Zondag 29/11/2020

Vluchtelingencrisis

Vluchtelingen Lesbos verdrinken voor de ogen van redders

Talloze vluchtelingen riskeren de oversteek naar het Griekse eiland Lesbos. Lang niet allemaal overleven ze de tocht.Beeld © AP

Drama bij Lesbos: voor de kust van het Griekse eiland moesten reddingswerkers een groep van 31 vluchtelingen voor hun ogen laten verdrinken. Reden: het vluchtelingenbootje bevond zich enkele meters in Turkse territoriale wateren, waar de hulpverleners wettelijk niet mogen opereren.

Deze maand werkte de Australiër Simon Lewis negen dagen als vrijwilliger op Lesbos. Dagelijks voerde hij voor de kust van het Griekse eiland reddingsoperaties uit. In die korte periode redde hij samen met vele andere vrijwilligers meer dan vijfhonderd vluchtelingen die met hun bootje in nood waren gekomen.

Maar aan verschillende media vertelt Lewis ook over een tragisch mislukte reddingsoperatie. "Wij waren met onze rubberboot tot op enkele meters van een zinkend bootje geraakt. De vluchtelingen waren in paniek, ik zag de angst in hun ogen."

Beeld RV

Mensensmokkel

Toch konden Lewis en zijn collega's niet optreden, omdat het vluchtelingenbootje zich in Turkse wateren bevond.

"Wij bevonden ons in internationale wateren, de vluchtelingen in Turkse wateren. De drenkelingen aan boord nemen en over de Turkse grens transporteren was niet mogelijk, omdat we in dat geval beschuldigd zouden worden van mensensmokkel. De Griekse politie zou ons hebben gearresteerd."

Lewis vertelt hoe hij moest toezien hoe het bootje zonk en de vluchtelingen verdronken. "We waren met onze rubberboot tot op amper vijf meter van het vaartuigje genaderd. Een moeder probeerde haar kind nog aan te reiken, maar de golven waren te hoog. We bevonden ons op volle zee, op twee kilometer van de kust. We vreesden dat de moeder het kind naar ons zou gooien. Op dat moment achtten we dat te gevaarlijk en daarom verwijderden we ons van de boot. De moeder was helemaal in paniek, dat beeld zal voor altijd in mijn hoofd blijven spoken."

Maar enkele minuten later moesten de redders vaststellen dat de vluchtelingen met hun zinkende vaartuig niet over de Turkse grens geraakten. Lewis: "Dat is helaas de realiteit van reddingswerkers. Wij proberen zoveel mogelijk te vermijden dat mensen verdrinken, maar door die rare wettelijke regels ben je beperkt en kun je soms niet anders dan machteloos toezien. Indien de vluchtelingen met hun bootje wél in internationale wateren waren geraakt, hadden we ze kunnen redden."

Team Humanity, de vrijwilligersorganisatie waarvoor Lewis werkte, bevestigt ons dat het inderdaad illegaal is om als redder in Turkse wateren te opereren. "Het is voor ons totaal onwettelijk om in Turkse wateren te varen. Het is iets wat we nooit hebben gedaan en nooit zullen doen. Al onze vrijwilligers zijn op de hoogte van die regels."

Beeld RV

Dilemma

Dat de vrijwilligers op Lesbos met een ongelooflijk dilemma kampen, wordt ook bevestigd door Vanessa Saenen van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR.

"In internationale wateren is het zo dat een schipper altijd de plicht heeft om drenkelingen te redden", zegt Saenen. "Maar in territoriale wateren ligt het anders en is het land in kwestie verantwoordelijk voor de reddingsoperatie. Een schipper in internationale wateren kan dan de kustwacht per radio informeren, maar mag zonder toestemming niet in nationale water tussenbeide komen."

Met andere woorden: puur wettelijk hadden Simon Lewis en zijn ploeg eerst de Turkse kustwacht kunnen waarschuwen, die dan eventueel toestemming had kunnen geven om te interveniëren. Een procedure die gezien de absolute noodsituatie moeilijk werkbaar is, vertellen redders op Lesbos.

Daniel Huescar, die voor Artsen Zonder Grenzen reddingsoperaties uitvoert voor de kust van Lesbos, zegt dat hij nog nooit voor een soortgelijk dilemma is komen te staan. "Mocht dat ooit het geval zijn, dan zullen we er alles aan doen om de Turkse kustwacht te contacteren om toestemming voor een snelle interventie te vragen."

Vanessa Saenen. "De moeilijkheid in deze situatie is ook dat de kuststrook tussen Turkije en Lesbos zeer smal is, waardoor het niet altijd duidelijk is waar de internationale en internationale wateren beginnen en eindigen."

De reddingsorganisaties lijken meer dan ooit geneigd om de regels rigide toe te passen omdat op 15 januari twee Deense en drie Spaanse vrijwilligers door de Griekse autoriteiten werden opgepakt op verdenking van mensensmokkel. De vrijwilligers keerden met enkele vluchtelingen aan boord terug naar Lesbos toen de Griekse kustwacht hen onderschepte en naar de haven begeleidde. Daar aangekomen arresteerde de politie hen meteen. Drie dagen later werden ze vrijgelaten en buiten vervolging gesteld.

Experts wijzen er wel op dat er momenteel zoveel vrijwilligers actief zijn op Lesbos dat de operaties soms ongeordend en chaotisch verlopen. "Begrijp me niet verkeerd: de vrijwilligers doen een ongelooflijke job en ze waren de eersten om de vluchtelingen van Lesbos ter hulp te snellen. Maar nu zijn er zoveel vrijwilligersorganisaties actief dat er nood is aan meer coördinatie. Sommige organisaties zijn erg chaotisch en niet echt efficiënt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234