Maandag 25/10/2021

Voetbal strijdt met Kofi Annan om Nobelprijs

Zweedse politicus Gustafsson vindt dat vredesonderscheiding naar Pele moet gaan

Stockholm

de Volkskrant

Mark van Driel

Het lijkt een misplaatste grap, dwarse, Scandinavische humor, maar het is Zweeds parlementslid Lars Gustafsson bittere ernst. Begin dit jaar diende hij de officiële nominatie in, vandaag wacht hij in spanning op de bekendmaking. Met naar schatting 150 andere kandidaten dingt het voetbal mee naar de Nobelprijs voor de Vrede.

De concurrentie is sterk, weet Gustafsson. Kofi Annan, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, wordt genoemd als kanshebber. En er staan ongetwijfeld meer vooraanstaande diplomaten en politici op de grotendeels geheime kandidatenlijst. Maar hij weet het zo net niet. Heeft VN de wereld meer eenheid en harmonie gebracht dan het voetbal? Wie kan de vredesprijs beter in ontvangst nemen: Kofi Annan of 's werelds beste speler Pele, het boegbeeld van de sport?

Gustafssons voorstel heeft de tongen in beweging gebracht. Vanuit de hele wereld is gereageerd sinds hij zijn voordracht in januari bekend maakte. Hoon is zijn deel geworden. Een voetbalgekke Braziliaan die voetbal nomineert, daar zou misschien nog enig begrip voor bestaan. Maar een nuchtere Zweed, zo was de teneur, die zou toch beter moeten weten. Wat heeft voetbal met vrede te maken? Voetbal zaait toch verdeeldheid, soms zelfs haat?

Voor de critici liggen de voorbeelden voor het oprapen. Op de velden is onsportief gedrag schering en inslag. Op de tribunes en buiten stadions vechten vandalen uit naam van club of land met elkaar, hetgeen de afgelopen decennia tot duizenden doden en gewonden heeft geleid.

Uit tal van voorbeelden blijkt dat voetbal nationalistische gevoelens aanwakkert. Uit voetbal is zelfs een oorlog voortgekomen, tussen Honduras en El Salvador in '69. Zwarte spelers worden ongestraft uitgefloten of gediscrimineerd. En de Fifa, de wereldvoetbalbond, staat bepaald niet te boek als een voorbeeldige organisatie. Dus waarom een Nobelprijs voor de Vrede? (Dat Yasser Arafat de prijs zeven jaar geleden kreeg, zeggen sommigen spottend, is geen argument).

De stortvloed aan kritiek heeft Gustafsson (50) niet van zijn stuk gebracht. Vanuit Stockholm verdedigt de christendemocraat zijn voorstel - hij diende een motivering van één pagina in - met verve. De critici zoomen steeds in op de recente uitwassen van het voetbal, zegt hij. Terwijl rekening moet worden gehouden met de geschiedenis. "Er is geen andere beweging die de afgelopen honderd jaar meer heeft bijgedragen aan de eenheid en harmonie in de wereld dan voetbal."

De voormalige spits van een Zweedse eerstedivisieclub denkt dat er dankzij voetbal vele vriendschappelijke relaties zijn ontstaan: tussen personen, gemeenschappen en culturen. Dankzij voetbal hebben mensen, volkeren zelfs, meer belangstelling en begrip gekregen voor elkaars gewoonten en tradities. Het heeft de integratie van culturen bevorderd.

Bovendien hebben voetballers hun faam de laatste decennia steeds vaker ten dienste gesteld van organisaties die maatschappelijke problemen proberen op te lossen. Ronaldo heeft zich verbonden aan aidsbestrijding. Pele strijdt tegen armoede in de wereld. Cruijff heeft zijn eigen Welfare Foundation. En steeds meer spelers spreken zich uit tegen racisme.

Natuurlijk is er sprake van een paradox, erkent de parlementariër. Het aanmoedigen van een eigen team, zeker in internationale duels, roept eerder verdeeldheid op dan harmonie. Vorige week nog moest een verzoeningswedstrijd tussen Frankrijk en Algerije, het eerste treffen sinds de onafhankelijkheid van Algerije, worden gestaakt nadat supporters in protest het veld hadden bestormd.

Soms ook mondt patriottisme uit in nationalisme. Maar toch. De meeste voetballiefhebbers staan op goede voet met elkaar. Het spel verbindt mensen, meent Gustafsson. "Op straat, in cafés ontmoeten vreemden elkaar dankzij voetbal." Onder Britse academici bestaat enige steun voor Gustafssons redenering. Na van zijn aanvankelijk verbazing te zijn bekomen ('is this a joke?') zegt John Williams van de Sir Norman Chester Centre for Football Research dat de betekenis van voetbal doorgaans wordt onderschat. Bij de Fifa zijn meer landen aangesloten dan bij de VN. "Het is geen totaal krankzinnig idee."

Williams denkt dat de uitwassen van het vandalisme weleens doen vergeten dat het voetbalveld een belangrijke symbolische arena is. De wedstrijden die in het stadion worden gespeeld, fungeren volgens hem als een substituut voor daadwerkelijke conflicten. Nationalistische gevoelens kunnen op een vriendelijke manier tot uiting komen. 'Voetbal is oorlog met andere middelen', zei schrijver George Orwell. Williams: "Dat is zo langzamerhand een geaccepteerde gedachte."

Politici erkennen de invloed van voetbal, meent Williams. Zij laten zich op de tribunes zien, soms om de eenheid van het land te benadrukken, soms in de hoop dat broze relaties met tegenstanders kunnen verbeteren. Voetbal wordt zelfs bewust ingezet om verstoorde verhoudingen te verbeteren (Frankrijk - Algerije!), weer bij te leggen of om strijdende partijen in gesprek te brengen. Williams: "In Noord-Ierland gebeurt dat met clubwedstrijden tussen katholieken en protestanten. Op Oost-Timor gebeurt hetzelfde."

Maar is het voldoende voor de Nobelprijs voor de Vrede, die dit jaar voor de honderdste maal wordt toegekend? Wat heeft voetbal bijvoorbeeld voor op de Olympische Spelen, er vanuitgaande dat een sport in aanmerking behoort te komen?

Volgens Gustafsson gaat de vergelijking mank. Aan de Spelen doen vooral individuele atleten mee. Terwijl het gaat om het idee achter de teamsport: deel uit maken van kleine gemeenschap, spelen volgens vastgestelde regels, het aanleren van zelfbeheersing. Bovendien: voetbal is veruit de grootste sport. Het WK voetbal in Frankrijk trok dagelijks meer dan een miljard kijkers.

Vic Duke, voetbalhistoricus aan de Universiteit van Liverpool: "Voetbal brengt wereldwijd geluk. Het overstijgt de barrières van taal, cultuur, politiek en ras." Gustafsson: "Als daar geen eenheid vanuit gaat." Zullen zijn argumenten sterk genoeg zijn om het voetbal op te nemen tussen winnaars als Nelson Mandela, Artsen zonder Grenzen, moeder Teresa? In alle eerlijkheid betwijfelt Gustafsson het. Maar het idee is onder de aandacht gebracht. Bovendien is de Nobelprijs steeds minder een beloning voor het bewerkstelligen van vrede, als wel een aanmoediging om het na te streven. Dat vergroot de kansen van het voetbal, dat probeert af te rekenen met het vandalisme, alleen maar. "Ik kan elk jaar opnieuw een nominatie indienen. Of ik dat doe? Voorlopig wacht ik de uitslag af. Kofi of Pele. Moge de beste winnen."

Voetbal

Voetbal wordt soms bewust ingezet om verstoorde verhoudingen tussen landen te verbeteren

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234