gestuurd, ziet Von der Leyen de huidige situatie als een unieke kans op verandering", zegt Vos. “Ze wil haar klimaatambities koppelen aan de economische heropbouw van Europa door massaal in te zetten op duurzame investeringen.” 

2. Wat weten we al over haar klimaatplannen?

Uit een gelekt document blijkt dat Von der Leyen in haar State of the Union zal voorstellen dat de uitstoot in de EU tegen 2030 55 procent lager moet dan in 1990. Bij de aankondiging van de Green Deal was dat nog 40 procent, maar dat zou niet volstaan om het doel van een klimaatneutraal Europa in 2050 te halen. Met dit nieuwe tussendoel, dat aan de klimaatwet zal worden toegevoegd, trekt Brussel wat harder de riem aan. 

Het voorstel komt er na een uitgebreide effectenstudie, waarbij verschillende scenario’s werden getoetst. Toch zijn er vragen bij het nieuwe streefdoel van de Commissie. “Bij het oude doel rekende de Commissie de CO2-uitstoot van enkele sectoren, zoals de internationale scheepvaart, bodemgebruik en bosbouw, niet mee. Bij het nieuwe doel wordt dat plots wel gerekend, waardoor je die cijfers niet kunt vergelijken. Het zou eerder om 51 tot 53 procent gaan", zegt Climate Action Network, een koepelorganisatie die 1.500 Europese ngo’s verdedigt.

Activisten van Extinction Rebellion vragen aandacht voor het klimaat.Beeld AFP

3. Hoe moet die drastische CO2-verlaging er komen? 

De Commissie mikt in de eerste plaats op duurzame energie. Het aandeel schone zonne-, wind- en water(stof)energie moet van 32 naar 38,5 procent, meldt de Volkskrant. Daarnaast wil de Commissie inzetten op energiebesparing, bijvoorbeeld in de woningbouw. Verder moet de CO2-uitstoot van auto’s omlaag en zal de lucht- en zeevaartsector zwaarder belast worden.  

Om te vermijden dat Europese bedrijven door de strengere maatregelen hun activiteiten buiten Europa gaan verplaatsen, reikt de EU subsidies uit voor duurzame innovatie. Daarnaast gaat de EU handelsclausules aan met landen buiten Europa. Spullen die ingevoerd worden vanuit landen die het klimaatakkoord niet respecteren, zullen sterker belast worden. Met die belasting wil de EU het coronaherstelfonds financieren. 

4. Wat is de impact van Von der Leyens voorstel?

De klimaatplannen van de Commissie worden de komende maanden in zogeheten trioloog besproken met het Europees Parlement en de Europese lidstaten. Het Europees Parlement out zich alvast als bondgenoot in de strijd tegen klimaatopwarming. De milieucommissie van het parlement pleit zelfs voor een reductie van 60 procent, begin oktober buigt de rest van het parlement zich erover. 

“Het kalf ligt vooral gebonden in de discussie onder de lidstaten. Bij Oost-Europese landen, maar ook bij België, merk je nu al terughoudendheid”, zegt Vos. In een open brief aan de Commissie vroegen de klimaatministers van Bulgarije, Tsjechië, Hongarije, Polen, Roemenië en Slovakije al om “realistisch te zijn en de sociale, milieu- en economische kosten voor ons allemaal in rekening te brengen”. 

Het is logisch dat die landen op de rem staan, zegt Mathias Bienstman van Bond Beter Leefmilieu. “Zij moeten nog met klimaatbeleid beginnen. Er zullen fondsen moeten komen om die landen mee te krijgen, al merk je ook vanuit die hoek heel wat bedrijven die duurzaam innoveren.” 

5. Wat zijn de gevolgen voor België?

“Voor België zal dit een wake-upcall zijn”, zegt Bienstman. “België was al niet de beste leerling van de klas. Zelfs aan de vorige streefdoelen kwamen we niet. Veel andere landen slagen daar wel in. Om de uitstoot met 55 procent te verminderen moet klimaat hoog in het investeringsbeleid komen. Maar als je ziet wat in het Vlaamse regeerakkoord staat, dan gaan we er zeker niet geraken.” 

Ook Jos Delbeke, voormalig directeur-generaal voor klimaat bij de Europese Commissie, vindt het hoog tijd dat België in gang schiet. “Vroeger was Europa de kampioen in hernieuwbare energie, dat zijn we kwijtgeraakt. Maar mits voldoende innovaties zijn we goed bezig ons leiderschap terug te nemen. Als we nu goede investeringen doen, dan kunnen we misschien een deel van de vertrokken industrie terughalen. Ik zie positieve ontwikkelingen, bijvoorbeeld op het vlak van waterstof, batterijen of biochemie. Alleen als de neuzen in dezelfde richting staan zal de industriële transitie slagen en betaalbaar zijn.” 

“De prijs van duurzaam innoveren is niet gering, maar de prijs die we betalen als we niks doen is dat ook”, besluit professor Vos.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234