Zondag 01/11/2020

AnalyseMoria

Vluchtelingenkamp Moria na de brand: hoe kon het zover komen?

Vluchtelingen op de vlucht voor de vlammen in het kamp Moria op het eiland Lesbos.Beeld AP

Dertienduizend vluchtelingen staan letterlijk op straat nadat dinsdagnacht op het Griekse eiland Lesbos kamp Moria, het grootste en meest miserabele opvangvluchtelingenkamp in Europa, in vlammen opging. Wat is de achtergrond van dit overvolle kamp?

1. Hoe kon dit immense kamp ontstaan?

In 2015 werden de Griekse eilanden Lesbos, Samos, Chios, Leros en Kos overvallen door een stroom van – vooral Syrische – vluchtelingen uit Turkije. Op het hoogtepunt bereikten wel 10.000 vluchtelingen per dag in wankele rubberen bootjes de Griekse stranden. Omdat het Griekse douane- en asielsysteem hierop niet was berekend, konden vluchtelingen toen nog direct doorreizen naar het noorden van Europa, vooral Duitsland en Zweden. Om een eind te maken aan de nieuwe vluchtroute, sloten de Balkanlanden in een kettingreactie hun grenzen en kwamen de vluchtelingen eind van dat jaar niet langer de Griekse grens over.

De EU sloot in maart 2016 een deal met Turkije om de vluchtelingen tegen te houden. In ruil daarvoor zou Turkije 6 miljard euro krijgen voor de opvang van Syrische vluchtelingen en zou de EU evenveel ‘erkende’ oorlogsvluchtelingen uit Turkije ophalen als zij vanuit de Griekse eilanden zouden terugsturen. Moria moest gaan fungeren als een ‘hotspot’, waar bepaald zou worden of asielzoekers recht hadden om te blijven of niet. Tot die beslissing was genomen, mocht niemand het eiland meer verlaten en zo kon het kamp steeds verder uitdijen. Op het hoogtepunt, voor corona, zaten in Moria bijna 20.000 vluchtelingen, terwijl er plek is voor nog geen 3.000 mensen.

2. Waarom heeft Turkije de vluchtelingen niet tegengehouden?

Turkije hield zich aanvankelijk aan de afspraak, maar kon niet verhinderen dat vluchtelingen, en inmiddels ook ‘economische migranten’ uit andere ‘veilige landen’ zoals Bangladesh en Marokko soms toch met hulp van smokkelaars de eilanden wisten te bereiken. In 2018 kwam de stroom vluchtelingen weer goed op gang toen de relatie tussen de EU en Turkije verslechterde. Turkije vond dat de EU te weinig hulp bood en was verbolgen over de Europese kritiek op vermeende Turkse mensenrechtenschendingen na de mislukte staatsgreep in 2017. Ook nu is de relatie tussen beide landen slecht omdat de EU Griekenland steunt in zijn territoriale claim op de Middellandse Zee waar zich lucratieve gasvelden bevinden. Turkije dreigt wederom de grens open te zetten.

Een vrouw draagt haar baby tijdens de vlucht weg van de brand.Beeld REUTERS

3. Waarom helpt de EU Griekenland niet met de opvang van vluchtelingen?

De EU heeft heel lang vergeefs gehoopt dat de zogeheten hotspot op de eilanden zou gaan werken en afgewezen asielzoekers direct terug naar Turkije konden worden gestuurd. Hiervan kwam in de praktijk niets terecht omdat de asielprocedures hopeloos traag waren. Griekenland moest het asielsysteem in 2015 vanuit het niets opbouwen. De asielprocedures kunnen drie jaar duren vanwege lange wachttijden en bezwaarprocedures. Vluchtelingen moeten tijdens die procedure in het kamp blijven, terwijl steeds nieuwe migranten en vluchtelingen arriveren.

De Europese Commissie had een plan om 160.000 erkende vluchtelingen te herverdelen vanuit Griekenland en Italië om die landen te ontlasten. Deze zogeheten relocatie verliep uiterst traag en hield de toestroom van nieuwe vluchtelingen lang niet bij. Het plan strandde in 2017 definitief door verzet van een aantal Oost-Europese landen onder aanvoering van Hongarije, dat geen islamitische migranten in zijn land wil. Ook in andere landen nam de animo om Griekenland te helpen af naarmate het rechts-populisme meer in zwang raakte en de vreemdelingenangst toenam. 

 Sindsdien komt er alleen nog financiële steun uit Brussel. Griekenland zit inmiddels met ruim 100.000 asielzoekers opgezadeld die in overvolle containerkampen leven en steeds vaker op straat belanden. 

4. Wat doet Griekenland zelf om de problemen op te lossen?

De rechts-conservatieve regering van Kyriakos Mitsotakis, die vorig jaar is aangetreden, vond dat de vorige socialistische regering van Syriza-leider Alexis Tsipras er een puinhoop van had gemaakt en beloofde schoon schip te maken. De juridische asielcapaciteit werd uitgebreid en de beroepsmogelijkheden danig ingeperkt tot woede van mensenrechtenorganisaties. Ook wilde de regering nieuwe verbeterde, maar gesloten opvangkampen bouwen. Dit stuitte eveneens op bezwaren van mensenrechtenorganisaties en van Grieken zelf. Vooral de eilandbewoners willen dat de migranten helemaal van hun eiland verdwijnen.

Uiteindelijk loopt deze Griekse regering aan tegen dezelfde problemen als in de jaren hiervoor: de vluchtelingen en migranten blijven maar komen vanuit Turkije terwijl niemand Griekenland verlaat. Door de economische malaise, waarin Griekenland nog steeds verkeert sinds de financiële crisis van 2008, is er voor asielzoekers geen werk en zijn sociale voorzieningen totaal niet toereikend om ook nog eens niet-Grieken te helpen. 

5. Waarom nemen andere Europese landen niet meer vluchtelingen uit Lesbos op?

Veel Europese landen zijn doodsbang voor precedentwerking en de reacties in eigen land. Vooral economische migranten mogen niet het idee hebben dat ze beloond worden met een status als ze zich hier illegaal in Europa melden. Die indruk zou gewekt kunnen worden wanneer ze nu van de eilanden worden gehaald. Door de kampen sober en afschrikwekkend te houden zouden nieuwe migranten en vluchtelingen wel wegblijven, zo is het idee. Ook hechten verschillende Europese landen sterk aan het idee van ‘opvang in de regio‘, en beschouwen ze Turkije als veilig land, zo is de redenering.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234