Donderdag 04/06/2020

VLUCHTELINGENCRISIS

VN-topman: "Vluchtelingendebat bevat echo's van conferentie uit 1938 die tot Holocaust leidde"

Syrische en Iraakse vluchtelingen komen aan op het Griekse eiland Lesbos. De VN-hoogcommissaris voor de mensenrechten Zeid Ra'ad Al Hussein uit kritiek op het gebruik van ontmenselijkende taal in het vluchtelingendebat.Beeld GETTY

Harde taal van de VN-commissaris voor mensenrechten. Die veroordeelt de ontmenselijkte taal die wordt gehanteerd in het vluchtelingendebat. Zeid Ra'ad Al Hussein wijst erop dat Europese politici omschrijvingen als "zwermen vluchtelingen" gebruiken met als doel de vluchtelingencrisis in politiek profijt om te zetten. De Jordaanse topman van de VN hoort in het vluchtelingendebat echo's van de retoriek waarmee in 1938 Europese leiders Joden uit Duitsland en Oostenrijk de rug toekeerden, wat de weg effende voor de Holocaust.

"Verbijsterend en getuigend van collectief geheugenverlies". Zo noemt Zeid Ra'ad Al Hussein de reactie van bepaalde Europese staatsleiders op de vluchtelingencrisis.

"Zwermen"
Hij noemt niemand bij naam, maar betreurt het gebruik van omschrijvingen als "zwermen vluchtelingen". Het was de Britse premier David Cameron die in juli de migranten in Calais zo omschreef. Tijdens de conferentie van de Britse Conservatieven stelde de minister van Binnenlandse Zaken Theresa May "dat migratie het onmogelijk maakt een samenhangende maatschappij op te bouwen", wat haar op felle kritiek kwam te staan.

Conferentie van Evian
In een interview stelt de VN-topman dat de taal die in het vluchtelingendebat weerklinkt hem herinnert aan de conferentie van Evian in 1938.

Toen besloten landen als de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Australië geen aanzienlijke aantallen Duitse en Oostenrijkse Joden op te vangen. Die waren op de vlucht geslagen nadat Hitler Oostenrijk had geannexeerd.

Maatschappelijk en economisch evenwicht
De argumentatie was toen dat die het maatschappelijk en economisch evenwicht van die landen zouden verstoren. Die weigering, zo stelt Zeid Ra'ad Al Hussein, heeft ertoe bijgedragen dat Hitler besloot dat het uitroeien van de Joden een alternatief voor hun deportatie kon zijn. Datzelfde jaar, in de nacht van 9 op 10 november, vond de 'Kristallnacht' plaats, een door de nazi's georganiseerde actie tegen de Joodse bevolking in Duitsland en Oostenrijk.

Politiek voordeel
Driekwart eeuw later, zo zegt Zeid Ra'ad Al Hussein, wordt dezelfde retoriek aangewend door mensen die politiek voordeel willen halen uit de huidige vluchtelingencrisis.

"Het is een politiek thema dat wordt opgeblazen door zij die het voorwendsel kunnen gebruiken dat zelfs de kleinste gemeenschap een bedreiging kan zijn voor de nationale zuiverheid van de staat", zo stelt Zeid Ra'ad Al Hussein. "Als je terugblikt op de conferentie van Evian en de discussies tussen regeringen toen leest, zie je dat toen heel gelijkaardige dingen werden gezegd".

"De Australische afgevaardigde stelde toen dat Australië het raciale probleem van Europa zou importeren in het geval ze grote aantallen Europese Joden zouden aanvaarden. Ik ben zeker dat hij daar later spijt van kreeg, wetende wat er daarna gebeurde. Daar gaat het net over. Als je de toekomst niet kan voorspellen, hebben we op zijn minst het verleden als richtlijn die ons wijzer kan maken en ons waarschuwen voor de gevaren van dergelijke uitspraken".

De Britse premier David Cameron, die in juli de vluchtelingen in Calais als "zwermen migranten" omschreef.Beeld GETTY

DE CONFERENTIE VAN EVIAN

De Conferentie van Évian was een door de Amerikaanse president Franklin Roosevelt bijeengeroepen conferentie om het probleem van Joodse vluchtelingen te behandelen. De conferentie vond plaats in de Franse plaats Évian-les-Bains en duurde van 6 juli tot 15 juli 1938. Op de conferentie waren tweeëndertig landen aanwezig, waaronder Groot-Brittannië, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Frankrijk, enkele kleinere democratieën in Europa, de Zuid-Amerikaanse landen en uiteraard de Verenigde Staten zelf.

Nadat Duitsland middels de Anschluss Oostenrijk had geannexeerd, riep Roosevelt op tot een internationale conferentie om de emigratie van Duitse en Oostenrijkse Joden te bevorderen en een internationale organisatie op te richten die zich bezig zou houden met het algemene vluchtelingenprobleem.

President Roosevelt maakte al snel duidelijk dat de aanwezige landen niet werden gedwongen de immigratiequota te verhogen, maar hij vroeg ze wel nadrukkelijk om dit op vrijwillige basis te doen. Tijdens de conferentie werd duidelijk dat geen enkel land bereid was vrijwillig haar quota te verhogen. De Britten verklaarden dat het al land al vol was en de werkloosheid dusdanig hoog was, dat het geen extra vluchtelingen kon opnemen.

Grote Depressie
De Britten lieten een optie doorschemeren om een beperkt aantal vluchtelingen naar Oost-Afrika te sturen. Ook de Fransen gaven nadrukkelijk aan dat het aan de limiet zat. Veel landen lieten doorschemeren dat ze geen vluchtelingen konden opnemen ten gevolge van de Grote Depressie, waarvan de landen nog herstellende waren. De Verenigde Staten lieten weten het voorheen niet vervulde quotum voor Duitsers en Oostenrijkers ter beschikking te stellen voor de vluchtelingen. Het enige land dat daadwerkelijk aanbood om vluchtelingen op te nemen, was de Dominicaanse Republiek, zij het in ruil voor hoge geldbedragen.

VN-hoogcommissaris voor de mensenrechten, de Jordaniër Zeid Ra'ad Al Hussein.Beeld AFP

Gevraagd of de Britse binnenlandminister Theresa May ook spijt zou krijgen van haar woordkeuze, antwoordde Zeid Ra'ad Al Hussein: "Onderzoek van wat in het begin van de 20ste eeuw in Europa gebeurde, zou mensen ertoe moeten aanzetten voorzichtiger te zijn met wat ze zeggen. Het gaat om mensen: zelfs het gebruik van het woord migranten suggereert dat ze geen rechten hebben. Ze hebben allemaal rechten, net als wij rechten hebben".

Miljoen Syrische vluchtelingen op 5 jaar
Zeid Ra'ad Al Hussein stelt, net als de speciale VN-gezant inzake mensenrechten van migranten François Crépeau, dat rijke Europese landen een overeenkomst zouden moeten bereiken over het plan om de komende vijf jaar 1 miljoen Syrische vluchtelingen op te vangen. Hij stipte voorts aan dat zijn land, Jordanië, al meer dan 650.000 vluchtelingen uit Syrië en Irak opvangt. "Terwijl sommige Europese politici vervallen in xenofobie en in sommige gevallen zelfs regelrecht racisme".

"Wat is er toch gebeurd met Europa?", vraagt Zeid Ra'ad Al Hussein zich af. "Waarom lijden zoveel mensen aan geheugenverlies? Waarom leren Europeanen niet uit hun ervaring? Waarom herinneren ze zich niet dat ze deze weg al eens zijn opgegaan en dat het een gevaarlijke weg is als je die blijft volgen?".

De VN-commissaris veroordeelde ook het voorstel van de Britse regering om het Mensenrechtenverdrag aan de kant te zetten. "Dit zou een zeer negatief signaal zijn en zou de positie van Groot-Brittannië als permanent lid van de Veiligheidsraad kunnen ondermijnen. Je mag niet vergeten dat het Verenigd Koninkrijk een bevoorrechte status binnen de Veiligheidsraad geniet".

"Als we zo beginnen, gaan andere staten willen beslissen welke resoluties van de Veiligheidsraad ze zullen naleven en welke niet. De resoluties van de Veiligheidsraad zijn bindend, net als de mensenrechten".

Rol van de media
Zeid Ra'ad Al Hussein beklemtoont daarbij dat de verantwoordelijkheid voor het bepleiten van mensenrechten de politiek overstijgt. Hij beschuldigt sommige spelers in de media ervan de idee te verspreiden "dat migranten een grote bedreiging voor de veiligheid van een land zijn en niet te vertrouwen zijn".

"In een moderne, democratische maatschappij, kan je verwachten dat er extreme opvattingen zullen geuit worden. De VN steunt de vrijheid van meningsuiting, zo breed en zo vrij mogelijk. Maar als de media dergelijke opvattingen beginnen verspreiden, denk ik dat we voorzichtig moeten zijn en ons afvragen waar dit toe leidt".

"Kakkerlakken"
Zeid Ra'ad Al Hussein voegde nog toe dat hij zich gedwongen voelde kritiek te geven op de Britse krant The Sun, toen columniste Katie Hopkins de migranten daar als "kakkerlakken" had omschreven. "Omdat dat woord recht uit de taal van nazi-publicist Julius Streicher kwam, en ook werd gebruikt door Radio Mille Collines tijdens de genocide in Rwanda".

Over Hopkins zei hij nog: "Ik weet niet of ze dergelijke opmerkingen heeft herhaald. Ik hoop van niet. Ik geloof dat elke mens de capaciteit heeft om te leren uit zijn fouten".

"Genocide"
Begin augustus verwees de burgemeester van de Siciliaanse hoofdstad Palermo, naar aanleiding van de ramp met de gekapseisde vluchtelingenboot bij de kust van Libië, ook al naar het nazisme toen hij Europa op haar verantwoordelijkheden inzake de vluchtelingenproblematiek op de Middellandse Zee wees. "In de toekomst zal de Europese Unie verantwoordelijk gesteld worden voor deze volkerenmoord. Net zoals we het fascisme en de nazi's 70 jaar geleden de verantwoordelijkheid gaven voor de genocide", zo stelde Leoluca Orlando.

The Sun-columniste Katie Hopkins (inmiddels overgestapt naar Mail Online) die de vluchtelingen omschreef als "kakkerlakken".Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234