Zaterdag 24/10/2020

Achtergrond

Voedselpolitiek in China: grote leider Xi wil dat Chinezen hun bord leeg eten

Bij het rivierkreeftjes-restaurant Huda in Beijing is het altijd druk. Zelfs op een regenachtige dinsdag wachten mensen in de digitale wachtrij op een tafel. Beeld Ruben Lundgren

Voor de tweede maal voert de Chinese president Xi een legebordencampagne om voedselverspilling in zijn land tegen te gaan. Maar het ging toch al goed?

“Doe mee en eet je bord leeg”, staat op grote affiches voor de ingang van restaurant Huda, een in rivierkreeft gespecialiseerde keten in Beijings beroemde eetstraat Guijie. De obers zijn geïnstrueerd om bestellingen beperkt te houden, in navolging van een oproep van president Xi. De gasten vinden het prima. Maar waarom die oproep ineens nodig is, weten ze ook niet. Zo veel eten wordt er in hun ogen in China niet meer verspild.

Maar President Xi was duidelijk bij zijn lancering vorige week van zijn campagne tegen voedselverspilling. De hoeveelheid weggegooid eten in China is volgens hem “choquerend en schrijnend”. De Chinese leider riep iedereen op om in restaurants rationeler te bestellen en zijn bord leeg te eten. “Voor elke graankorrel op je bord is zwaar werk verzet”, zei hij. ‘Verspilling is schandelijk, zuinigheid eerbaar.’

Halve porties

Xi’s campagne kreeg in China meteen navolging. Tal van restaurants kondigden aan vanaf nu ook halve porties te serveren, gratis meeneembakjes voor etensresten uit te delen en lege borden te belonen met tegoedbonnen. De Catering Industrie Associatie in de provincie Hubei voerde een regel in dat per tafel maximaal net zo veel schotels mogen worden geserveerd als het aantal gasten min één. De noordelijke provincie Liaoning deed er nog een schepje bovenop: daar werd het “min twee”.

In de stad Changsha vloog een rundvleesketen helemaal uit de bocht. Die plaatste een weegschaal voor de ingang en legde bestellimieten op, afhankelijk van iemands gewicht. De opzienbarende actie, overigens op basis van vrijwilligheid, veroorzaakte een relletje op de Chinese sociale media, vermoedelijk precies waar de restaurantketen op uit was: gratis reclame en naamsbekendheid.

Prestige 

In een paar dagen werd heel China gemobiliseerd om voedselverspilling tegen te gaan. Maar waarom eigenlijk? Wie in Beijings eetstraat Guijie rondvraagt, krijgt immers keer op keer te horen dat voedselverspilling al lang niet meer zo’n probleem is in China. Vroeger wel: toen werden decadente banketten gehouden om zakenrelaties te fêteren en ambtenaren om te kopen, die zo overdadig waren dat de helft van de gerechten onaangeraakt de vuilnisbak in ging.

Maar daar kwam een einde aan met Xi’s eerste legebordencampagne, in 2013. Sindsdien is in tal van grote steden een halvering van de hoeveelheid keukenafval gemeld. “In het verleden was voedselverspilling wijdverspreid in China”, zegt zakenman Ding (52), die bij Huda op een tafeltje zit te wachten. “Chinezen houden van prestige. Als ze gasten uitnodigen, is het statusverhogend om te veel te bestellen. Maar dat komt nu niet vaak meer voor. Het niveau van de natie is sterk verbeterd.”

Ordinair

Bij alle restaurantbezoekers in Guijie klinkt het instemmend: overdaad is passé, het komt zelfs wat ordinair over. “In kleinere steden en op het platteland zie je het nog wel”, zegt Su Huizhong (23), die bij “Huda nummer twee” in de rij zit. De restaurantketen is zo populair dat er in deze ene straat drie vestigingen zitten. Voor alle drie staan op een doordeweekse avond lange rijen. 

“In kleinere steden heb je nog zakenlui die hun rijkdom willen etaleren”, zegt Su. “Dan zijn ze bijvoorbeeld met tien man, voor wie tien schotels voldoende zijn, maar bestellen ze vijftien of twintig gerechten. Zo veel eten op tafel zetten is een manier om respect te tonen, een soort beleefdheidsbetuiging. Dat maakt het makkelijker om een deal te sluiten. Maar in grote steden zie je dat amper meer.”

Doordat Chinezen in restaurants kleine gerechten delen in plaats van ieder een eigen portie te eten, lijkt het vaak alsof er meer wordt verspild. Maar in China is het heel normaal om etensresten in te pakken en mee te nemen – “lekker de volgende dag bij het ontbijt”, zegt Su. Volgens de Food Sustainability Index van The Economist scoort China 65 op 100 qua verspilling bij de eindgebruiker, bijna twee keer beter dan Nederland. Hoe armer een land, hoe minder doorgaans wordt verspild.

Voedselzekerheid

Maar waarom dan zo’n nationale campagne, aangekondigd door de grote leider zelf? En waarom springen al die restaurants en cateringorganisaties meteen op de kar, alsof het een brandend actuele kwestie betreft? Dat heeft vermoedelijk meer te maken met voedselzekerheid dan met voedselverspilling. De afgelopen tijd heeft de Chinese voedselbevoorrading een paar stevige tikken gekregen. De varkensstapel is vorig jaar gedecimeerd door de varkenspest, de rijstoogst is dit jaar lager door zware overstromingen, en de voedselimport is onzeker door internationale spanningen en de covid-19-pandemie.

Volgens de nationalistische krant Global Times is er helemaal geen risico op voedseltekorten, “zoals sommige westerse media valselijk berichtten”, maar kan het in onzekere tijden nooit kwaad om wat voorzichtiger te zijn. Ook Xi hintte bij de lancering van zijn legebordencampagne op de bredere context. “De impact van covid-19 heeft alarmbellen doen afgaan”, zei hij. “We moeten een crisisbesef aanhouden op vlak van voedselzekerheid.”

Machtsconcentratie

Dat tal van restaurants en cateraars daarop meteen in de weer gingen met bestellimieten en halve porties, is typerend voor een land met steeds meer persoonlijke machtsconcentratie aan de top. Als de grote leider een idee lanceert, buitelen organisaties over elkaar heen om “resoluut de belangrijke instructies van secretaris-generaal Xi te implementeren”. Het is een tegen elkaar opbieden van loyaliteitsverklaringen, die in de praktijk vaak weinig impact hebben.

Ook in de rij voor Huda trekken de restaurantgangers zich weinig aan van bestellimieten of telregels: prima om voedselverspilling tegen te gaan, maar uit eten gaan moet ook geen hogere wiskunde worden. “Het is goed om mensen eraan te herinneren dat ze respectvol moeten omgaan met eten”, zegt Li Xiaolong (32). “Maar ik heb geen regels nodig om me te vertellen hoeveel ik moet bestellen. Ik weet zelf wel hoeveel ik op krijg.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234