Zondag 05/12/2021

Voetbal is niet altijd oorlog

Plots was er een bal. Die ergens in een tank gelegen moet hebben. Een voetbal waarmee Oekraïense militairen de tijd doodden op een weg in Svitlodarsk. Zo universeel is het: overal en altijd zorgt voetbal voor ontspanning na een oorlog. Soms ook tijdens.

Eerst fotografeerde Volodymyr Shuvayev nog verdriet. In Kramatorsk, in het oosten van Oekraïne, knielden mensen bij een lijk onder een bloemetjesdeken. Elders nog een lichaam, het dode hoofd alleen bedekt door een witte gebreide vest. Dan reed de Oekraïense fotograaf verder naar Debaltseve en wat hij zag, was ook te zien op een stil filmpje dat de wereld rondging. Een tafereel in de mist en zonder woorden. Alleen het geluid van een, precies harde, stuiterende bal.

Eentje met rechts. Een pass met links. Een hakje in camouflagekleren.

Dat voetbal oorlog is, zei de betreurde Nederlandse trainer Rinus Michels al lang geleden en het is een zinnetje dat te pas en te onpas gebruikt wordt. Misbruikt wordt ook. Natuurlijk zijn er parallellen, de Franse filosoof Jean-Paul Sartre zag die al: "Bij een voetbalmatch wordt alles ingewikkeld door de aanwezigheid van een tegenstander." Die quote leidt een mooi fotoboekje in dat Magnum Football heet en dat niks anders is dan voetbal door ogen van Magnum-fotografen. Overigens allemaal par accident gemaakt. Nooit was 'voetbal' een opdracht.

Maar voetbal is overal en overal is voetbal. Zoals Coca-Cola dat is: in elke uithoek van de wereld zie je voetbal. Jongens die mannen willen zijn en mannen die jongens willen blijven. Er is ook zo weinig voor nodig. Een bal en twee stokjes die de goal afbakenen: c'est tout.Desnoods twee truien. En in het slechtste geval zelfs dat niet. Dat zie je in Oekraïne. De soldaten schoppen de bal gewoon over en weer. Maar wedden dat af en toe eentje de hand de lucht ingooit: goal! Even wereldkampioen.

Allerstrafste voetbaloorlogsverhaal is dat van het kerstbestand van 1914, toen Duitse en geallieerde soldaten even de loopgraven uitvluchtten en een match speelden. Al dan niet voor de legende, maar als iets het cliché dat voetbal verbindt illustreerde, dan toch dat. Voor even. Een dag later schoten ze elkaar dood, op bevel van de oversten.

Levensles

Maar terug in dat fotoboekje van Magnum zie je voetbal na de oorlog. De grote Josef Koudelka legde dat in een meesterlijk panoramisch beeld vast. We zijn in het volledig verwoeste Mostar, 1994, in een wijk waar moslims wonen en waar het leven hervat wordt met een kopstoot, een dribbel en een overstapje. Elf jaar eerder al toonde de loop van een tank bijna létterlijk de weg naar het doel: na de Amerikaanse invasie in Grenada legde Philip Jones Griffiths zo een eenzaam spelende jongen vast. De oorlog wegwassend uit het hoofd door een eenvoudig spelletje. Zoals in El Salvador gebeurt als in 1992 vredesakkoorden getekend zijn. Aan de rand van een aarden veld loopt nog een guerrillastrijder met mitraillette, maar aan de andere kant wordt om de bal gestreden en hier bengelt de keeper uit verveling aan zijn goal. Net dan is voetbal geen oorlog, maar misschien een levensles. Albert Camus, Nobelprijswinnaar literatuur en ex-keeper: "All that I know most surely about morality and the obligations of man, I owe to football."

Of Oekraïne nu echt de vrede vindt, is de vraag. Maar misschien is het wel even tijd voor rust. En dan de tweede helft.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234