Zaterdag 20/07/2019

Interview Gunter Pauli

Volgens deze man moeten ondernemers zich meer als kakkerlakken gedragen

Beeld Barilla

Zo slim als de natuur. Als ondernemers dat worden, dan hebben we straks voedsel en energie genoeg en krijgen we de planeet misschien nog opgelapt ook. Dat rooskleurige beeld schept de Belgische duurzaamheidsgoeroe en zakenman Gunter Pauli (63). “Mensen die geloven dat politici de wereld gaan veranderen, dat is een drama.”

De wereld beter maken. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn. Tenminste niet volgens Gunter Pauli. De man, die in ons land Ecover, de fabrikant van biologisch afbreekbare schoonmaakmiddelen, leidde, heeft een nieuw boek uit waarin hij uitlegt hoe ondernemers op een revolutionaire maar duurzame manier voedsel en energie kunnen produceren. 

Het boek, Zo slim als de natuur,  is een vervolg op zijn eerder verschenen Blauwe economie. In die bestseller legt hij uit hoe de natuur de beste inspiratiebron is om duurzaam te ondernemen. Want, zo stelt Pauli, nergens bestaat een efficiënter bedrijfsmodel. De natuur heeft geen afval, geen vervuiling, geen werkloosheid.  Vanuit een ecosysteem denken leidt niet tot lage winsten voor bedrijven en hoge prijzen voor consumenten. Integendeel, die denkwijze gaat volgens de zakenman gepaard met meerwaarde voor iedereen. 

Wie is Gunter Pauli?

– Geboren in Antwerpen, woont al jaren in Japan
– Behaalde een MBA in Frankrijk
– Was eigenaar van Ecover, fabrikant van biologisch afbreekbare schoonmaakproducten
– Startte Zero Emissions Research and Initiatives (ZERI), een netwerk van ondernemers en wetenschappers die zoeken naar groene oplossingen
– Lid van de Club van Rome, een groep van Europese milieu-experts
Blauwe economie, zijn bekendste boek, werd al 1,4 miljoen keer verkocht. Recent verscheen Zo slim als de natuur
– Is getrouwd en heeft zes kinderen

“In Blauwe economie heb ik de lezer met honderden pagina’s van dat nieuwe zakenmodel proberen te overtuigen. Voorbeeld na voorbeeld na voorbeeld. Met een hele botte cadans wilde ik de nieuwe mogelijkheden tonen. De vraag die achteraf maar bleef komen was: maar hoe ziet dat nieuwe zakenmodel er nu precies uit?” Zo slim als de natuur wil daar een antwoord op bieden, zegt Pauli. “Niet door een stappenplan uit te lichten, daar geloof ik niet in. Ik heb trends beschreven die ondernemers kunnen gebruiken om zich ‘blauw’ te oriënteren.”

De twaalf trends in zijn boek worden telkens met voorbeelden gestaafd. Zo leer je over bedrijven die paddenstoelen kweken op koffiedik, waardoor de afvalberg slinkt en de voedselproductie toeneemt. Maar er passeren ook gratis en gebruikte wegwerpluiers de revue, die verwerkt worden tot een soort van zwarte aarde om fruitbomen te laten groeien. En dankzij zeewierteelt kan dan weer niet alleen voorzien worden in biobrandstof, maar ook in veevoer én meststof. En dat wier komt ook nog eens de biodiversiteit ten goede.

Wat is de belangrijkste boodschap in uw boek?

Gunter Pauli: “Dat ondernemers moeten afzien van een tweedimensionaal model waarin ze voortdurend streven naar meer van één bepaald product. Neem landbouwers, die houden nog te vaak vast aan een opbrengst van ton per hectare. Ik wil hen in drie dimensies laten denken. De natuur doet dat ook. Ga maar eens na: in een bos wordt niet een heel dun laagje van de grond voor een welbepaald gewas gebruikt, waardoor de bodem snel uitgeput raakt en het op allerlei manieren gemanipuleerd moet worden. Nee, in een bos zie je veel dimensies en lagen. Je hebt er hoge bomen, die de bodem beschermen en vruchtbaar maken, waardoor ook andere planten en struiken groeien. Het zijn dit soort combinaties die de productiviteit verhogen, zorgen voor bescherming en chemische stoffen onnodig maken.”

Op de Canarische Eilanden hebben boeren hun melk­koeien vaarwel gezegd. Gunter Pauli: ‘Ze hebben ingezien dat het slimmer is om met geiten te werken. Die kunnen ze gratis voeren met onkruid.’ Beeld UIG via Getty Images

Hoe ziet dat er dan concreet uit?

Een mooi voorbeeld vind je op de Canarische Eilanden. Daar klagen boeren niet over het geld dat ze voor een liter koeienmelk krijgen. Die mensen hebben breed onderzoek gevoerd en beslist dat het slimmer is om met geiten te werken. Die kunnen ze gratis voeren met onkruid. Als de dieren zich goed verzorgd voelen, meestal in kleine groepjes, gaan ze meer produceren en hun melk wordt dan weer uitsluitend voor hoogstaande producten gebruikt, die enkel lokaal worden verkocht. Op die manier krijgen ze nu tien keer meer dan wat de Europese Unie subsidieert.”

Hoe realistisch is het dat zulke kleine projecten op termijn ook leiden tot een overvloed aan voedsel en energie voor zeker 10 miljard mensen en natuurherstel, zoals u beweert?

“Ik geloof in een sneeuwbaleffect. Als je de eerste keer hoort dat iemand paddenstoelen op koffiegruis kweekt, dan denk je: ‘Interessant, maar dit maakt geen verschil.’ Maar zodra je hoort dat er op dit moment duizenden bedrijven over de hele wereld op die manier werken en dat er op termijn zelfs tienduizenden volgen, dan ga je denken: ‘Dit kan ik ook.’ Zo gaat de bal aan het rollen.”

U roept ondernemers ook op om zich meer als kakkerlakken te gedragen. Hoe zit dat?

“Met dat beeld hoop ik dat ze inzien dat maximaliseren geen zin heeft en het beter is om te optimaliseren. Nu doen ondernemers te vaak als panda’s. Die dieren helpen ons niet naar een duurzame samenleving toe, omdat ze maar één soort bamboe lusten en zeventien uur per dag niets anders doen dan die te eten. Kakkerlakken daarentegen halen voedingsstoffen uit de meest onwaarschijnlijke bronnen, zoals haar en nagels. Ze leven letterlijk van wat wij weggooien. Dat is een belangrijk inzicht. Blauwe ondernemers moeten die flexibiliteit ook aan de dag kunnen leggen: ze moeten op andere markten kunnen inspelen, overal meerwaarde in kunnen zien.”

Uw ideeën van een blauwe economie zijn intussen meer dan tien jaar oud. Hoeveel impact hebben ze gehad?

“In totaal is er al meer dan 5 miljard euro in projecten geïnvesteerd en zijn er 3 miljoen jobs ontstaan. Voor de duidelijkheid: al die projecten en jobs zijn niet per se gelinkt aan ZERI (Zero Emissions Research and Initiatives, het internationale netwerk van wetenschappers en ondernemers van Pauli dat groene oplossingen zoekt, red.). De enige financiële bijdrage leveren we aan een project in China met herbruikbaar steenpapier (papier dat gemaakt wordt door steengruis en polyethyleen, red.). Daarvan hebben we nu een miljoen ton geproduceerd.”

Het Rotterdamse bedrijf RotterZwam kweekt oester­zwammen op koffie­gruis. ‘Mensen gaan denken: ‘Dit kan ik ook’’, zegt Pauli. ‘Ik geloof in een sneeuwbaleffect.’ Beeld Hollandse Hoogte / Arie Kievit

In uw boek staat geen enkel Belgisch voorbeeld. Waarom hinkt ons land achterop?

“Er zijn in het verleden gesprekken geweest met de Vlaamse overheid en bedrijven als Deme, De Nul en Sioen, maar die hebben nog niet tot concrete zaken geleid. Wat België volgens mij nodig heeft, is een nieuwe strategie voor de zee. Die heeft niks te maken met windenergie of Zeebrugge. De echte kans zit hem in de bouw van atollen, een soort van Waddeneilanden, met baggerslib. Daarmee zouden we op een natuurlijke manier aan kustbescherming kunnen doen en ook een nieuwe vis- en garnaalcultuur kunnen organiseren.”

In België heeft een grote groep bedrijven zich recent achter ‘Sign for My Future’ geschaard, een coalitie die ervoor ijvert dat de volgende regeringen werk maken van een krachtig klimaatbeleid. Is dat een goede zet?

“Ik vind het fantastisch dat zovelen met zo’n verscheiden achtergrond hun handtekeningen zetten. Maar de vragen waar ik mee zit zijn: wie komt er nu zelf in actie, en wat gaan ze dan doen? Als al die bedrijven hetzelfde zakenmodel blijven gebruiken, zie ik weinig veranderen.”

Als het gaat over de wereld verbeteren, kijkt u vooral naar ondernemers en burgers, niet naar politici.

“Veel mensen geloven dat zij de toekomst zullen veranderen. En dat is een drama, vind ik. Politici kunnen dat namelijk niet. Ik wind mij enorm op als het over politiek gaat. In mijn ogen doet die niets voor onze planeet. Wat ze doen is morrelen in de marge. Mij zal je niet zien lobbyen voor vliegtuigtaksen of weet ik veel wat. Het is gewoonweg tijdverlies.” 

U hebt dan ook geen hoge pet op van de tienduizenden jonge klimaatbetogers?

“Ik begrijp die jongeren. Protesteren is een legitieme manier om je uit te drukken. Ik heb het ook ooit gedaan. Maar ik mis ook echte actie van hun kant. Een dag spijbelen: daarmee gaat de planeet niet gered worden. Ik hoor ook dat na die klimaatbetogingen de verkoop in de McDonald’s-vestigingen fors omhoog schiet. Blokkeer niet, maar doe iets, denk ik dan. Onderneem. Als een elfjarig weesmeisje in Zimbabwe de toekomst van haarzelf en anderen kan vormgeven door zelf paddenstoelen te kweken, dan moeten jongeren hier toch ook iets kunnen.”

U gelooft erg in die jonge generatie. U goot uw ideeën over duurzaam ondernemen ook in 365 fabels voor hen.

“De fabels zijn tot nog toe alleen in China uitgegeven, maar ik hoop dat ook andere uitgevers overtuigd raken. Ik blijf erbij dat die fabels mijn grootste verdienste zullen worden. Als je een kind kan inspireren, met verhalen over hoe appels groeien en walvissen leven, dan kan je uiteindelijk ook de ouders raken, misschien zelfs transformeren. Want welke ouder negeert nu de verwondering van een kind?”

Ter afsluiting. U wordt de Steve Jobs van de duurzaamheid genoemd. Een groene Che Guevara ook. Maar tegelijkertijd rijgt u de ene vlucht aan de andere om uw blauwe economie toe te lichten. Brengt u dat niet in gewetensnood?

“Ik vlieg veel, maar ik heb ook meer dan 8 miljoen bomen aangeplant en meer dan een klimaatneutrale regio gecreëerd. Dat is niet perfect, maar ook niet slecht om te starten.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden