Maandag 17/01/2022

Volgens Bart Claesen Sonja Snacken brengen transfers naar Tilburg rechten van gedetineerden in gevaar

Om de overbevolking in de gevangenissen tegen te gaan, heeft justitieminister De Clerck (CD&V) beslist in Nederland cellen te huren. Terwijl de eerste gevangenen hun intrek nemen in Tilburg (DM 3/2), werden Bart Claes en Sonja Snacken de voorbije dagen aangesproken op de onrust in de gevangenissen: ‘We zagen de afgelopen dagen schrijnende taferelen’

Geen nieuwe fenomenen? De problemen van overbevolking teisteren al 25 jaar onze gevangenissen. Onderzoek uit ’93 over de oorzaken, gevolgen en mogelijke oplossingen van overbevolkte gevangenissen blijkt nog steeds hyperactueel. Ook overplaatsingen van gedetineerden tussen verschillende Belgische gevangenissen om aan lokale overbevolkingsproblemen tegemoet te komen, hebben in het verleden al als ‘oplossing’ gediend. Het huidige exporteren van Belgische gedetineerden naar Tilburg lijkt dus te passen binnen het plaatje van ‘crisisoplossingen’ op korte termijn. Of toch niet helemaal? Voor het eerst wordt er in een periode van drie weken een dergelijk grote groep van 500 gedetineerden getransporteerd naar het buitenland. Crisistijden vergen blijkbaar crisismaatregelen. Maar deze ingrijpende beslissing heeft verstrekkende gevolgen voor de overgeplaatste gedetineerden die amper in de media aan bod komen.

Vrijwillig of gedwongen? Begin januari waarschuwde vakbondsman Gino Hoppen (DM 9/1) al dat er amper 200 gedetineerden bereid gevonden werden om de grens richting Tilburg over te steken. In latere krantenartikelen (DM 20/1) wordt er, naar aanleiding van vragen in de Kamercommissie Justitie, gesproken over een aantal van 408 gedetineerden die bereid zouden zijn te vertrekken. Minister van Justitie De Clerck (CD&V) sprak echter enkel over 408 geselecteerde gedetineerden, zonder in te gaan op het aspect van vrijwilligheid. In de praktijk blijken er nu ook heel wat gedetineerden onvrijwillig op het transport te worden gezet. Op de gevangenisvloer leidt deze niet-vrijwillige overbrengingen tot heel wat emoties en verontwaardiging.Selectiecriteria? In het verslag van de Kamercommissie Justitie (20 januari 2010) repliceert de Minster van Justitie De Clerck dat de directie Dienst Detentiebeheer van de Penitentiaire Inrichtingen lijsten opmaakt van gedetineerden voor Tilburg. Hiervoor werden selectiecriteria vastgelegd in artikel 7 van het Verdrag tussen Nederland en België. Vooral gedetineerden met hangende zaken, zeer korte straffen en met een maatschappelijk of vluchtrisico worden uitgesloten. Op een populatie van 10.500 Belgische gedetineerden blijft er dan nog een substantieel grote groep over. Op basis van welke bijkomende criteria belanden gedetineerden dan wel of niet op ‘de’ lijst? Op de gevangenisvloer is te horen dat aspecten als deelname aan opleiding, veel of weinig bezoek en resterende termijn tot strafuitvoeringsmodaliteiten een rol spelen. Welk gewicht wordt er aan deze criteria gegeven en hoe verhouden ze zich tot elkaar? Wat is (niet veel) bezoek? Wat als je op een wachtlijst staat voor gevangenisarbeid of opleiding? Bijkomend risico bij deze selectiecriteria is het vissen in de vijver van de maatschappelijk en sociaal zwakkeren in de gevangenis, zoals bijvoorbeeld buitenlandse gedetineerden.

Gedetineerden zijn ook mensen. We zagen de afgelopen dagen schrijnende taferelen en onrust binnen de gevangenismuren. De groep van gedetineerden in een gevangenis lijkt wel opgesplitst in twee groepen, zoals de Rode Zee bij de exodus uit Egypte. Wenende gedetineerden die hun onmacht uitschreeuwen en machteloos staan tegenover ‘de’ lijst. En aan de andere kant, de grote groep van gedetineerden die in onzekerheid vertoeven over hun lot. En zelfs de zekerheid dat je naar Tilburg moet gaan, gaat gepaard met een hoop onzekerheid. Wetenschappelijke studies wijzen op de grote aanpassingsproblemen van gedetineerden wanneer ze in een andere gevangenis terecht komen. Daarbij komt ook de onduidelijkheid over het behoud van het bezoek en het sociaal netwerk buiten de muren. Voor gedetineerden, hulpverlening en gevangenispersoneel is dit één van de steunpilaren voor een goede reïntegratie. De Franstalige Liga voor Mensenrechten overweegt ook om die reden bezwaar aan te tekenen tegen de transfer van Belgische gedetineerden naar Tilburg bij het Grondwettelijk Hof. De Belgische Basiswet Gevangeniswezen van 2005 stelt als doelen bij de vrijheidsberoving reïntegratie, herstel, rehabilitatie en beperking van de detentieschade voorop. De wet op de Externe rechtspositie van gedetineerden van 2006 vraagt dat de gedetineerde inspanningen levert, maar ook mogelijkheden krijgt. In dit licht zijn bovenstaande vaststellingen ronduit verontrustend. Reïntegratie veronderstelt niet alleen de individuele en sociale verantwoordelijkheid van de gedetineerde.

Ook het Ministerie van Justitie en de Vlaamse Gemeenschap hebben hierin een gedeelde verantwoordelijkheid. De federale overheid moet voorzien in een voldoende groot penitentiair en psycho-sociaal kader. De Vlaamse Gemeenschap wordt vanuit het Strategisch Plan Hulp- en Dienstverlening geappelleerd op zijn verantwoordelijkheid. Het recht op maatschappelijke dienstverlening geldt ook voor gedetineerden in de Tilburgse annex van Wortel. Niet alleen de vraag naar de impact van deze uittocht naar Tilburg voor de betrokken gedetineerden blijft. Ook de impact op het dagdagelijkse, sociale en familiale leven en op de reclassering van de gedetineerden in Tilburg, blijft een onbesproken vraag.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234