Maandag 17/06/2019

Taalpolitiek

"Volksverräter!": Hoe lang gemeden nazitermen opnieuw de Duitse politiek binnensluipen

De rechtse antimigranten-beweging Pegida doet Angela Merkel en haar ministers af als een 'lügenpack'. Beeld AFP

Woorden die sinds lange tijd uit het Duitse vocabularium verbannen waren omdat ze verwezen naar het naziverleden van het land, vinden dankzij rechtse politici stilaan terug hun weg naar ‘de volksmond’. De politici in kwestie grijpen steeds vaker terug naar de terminologie om zich uit te laten over de vluchtelingencrisis en migrantenproblematiek.

De terugkeer van verschillende woorden waar jarenlang een taboe op lag, doet geschiedkundigen de link leggen tussen wat er zich nu in de Duitse politiek voltrekt en wat er gebeurde in de laatste jaren van de Weimar Republiek, de afbrokkelende democratie die gradueel plaats maakte voor de dictatuur van Adolf Hitler.

Al meer dan een jaar lang beschuldigt de rechtse politieke beweging Pegida de Duitse media ervan niet aan waarheidsgetrouwe berichtgeving te doen, door hen consequent ‘Lügenpresse’ te noemen. Een woord dat in de jaren 20 meermaals door Hitler in de mond genomen werd om de mainstream pers in diskrediet te brengen.

Rechtse aanhangers proberen ook de politiek te beschampen, onder meer door Angela Merkel en haar ministers geregeld aan te duiden als ‘volksverräter’ (volksverraders). Dit omdat die vorig jaar ongeveer 890.000 asielzoekers hun land 'hebben binnen gelaten'. Terwijl 'volksverräter' een algemene term is die gebruikt kan worden voor iedereen die verraad pleegt, draagt het toch sterke naziconnotaties met zich mee, omdat Hitler en de zijnen er destijds ‘vijanden van de staat’ mee aanduidden.

De rechtse anti-migranten-beweging Pegida betoogt tegen het Duitse beleid en beticht de Duitse media ervan een onwaarachtige beeldvorming neer te zetten. Op een spandoek prijkt: 'Hallo liegende pers, Goebbels zou trots zijn op jullie op op jullie anti-Russisch oorlogsdiscours. Beeld AFP

Tijdens een viering van de eenmaking van Duitsland in Dresden begin deze maand, ging een actievoerder zelfs zo ver in het rond te paraderen met een spandoek waarop een citaat van nazi-officier Joseph Goebbels prijkte. Omdat het in Duitsland nog steeds bij wet verboden is om het nazisme te verheerlijken, riepen verschillende partijen dan ook op om in te grijpen. “We hebben al eens een Weimar Republiek gehad, die hoeft niet gevolgd te worden tot een Dresden Republiek”, klonk het bij de Süddeutsche Zeitung.

Angst opwekken

Sommige rechtse politici laten ook steeds meer racistisch gekleurde woorden in hun taalgebruik sluipen. Onder meer ‘völkisch’ een term die in feite zoveel betekent als 'etnisch', maar door nazi-duitsers vooral gebruikt werd om mensen van het superieure Duitse ras aan te duiden, is opnieuw courant. Ook ‘Umvolkung’ - de fascistische gedachte dat inferieure bevolkingsgroepen gezuiverd moeten worden, tot ze enkel uit ‘goede’ mensen bestaan - wordt al eens gehoord. 

Frauke Petry, (AfD). Beeld Photo News

Verleden maand nog pleitte Frauke Petry, voorzitster van de anti-migrantenpartij AfD, ervoor om het woord ‘völkisch’ van zijn negatieve connotaties te ontdoen en het terug te integreren in het dagelijkse taalgebruik. Een voorstel dat onmiddellijk op heel wat kritiek werd onthaald. Onder meer Kai Biermann, columnist voor de Duitse krant Die Zeit merkte op dat ‘völkisch’ een extreem nationalistische en racistische term is die vooral de nazistische gedachte dat iedereen die niet van Duitse origine is, uitgeroeid moet worden, uitdraagt. 

Volgens de columnist wil Petry met de herintegratie van het woord haar wens uitdrukken om alles wat niet tot de Duitse cultuur zelf behoort, buiten te houden. “Het woord 'völkisch' wakkert de angst aan dat er vandaag te veel buitenlanders Duitsland binnenkomen, waardoor de status quo in het land dreigt te veranderen”, zegt hij.

Slachtofferrol 

Verschillende historici en politiek analisten merken op dat het een twintigtal jaar geleden nog volstrekt ondenkbaar was, dat deze woorden opnieuw door Duitstalige sprekers zouden worden gebruikt. Het feit dat daar nu wel ruimte voor is, wijten ze aan een verandering in het Duitse collectieve geheugen. “Er is de laatste 15 jaar een kentering in de nationale Duitse identiteit ontstaan. Het hergebruik van nazistische terminologie lijkt tegen de achtergrond van die kentering te zijn opgedoken.” 

Wat er in dat vijftiental jaren dan precies veranderd is in de Duitse identiteit? “Het Duitse volk is zich opnieuw bewust geworden van zijn eigen slachtofferrol in de Tweede Wereldoorlog. Als een resultaat van die wissel in perceptie is het Duitse volk ook iets minder kritisch geworden tegenover het eigen naziverleden van hun land.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden