Donderdag 29/10/2020

Vluchtelingencrisis in kaart: veel beloftes, veel frustraties

Hoewel Europa dit jaar bijna een miljoen vluchtelingen op zijn kusten zag arriveren en de EU-lidstaten beloofden om deze migratieschok gezamenlijk op te vangen, worden concrete maatregelen krakkemikkig uitgevoerd. Gevolg: de crisis wordt almaar groter en het voortbestaan van de grenzeloze Schengen-zone komt in gevaar.

1

Den Haag: Europol bestrijdt mensensmokkel

Europol coördineert vanuit Den Haag Europese politiediensten om de complexe netwerken van mensensmokkelaars in kaart te brengen, door eigen observaties maar ook door interviews met migranten of vluchtelingen die pas aangekomen zijn.

Volgens directeur Rob Wainwright identificeerden ze dit jaar al 30.000 (!) mensensmokkelaars, een aantal dat aantoont hoe groot het probleem is. Ze geven de inlichtingen door aan nationale politiediensten en coördineren acties om de criminele netwerken te ontmantelen.

2

Polen: Frontex-hoofdkwartier

Het Europese grensbewakingsagentschap Frontex coördineert sinds 2004 de Europese grensbewaking tussen de lidstaten maar botste tijdens deze crisis op zijn logistieke en financiële beperkingen.

Met slechts 344 personeelsleden in zijn hoofdkwartier te Warschau werd het tijdens de eerste tien maanden van dit jaar al geconfronteerd met 540.000 vluchtelingen en migranten, een cijfer dat al 13 keer zo hoog ligt als vorig jaar en vooral door de Syrische conflict blijft stijgen.

Frontex vraagt de lidstaten agenten af te vaardigen voor bewaking van de buitengrenzen, maar die oproep blijft vooral zonder gehoor. Negentien lidstaten leveren nu slechts 291 grensbewakers die direct worden ingezet in Italië en Griekenland. Frontex vroeg 775 mensen, maar de EU-landen kwamen in eerste instantie nauwelijks met toezeggingen. Slovenië kreeg slechts 33 van de beloofde 400 grenswachten. Het gevolg is dat het land nu beslist heeft zelf een grenshek te bouwen.

3

Middellandse Zee: Frontex-operatie Triton

Frontex, het grensagentschap van de EU, is ook actief op de Middellandse Zee waar het voor de Italiaanse kust de internationale operatie Triton coördineert. Naast de kustwacht van Italië zijn er 15 andere EU-landen actief met patrouilleschepen, helikopters en vliegtuigen om bootvluchtelingen te redden en te begeleiden naar hotspots.

4

Middellandse Zee: EU-zeemachtoperatie Sophia

Het Italiaanse vliegdekschip Cavour, acht fregatten en enkele vliegtuigen uit meerdere lidstaten, waaronder Italië, Duitsland, het VK, Frankrijk, Spanje en tot deze week ook België helpen sinds juni om in de Middellandse Zee bootvluchtelingen te redden. Ze hebben sinds oktober ook het mandaat om mensensmokkelnetwerken in kaart te brengen en op te pakken.

Zo redde het Belgisch fregat Leopold I begin november nog 258 bootvluchtelingen van een gammel schip. Vervolgens werden ook 4 mensensmokkelaars geïdentificeerd en overgedragen aan de Italiaanse politie. In het totaal redden de marineschepen al meer dan 5.300 mensen. Ze vernielden ook al 41 boten van mensensmokkelaars om te verhinderen dat ze opnieuw worden gebruikt of het scheepvaartverkeer hinderen.

Hun grootste probleem vormen de territoriale wateren van Libië, waar het bestuur in anarchie is verzeild en van waaruit veel smokkelaars met vluchtelingen vertrekken.

5

EU-zuidgrens: hotspots

In mei kwam de Europese Commissie overeen om 'hotspots' op te richten, plaatsen waar het European Asylum Support Office (EASO), het EU-Grensagentschap (Frontex), Europol en Eurojust samenwerken met de kuststaten om de EU-wetgeving toe te passen door efficiënt de vluchtelingen en migranten te identificeren, registreren en vingerafdrukken te nemen. Vanaf hotspots in Italië en Griekenland moeten de komende twee jaar 160.000 vluchtelingen worden verdeeld over Europa, maar dat gebeurde tot nu nog maar met enkele tientallen mensen naar Luxemburg en Zweden.

Hotspots in Italië

Eerste opvang voor 2.200 mensen: Lampedusa (500), Pozzallo (300), Porto Empedocle (300), Trapani (400), Augusta (300) en Taranto (400 plaatsen). Onder coördinatie van het Italiaanse hotspot-hoofdkwartier in het Siciliaanse Catania worden ze na 48 uur doorgestuurd naar ofwel open asielcentra voor vluchtelingen of gesloten asielcentra voor economische migranten die teruggestuurd zullen worden.

Hotspot in Lesbos, Griekenland

De hotspot in Lesbos opende pas eind oktober, terwijl sinds januari al 473.000 migranten en vluchtelingen voet aan wal zetten op de Griekse eilanden. De voorbije weken strandden er dagelijks nog altijd 9.600 vluchtelingen. Niettegenstaande de slechte weersomstandigheden in oktober maakten alleen al in oktober meer dan 150.000 mensen de oversteek van Turkije naar Griekenland. Ondanks de ontplooiing van honderden Frontex-personeelsleden blijft er in Lesbos en andere Griekse eilanden een schrijnend gebrek aan opvang en hulpverleners. Griekse en internationale vrijwilligers, waaronder Spaanse redders, proberen bij afwezigheid van professionele hulpverleners de migranten uit de gevaarlijke branding te redden. Soms komen ze te laat. Vorige dinsdag kapseisde een boot waardoor 14 vluchtelingen, onder wie 7 kinderen, verdronken.

6

Westelijke Balkan: gebrek aan coördinatie

Door de slechtere weersomstandigheden op de Middellandse Zee verkozen honderdduizenden vluchtelingen en migranten de westelijke Balkanroute, aanvankelijk via Hongarije, daarna via Kroatië en Slovenië, van waaruit ze naar Oostenrijk en Duitsland trekken. Alle landen voerden weer grenscontroles in. Hongarije, Slovenië en Oostenrijk bouwen grenshekken.

Op 25 oktober kregen de leiders van de westelijke Balkan van de EU de belofte dat er tijdelijke opvang zou worden georganiseerd voor 50.000 mensen in opvangcentra, die kunnen evolueren naar hotspots. Het blijft wachten op de uitvoering, terwijl de winter voor de deur staat.

7

Agadez, Niger: transitcentrum

Het transitcentrum wordt geleid door de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) met EU-steun. Er worden vluchtelingen en migranten geholpen die terug naar hun land willen of moeten terugkeren. Er werden dit najaar 5.000 mensen begeleid. Migranten op weg naar Europa worden er ook opgevangen en gewaarschuwd voor de gevaren om in zee te gaan met de mensensmokkelaars.

8

Turkije: voor wat hoort wat

De Europese Unie en Turkije kwamen vorig maand principieel overeen elkaar bij te staan om meer vluchtelingen op te vangen in Turkije, maar in ruil eist president Erdogan versnelde toetredingsgesprekken met de EU, tot 3 miljard euro voor het organiseren van kampen en soepeler visaregelingen voor Turken die naar de EU willen reizen.

Duitsland is daartoe bereid maar andere lidstaten zoals Frankrijk liggen dwars.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234