Zaterdag 10/12/2022

AnalyseStadionramp Indonesië

Voetbal in Indonesië is niet zachtzinnig, maar het is alles wat de supporters hebben

Muhammad Ali Rifky, de manager van FC Arema, tijdens een herdenking voor de fans die verdrukt raakten in de stampede. Beeld AP
Muhammad Ali Rifky, de manager van FC Arema, tijdens een herdenking voor de fans die verdrukt raakten in de stampede.Beeld AP

In de Indonesische voetbalwereld zijn supportersclubs legers, die korte metten maken met tegenstanders. In die context ontstond zaterdag de ramp in Malang, in het gedrang vielen 125 doden, onder wie 32 minderjarigen.

Michel Maas

Spelers van bezoekende clubs leggen in Indonesië niet zelden het laatste stuk van de rit naar het stadion af in een gepantserd voertuig van de politie. In Malang moesten de spelers van Persibaya zaterdag langs duizenden supporters die in het donker dreigend klaarstonden op brommers met draaiende motoren.

En dan moest de wedstrijd nog beginnen. Zachtzinnig is het voetbal in Indonesië niet. Zeker niet als topclubs van Liga 1, de Indonesische eredivisie, tegen elkaar spelen. De politie vaardigt daarom ook regelmatig een verbod uit: supporters van de bezoekende club komen dan het stadion niet in.

Zo ook in Malang, waar elke thuiswedstrijd een levende, volledig blauwe muur om het veld staat, en die muur danst en deint op aangeven van de ‘voordansers’: regisseurs die aangeven wanneer supporters wat moeten doen, welk lied ze moeten aanheffen, welke leus ze moeten schreeuwen.

Alles gebeurt met militaire precisie, er is voor getraind. De supportersclub is meer dan een fanclub: het is een leger, de fans zijn de voetsoldaten en het is permanent oorlog. De afgelopen twintig jaar zijn er meer dan 70 doden gevallen bij supportersgeweld.

Ari, bijvoorbeeld, was lid van ‘Jakmania’, de fanatieke supportersgroep van Persija Jakarta. Om zijn club te zien spelen ging Ari op 23 september 2018 – incognito – naar Bandung, de stad van aartsvijand Persib. Uitzinnige Bandoengse ‘Vikings’ ontmaskerden Ari en schopten hem dood.

Enkele daders werden gepakt en veroordeeld. Tienduizenden anderen gingen door of er niets was gebeurd. In 2013 moest Persija, Ari’s club, een paar maanden zijn thuiswedstrijden spelen zonder publiek, nadat supporters een man hadden vermoord die een blauw T-shirt droeg (de kleur van Persib).

Dikke wolken traangas

In Malang ging het geweld zaterdag niet tussen supporters onderling – fans uit Soerabaja waren niet welkom. Het gevecht ging tussen supporters die na de verloren wedstrijd het veld op waren gestormd, en de politie. Overlevenden zeiden: “De politie behandelde ons niet als mensen.”

Agenten sloegen erop los en vuurden dikke wolken traangas af. In paniek rende iedereen naar de dichtstbijzijnde uitgang. Mensen vielen, raakten in de verdrukking, werden platgetrapt en stikten.

Otto Adang, gedragswetenschapper en specialist in crowd control, denkt dat de politie had moeten weten wat traangas teweeg kan brengen: “Mensen rennen naar de uitgang, dat is een volstrekt logische reactie.”

Die uitgang is vervolgens te smal voor al die mensen, want hij is berekend op bezoekers die kalm het stadion verlaten. Dat het stadion zo vol was, was een bijkomend probleem.

Adang: “Het zijn allemaal problemen waarop je je kunt voorbereiden. Er is heel veel bekend over crowd management. In Malang werd niet gevochten, het was een crowd-managementprobleem. Het doet denken aan Duisburg, waar in 2010 tijdens een dancefestival 21 doden vielen en vijfhonderd gewonden, omdat iedereen tegelijk door hetzelfde tunneltje probeerde te gaan.”

Nationaal onderzoek

Bij het ministerie van Sportzaken in Jakarta heerste gisteren een bloednerveuze stemming. Hier telt niet de vraag of Arema straf verdient of de politie, maar de veel grotere vraag: wat betekent dit voor het voetbal in Indonesië? En meer toegespitst: wat gaat wereldvoetbalfederatie Fifa doen?

“De toekomst van het voetbal, de toekomst van onze kinderen staat op het spel”, zegt Abdulmuslim, een medewerker van het ministerie. Indonesië is in 2023 gastheer van het WK voor teams onder de 20 jaar. Het is de eerste keer dat Indonesië meedoet op het internationale voetbaltoneel.

Een droom die na tachtig jaar eindelijk uit zou komen. “Alles is klaar. De stadions zijn gerenoveerd, er zijn sponsors”, zegt Abdulmuslim. “En nu zijn we bang dat de Fifa Indonesië schorst, want als dat gebeurt gaat het hele toernooi naar een ander land.”

Wat zaterdagavond in Malang gebeurde is uiteraard nu even het grootste drama. Daar is iedereen van doordrongen. President Joko Widodo heeft de nabestaanden een compensatie toegezegd. Er komt een nationaal onderzoek onder leiding van de minister van Justitie.

De lokale politiechef is overgeplaatst, en negen agenten zijn geschorst. De commandant van politie van Oost-Java erkent dat traangas de hoofdoorzaak was, maar vindt ook dat de voetbalbond medeschuldig is, en de mensen die zo’n wedstrijd zonder de politie te raadplegen van de dag naar de avond verschuiven.

“We weten dat dit niet had hoeven te gebeuren’” zegt Otto Adang, “mits je het goed voorbereidt. Nu is het een soort Russisch roulette. Meestal gaat het goed. Tot die ene keer.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234