Zondag 20/10/2019

volgens musicoloog ton koopman was amadeus wel degelijk een entertainer

'In tegenstellling tot Mozart schreef Bach wel over de hoofden van zijn publiek heen. Die had dan ook een vaste betrekking'

'Hij schreef music for the millions'

Voor hij vandaag het Weense publiek vergast op uitvoeringen van de Jupitersymfonie en de Krönungsmesse vond dirigent en musicoloog Ton Koopman de tijd om De Morgen te woord te staan. Onderwerp van gesprek was een van zijn stokpaardjes. 'Je zou Mozart kunnen vergelijken met William Shakespeare. Beiden konden de lach en de traan perfect afwisselen en combineren.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Armand Plottier

Ondanks alle lof hoor je wel eens het verwijt dat Mozart 'slechts' ontspanningsmuziek voor de massa heeft geschreven.

Ton Koopman: (lacht) "Natuurlijk deed hij dat. Net als Händel schreef Mozart muziek voor een zo groot mogelijk publiek. Unterhaltungsmusik, ja, maar dan wel op een verbluffend niveau. In de 17de en 18de eeuw kon je als componist aan een hof verbonden zijn, maar toen Mozart zijn opera's schreef was hij een 'kleine zelfstandige'. Hij moest dus zorgen dat die succesvol waren en dat het publiek bleef toestromen. Het is ook zo dat Mozart niet voor de elite schreef. Om het op een hedendaagse manier te formuleren: hij schreef music for the millions. Daar had hij geen bezwaar tegen."

Bovendien schreef hij ook nog eens aan een razendsnel tempo.

"De Linzer Symfonie (KV 425) is daar een goed voorbeeld van. Het werk werd in 1783 in hooguit één maand geschreven, tijdens Mozarts korte verblijf in Linz. Hij had daar ter plekke een symfonie nodig om uit te voeren, vandaar. Dat iemand twee jaar en behoorlijk wat subsidie krijgt om een opera te schrijven, zoals dat tegenwoordig wel eens wil gebeuren, zou hij echt niet begrijpen. (lacht)"

Behalve het werk van Mozart kent u vooral Johann Sebastian Bachs oeuvre uitstekend. Vergelijk de frivole klassieke grootheid eens met de ernstige.

"In tegenstellling tot Mozart schreef Bach wel over de hoofden van zijn publiek heen. Bach had dan ook een vaste betrekking, die van koormeester van de Thomaskerk in Leipzig. Bach had ook een intellectueel publiek van dominees en universiteitsprofessoren. Hij kon het zich permitteren om 'moeilijke' contrapuntische muziek te schrijven. (denkt na) Mozart moet een geestig mens geweest zijn, alleszins gezelliger dan Bach. Toch was hij veel meer dan een vrolijke, oppervlakkige en goedgehumeurde componist. Onderschat zijn diepe, tragische kant niet.

"Leuk is ook dat Mozart zich nooit onderdanig gedroeg. Hij ging zelfs pesterig in de clinch met zijn Franse publiek toen hij de Pariser Symfonie (KV 297) schreef. Zijn vader had hem gewaarschuwd dat de Parijzenaars luidruchtig waren en al componerend wilde hij niemand de kans laten om ook maar enigszins luidruchtig te kunnen worden. (lacht) Is Mozart Mozart omdat hij zijn hele leven te veel kind is gebleven, kun je je afvragen. Mozart blijft voor mij altijd het onbezorgde jongetje dat vaak klappen kreeg die hij niet begreep. En Bach, tja, die is zo vanzelfsprekend een genie. Ondanks het feit dat hij voortdurend hetzelfde materiaal herkauwde, blijft hij toch telkens verrassen."

Pas na Mozarts dood verhuisde het muziekleven naar de concertzalen en ontstond er een onderscheid tussen populaire en artistieke muziek.

"Dat is maar ten dele waar. Het concertleven dateert in Nederland en Duitsland van vroeger, hoor. Dat waren concerten waarvoor je moest betalen. Zo speelde een componist als Sweelinck (1562-1621) orgel in het beursgebouw. Ook in de stadstheaters moest je in de 17de en 18de eeuw als toeschouwer betalen. Enkel in de kerken was iedereen welkom in Mozarts tijd."

Met zijn opera's slaagde Mozart erin om het ernstige van de opera seria met het komische van de operia buffa te combineren.

"Zeker de opera's die hij samen met librettist Lorenzo Da Ponte maakte - Le nozze de Figaro uit 1786, Don Giovanni uit 1787 en Cosi fan tutte uit 1790 - kun je bezwaarlijk in één hokje, opera seria of operia buffa, duwen. Neem nu die scène uit Le nozze waarin Figaro naar de hel gaat. Die onttrekt zich aan alle elementen van de opera seria. Tussen Mozart en Da Ponte moet het heel goed hebben geklikt, wat heel belangrijk is. Niet iedereen had zoveel geluk. Iemand als Antonio Vivaldi had voortdurend kritiek op zijn librettist Goldoni.

"Met een andere librettist, Emanuel Schikaneder, schreef Mozart Die Zauberflöte en die opera was ook heel bijzonder. Heel naïef, maar vol dubbele bodems. Meesterlijk! Je zou Mozart kunnen vergelijken met William Shakespeare. Beiden konden de lach en de traan perfect afwisselen en combineren."

In welke werken toont zich het genie?

"Als je zijn pianoconcerten hoort, ook de vroegste, lijkt hij bij het componeren daarvan het gelukkigst geweest te zijn. Dan moet hij zich de primus inter pares hebben gevoeld. (denkt na) In 1991 heb ik al zijn symfonieën in Japan uitgevoerd. Toen viel het mij op hoe ontzettend snel hij zich ontwikkeld moet hebben. Bij de eerste symfonieën voel je nog hoe hij door zijn vader Leopold aan het handje werd gehouden, maar al snel zet hij zulke grote stappen voorwaarts. En al even snel onwikkelt hij zich bij het schrijven van zijn opera's."

Welke werken moeten we nu en ook de volgende jaren zeker beluisteren?

"De Krönungsmesse (KV 317), de symfonieën, waarbij we de eerste niet mogen vergeten omdat het belangrijk is te horen hoe Mozart als kind klonk, de hoornconcerten, de opera's met Da Ponte en Die Zauberflöte. En al te vaak wordt Eine kleine Nachtmusik (KV 525) vergeten, omdat we die muziek al te dikwijls in minder geslaagde versies hebben moeten aanhoren."

Een groot stuk van de wereld viert momenteel Mozart, welke plek was hem het dierbaarst?

"Ik denk Praag. Daar was hij echt geliefd en voelde hij zich thuis. In Londen zou hij ook zeker doorgebroken zijn, daar ben ik van overtuigd. Helaas heeft hij dat niet meer mogen meemaken."

Het Amsterdam Baroque Orchestra & Choir o.l.v. Ton Koopman treedt op 17 februari op in het Concertgebouw in Brugge. Op het programma staan Vesperae solemnes de confessore in C (KV 339), Symfonie nr. 36 in C (KV 425), Linzer Symfonie (KV 425), Ave, verum corpus in D (KV 618) en Mis in C ( KV 317) of Krönungsmesse, uiteraard allemaal van Mozart.

Identikit

Ton Koopman (1944) is een Nederlandse organist, klavecinist en dirigent die zich specialiseerde in barokmuziek. In 1979 richtte hij The Amsterdam Baroque Orchestra op. Met dit orkest maakte hij opnamen van werken van onder anderen Johann Sebastian Bach, Carl Philipp Emanuel Bach, Heinrich von Biber, Georg Friedrich Händel en Wolfgang Amadeus Mozart. Tussen 1994 en 2004 nam hij alle cantates van J.S. Bach op met dit orkest, waarvoor hij meerdere muziekprijzen ontving. In 1993 richtte hij The Amsterdam Baroque Choir op. Koopman is ook regelmatig gastdirigent van diverse orkesten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234