Donderdag 28/01/2021

Spanningen

Voelbare spanning in München: "Er lijkt een nieuwe Koude Oorlog te komen"

Beeld REUTERS

Spanningen met Rusland, weinig hoop voor Aleppo en een verdeeld Europa - dat is de oogst van de grote jaarlijkse veiligheidsconferentie die in München wordt gehouden. De Russische premier Medvedev oogstte vandaag de meeste aandacht door te stellen dat 'het lijkt alsof we al afglijden in een nieuwe Koude Oorlog'. En: 'Soms vraag ik me af of we in 2016 leven of in 1962' - het jaar van de Cuba Crisis en een dieptepunt in de Koude Oorlog.

Zijn minister van Buitenlandse Zaken Lavrov voegde er een pessimistische noot aan toe met de stelling dat het net gesloten akkoord over een gevechtspauze in Syrië een kans van slagen heeft van '49 procent'. Hij weet dit aan 'hoogst onverantwoord gedrag' van de Syrische oppositiegroepen die 'voorwaarden vooraf' stellen aan internationale onderhandelingen over een politieke oplossing in Syrië en aan de Amerikaanse weigering nauwer met de Russische generaals samen te werken in Syrië. 'Zonder zulke praktische samenwerking zal het akkoord niet werken. We moeten terug naar de kunst van het compromis, terug naar de diplomatie.'

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Hammond reageerde direct: 'Ik spreek geen Russisch, maar als ik dit zo hoor is de kans ergens in de buurt van nul procent.' Eerder had de Franse premier Valls al geëist dat de 'Russische bombardementen op burgers stoppen', iets wat door premier Medvedev ronduit werd ontkend. Hammond: 'Het hangt er van af wat de Russen willen. De feiten zijn dat ze de afgelopen weken de gematigde oppositie bombarderen. Als ze hun bombardementen niet stoppen of tenminste serieus verminderen, kun je niet verwachten dat de gematigde gewapende oppositie naar de onderhandelingstafel komt.'

De Franse premier Valls en zijn Russische collega Medvedev.Beeld REUTERS

Apocalyptisch beeld

Medvedev en Lavrov schetsten een apocalyptisch beeld waarin Europa wordt overlopen door 'honderdduizenden extremisten', Schengen instort, en Syrië in een permanente grondoorlog kan verzanden. 'Het hart van de IS ideologie is een woest instinct om te moorden, het is een strijd om de beschaving, het is wij of zij.' Het alternatief: samenwerking met Rusland in deze 'botsing van beschavingen' en opheffing van de sancties. Medvedev: 'de economische schade die het Westen ondervindt, is dat het waard? Zijn onze meningsverschillen zo diepgaand? Zijn de sancties nodig?'

Formeel zijn de sancties gerelateerd aan de uitvoering van het Minsk II Akkoord dat een jaar geleden gesloten werd om de kanonnen te laten zwijgen in Oekraïne. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry - wiens toespraak op de helft van de conferentie de eerste keer was dat de VS in de discussie voorkwamen - onderstreepte krachtig dat de sancties niet worden opgeheven zolang Rusland dat akkoord niet volledig uitvoert. Europa is meer verdeeld.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, arriveert bij de 52e veiligheidsconferentie in Munchen.Beeld ANP
Beeld AFP

Twijfels over sancties

Merkel en Kerry mogen het eens zijn, de Duitse industriële lobby (waarmee Medvedev ook een ontmoeting had) denkt er anders over en ook Merkels sociaaldemocratische coalitiegenoten twijfelen aan de sancties, evenals een aantal EU-lidstaten, waaronder Italië. Overigens werden ook de Oekraïners in München door Duitsers en Amerikanen aangesproken op hún verplichtingen onder 'Minsk'.

De Italiaanse 'hoofddiplomaat' van de Europese Unie, de Italiaanse Federica Mogherini, hield een stevig pleidooi voor meer collectieve actie met deelname van alle grote machten, inclusief Rusland, dat zo succesvol gebleken is in de jarenlange onderhandelingen over het Iraanse nucleaire akkoord. Daartegenover stonden verhitte pleidooien van de Oekraïense president Porosjenko, die juist een botsing van beschavingen ziet met Rusland, en uitgevochten in de politiek van Europese landen. En wat de Litouwse president Dalia Grybauskait betreft ging Medvedevs opmerking over Koude Oorlog nog niet ver genoeg: 'Rusland doet aan openlijke militaire agressie in Oekraïne, in Syrië. Er is niets kouds aan, de oorlog is al heel heet.'

Niet op hetzelfde spoor

Drie centrale machten in de Europese Unie leken in München ook niet helemaal op hetzelfde spoor te zitten. De Poolse president Andrzej Duda beklaagde zich over het gebrek aan een 'gelijkwaardige relatie van partnerschap met Duitsland'. Gevraagd wat Duitsland Polen dan had aangedaan, antwoordde hij: 'Partenerschap betekent respect, voor andere tradities maar ook voor andere belangen. Bijvoorbeeld Nordstream II [het nieuwe pijpleidingproject van een aantal grote Duitse en Oostenrijkse energiebedrijven en Shell met het Russische Gazprom, red.] We horen dat dit geen politiek besluit is, maar een zakendeal. Natuurlijk is het wél een politiek besluit. Waarom wil Duitsland met Gazprom pijpleidingen aanleggen tegen de geopolitieke belangen in van Polen en andere landen?'

De Franse premier Valls, die een vurig pleidooi hield over de oorlog tegen IS en islamitisch extremisme, had weinig goede woorden voor Merkels vluchtelingenbeleid. 'We kunnen niet alle vluchtelingen uit Syrië, Irak of Afrika hier opvangen.' De Duitse minister van Defensie Ursula von der Leyen uitte haar blijdschap over de nieuwe Navo-missie in de Egeïsche Zee, een plan dat Duitsers vorige week plotseling uit de hoge hoed toverden. Ze kreeg later bijval van Merkels belangrijkste adviseur Peter Altmeier, die stelde dat Turkije 'wat betreft de opvang van vluchtelingen een veilig land is'. De Fransen zijn echter veel sceptischer over de NAVO-missie en over het grote vertrouwen dat de Duitsers stellen in Turkse hulp in de vluchtelingencrisis.

Ook de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Paolo Gentiloni waarschuwde dat de vluchtelingencrisis een probleem is van de lange duur. 'Als we ons publiek anders doen geloven, zullen ze ons dat later kwalijk nemen. Het grote probleem van Europa is dat nationale belangen de boventoon voeren. Dat is begrijpelijk, maar op de middellange termijn gevaarlijk.'

Valls waarschuwde dat Europa het risico loopt ten onder te gaan. 'Europa staat op een kruispunt. Europa kan verdwijnen. We moeten een antwoord vinden op de economische en veiligheidsuitdagingen waarmee we worden geconfronteerd. Als we dat niet doen, als we niet met daden komen en alleen woorden zal dat het einde betekenen van het Europese project. Het zal stukslaan op de opkomende golf van populisme.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234