Donderdag 21/10/2021

Update

VN: "Bewerkt vlees kan kanker veroorzaken"

Vlees in de slagerij van een Franse supermarkt. Beeld AFP
Vlees in de slagerij van een Franse supermarkt.Beeld AFP

Het eten van bewerkt vlees, zoals charcuterie, is "kankerverwekkend" en de consumptie van rood vlees is "waarschijnlijk kankerverwekkend". Dat blijkt uit een rapport van het International Agency for Research on Cancer (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat vandaag officieel werd voorgesteld. De resultaten, die gebaseerd zijn op 800 studies over het verband tussen kanker en vleesconsumptie, bevestigen de aanbevelingen om niet te veel vlees te eten, aldus dokter Christopher Wild (IARC).

Bewerkt vlees is kankerverwekkend, rood vlees is mogelijk kankerverwekkend. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) van de Verenigde Naties heeft vandaag officieel gewaarschuwd voor het eten van te veel vlees. Volgens de Global Burden of Disease Project sterven wereldwijd jaarlijks 34.000 mensen aan kankers die te wijten zijn aan een overmatige consumptie van bewerkt vlees. Ter vergelijking: per jaar komen eveneens 1 miljoen mensen om door kanker die veroorzaakt wordt door tabak en 600.000 aan het gebruik van alcohol.

Het gaat om vleessoorten die bewerkt zijn zodat ze langer houdbaar zijn of een sterkere smaak krijgen zoals (knak)worstjes, hamsoorten en ingeblikt vlees. Dat bewerkte vlees staat in de gevaarlijkste categorie, Groep 1. Dat is "gebaseerd op voldoende bewijs dat het eten van bewerkt vlees dikkedarmkanker veroorzaakt", aldus de WHO.

Volgens de IARC-experts verhoogt elke 50 gram rood vlees die men dagelijks eet het risico op dikkedarmkanker met 18 procent. "Voor een individu blijft het risico op het ontwikkelen van dikkedarmkanker door zijn consumptie van bewerkt vlees klein, maar het risico wordt wel groter naarmate de hoeveelheid vlees dat men eet", aldus dokter Kurt Straif. Bovendien wordt kanker ook veroorzaakt door andere voedingsgewoonten, genetische voorbeschiktheid of een pathologische toestand.

Risicoanalyse

Bewerkt vlees staat in Groep 1 naast stoffen als arseen, asbest, cadmium, chroom-6, mosterdgas, plutonium-239, tabaksrook, dieselroet en steenkoolteer. Op de lijst staan ook ziektes als chronische hepatitis C, hiv, hpv (het virus dat baarmoederhalskanker veroorzaakt) en omstandigheden als luchtvervuiling, zonnestraling, röntgenstralen en zonnebanken. Dat wil niet zeggen dat bewerkt vlees even gevaarlijk is als bijvoorbeeld asbest, benadrukt de WHO, alleen dat het bewijs voor het verband met kanker even sterk is.

Rood vlees staat een trapje lager, in Groep 2A. Volgens de WHO is er "beperkt bewijs" dat het eten van rood vlees kanker veroorzaakt. In die categorie staan bijvoorbeeld olieraffinage, insecticiden en anabole steroïden. Onder rood vlees valt bijvoorbeeld rundvlees, kalfsvlees, varkensvlees, lamsvlees, paardenvlees en geitenvlees. Rood vlees wordt in verband gebracht met darmkanker, alvleesklierkanker en prostaatkanker.

"Deze resultaten steunen de huidige aanbevelingen om de consumptie van vlees te limiteren", aldus WHO-kankerexpert Christopher Wild. "Rood vlees heeft echter ook een voedingswaarde. Daarom is het belangrijk dat overheden risicoanalyses uitvoeren om de voordelen en nadelen van het vlees te vergelijken en een zo goed mogelijk voedingsadvies te geven aan de bevolking."

"Nood aan genuanceerde berichtgeving"

Liliane Driesen, woordvoerster van het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (Vlam), benadrukt dat er geen reden is tot ongerustheid. "Het is belangrijk om wetenschappers aan het woord te laten die de studie kennen en om niet te kort door de bocht te gaan", aldus Driesen. "Zo moet benadrukt worden dat er geen reden is tot ongerustheid, dat de studie spreekt over mogelijke verbanden en dat het niet om nieuwe feiten gaat."

Zo worden de aanbevelingen voor het eten van rood vlees en bewerkt vlees niet veranderd. De Hoge Gezondheidsraad raadde in 2013 al aan om niet meer dan 500 gram rood vlees per week te consumeren en zo weinig mogelijk bewerkt vlees.

Het Vlam, dat onlangs nog een reclamecampagne lanceerde voor varkensvlees, volgt de berichtgeving en de evoluties in dit dossier met veel interesse op, aldus Driesen nog.

Charcuterie van bij de slager. Bewerkte vleeswaren zijn te mijden, stelt de WHO. Beeld kos
Charcuterie van bij de slager. Bewerkte vleeswaren zijn te mijden, stelt de WHO.Beeld kos

"Met mate"

"'Variatie', 'evenwichtige voeding' en 'met mate' blijven de drie sleutelboodschappen in een gezond voedingspatroon." Zo reageert VIGeZ, het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie, vandaag op zijn website.

VIGeZ verwijst naar de actieve voedingsdriehoek, die aanraadt om dagelijks niet meer dan 100 gram te eten van de groep "vlees, vis, eieren en vervangproducten" en om zoveel mogelijk te variëren binnen die groep. Zo is het beter om maximaal 1 keer per week vet vlees te eten, 2 keer per week halfvet vlees en 3 keer per week mager vlees te consumeren. Daarnaast eet men best 1 à 2 keer per week vis en vervangt men bij voorkeur 1 keer per week vlees door een plantaardig vervangproduct.

Het Instituut voegt nog toe dat we volgens de laatste Voedselconsumptiepeiling (2004) 121 gram rood vlees per dag aten. In november 2016 worden de nieuwe resultaten van de peiling bekendgemaakt.

"Toenemende bewijskracht"

"De resultaten van de IARC-studie over het verband tussen de consumptie van rood vlees en bewerkt vlees en kanker zijn niet nieuw, maar we zijn blij dat de bewijskracht daarover toeneemt." Zo reageert woordvoerder van de Stichting tegen Kanker, Mathijs Goossens.

De toename van de bewijskracht is zeer positief, omdat die belangrijk is voor de primaire preventie, aldus Goossens. "Mensen moeten je namelijk geloven als je hen wil overtuigen om hun levensstijl aan te passen." Voor dikkedarmkanker, die volgens de IARC-studie kan worden veroorzaakt door de consumptie van bewerkt vlees, bestaat die preventie uit voldoende beweging, een gezond lichaamsgewicht, niet te veel alcohol en een evenwichtig voedingspatroon.

De resultaten van de studie van het WHO-agentschap bevestigen de bevindingen van de Belgische Hoge Gezondheidsraad uit 2013. "De Hoge Gezondheidsraad is al een zeer gerespecteerd mechanisme, als de Wereldgezondheidsorganisatie dan ook nog eens dezelfde boodschap brengt, is de kans groter dat alle actoren overtuigd worden dat er niet alleen goede therapieën nodig zijn, maar ook primaire preventie", aldus Goossens.

Het IARC heeft bewerkt vlees op dezelfde manier gekwalificeerd als asbest of tabak, in "categorie 1". "Dat betekent echter niet dat vleesconsumptie even gevaarlijk is als tabak of asbest, maar wel dat de bewijslast dezelfde is", verduidelijkt Goossens.

De Stichting tegen Kanker raadt mensen, net zoals de Hoge Gezondheidsraad, aan om niet meer dan 500 gram rood vlees per week te eten. Bewerkt vlees eet men best zo weinig mogelijk.

"Complexe ziekte"

"Kanker is een zeer complexe ziekte. Een individuele groep van producten bepaalt niet het risico op kanker, maar het voedingspatroon in zijn geheel, in combinatie met tal van andere factoren", stelt Fenavian, de Federatie van de Vleeswarenmakers.

Het onderzoek van IARC heeft uitsluitend gekeken naar het gevaar van bepaalde stoffen in vleeswaren bij een overmatige consumptie. Er is echter geen inschatting gemaakt van het echte risico voor consumenten. Dat betekent dat er geen rekening is gehouden met de feitelijke blootstelling in relatie met het potentieel om kanker te veroorzaken, aldus Fenavian, die toevoegt dat IARC ook buitenlucht, drinkwater en zon als kankerverwekkend kwalificeert. "Het risico voor de volksgezondheid wordt daarbij echter ook beperkt bij een gematigde blootstelling", klinkt het.

De Federatie betreurt dan ook dat "de studie ongenuanceerd wordt vertaald, en dat mensen alweer worden bang gemaakt met dit soort studies, terwijl dat niet de bedoeling is van dergelijk onderzoek".

De Belgen zijn gematigde vleeswareneters, aldus Fenavian nog. "Wij eten gemiddeld rond de 30 gram vleeswaren per dag. Dit is beduidend lager dan wat normaal als overmatig wordt gezien (meer dan 50 gram per dag)." Bovendien bevat charcuterie voedingsstoffen zoals ijzer, proteïnen en vitaminen, die moeilijk te verkrijgen zijn uit andere producten die we dagelijks consumeren. "Een normale consumptie van vlees en vleeswaren past daarmee ook volgens de Hoge Gezondheidsraad en diëtisten prima in een gezond en gevarieerd dieet", klinkt het.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234