Donderdag 17/10/2019

MH17

Vlucht MH17 wel degelijk neergeschoten door Buk-raket

Voorzitter Tjibbe Joustra geeft een toelichting op het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) met de resultaten van het onderzoek naar de oorzaak van de ramp met vlucht MH17. Beeld ANP

Het toestel van vlucht MH17 is op 17 juli vorig jaar neergeschoten door een Buk-raket. Dat concludeert de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) in haar lang verwachte onderzoeksrapport naar de oorzaak van de ramp. Eerder op de dag had de Volkskrant al geschreven dat het toestel door een Buk-raket was neergehaald. De onderzoeksraad geeft echter geen uitsluitsel over de lanceerplek van de BUK-raket. De Nederlandse regering wil niet speculeren over de schuldvraag.

Dit scenario werd al eerder naar voren gebracht. Het Openbaar Ministerie dat onderzoek doet naar de daders en verantwoordelijken voor het neerschieten van het toestel van Malaysia Airlines, meldde eerder dit ook als het meest waarschijnlijke scenario te zien. Het onderzoek van het OM is nog lang niet afgerond.

De Onderzoeksraad oordeelde ook dat er voldoende aanleiding was om het luchtruim boven het oosten van Oekraïne uit voorzorg te sluiten, "maar Oekraïne heeft dit niet gedaan", zegt de voorzitter van de Onderzoeksraad, Tjibbe Joustra. Volgens Joustra vlogen op 17 juli, de dag van de ramp met MH17, 160 burgertoestellen over het oosten van Oekraïne.

In de maanden voor de ramp zijn zeker zestien Oekraïense militaire vliegtuigen en helikopters door rebellen uit de lucht geschoten. "De Oekraïense autoriteiten wisten dat, maar sloten het luchtruim niet", zei Joustra. Maar niet alleen Kiev was nalatig. "Niet alleen de staat Oekraïne, ook luchtvaartmaatschappijen, andere landen en internationale organisaties hebben de risico's niet adequaat ingeschat. Niemand dacht aan een bedreiging voor civiele vliegtuigen."

Beeld AFP

Vlucht MH17 van Malaysia Airlines werd in Oost-Oekraïne neergehaald. Daarbij kwamen alle 298 mensen aan boord om het leven, onder wie 196 Nederlanders en zes Belgen. Het toestel was onderweg van Schiphol naar Kuala Lumpur. De raket ontplofte vlakbij het vliegtuig, waarna duizenden raketfragmenten met grote kracht het toestel binnendrongen. Drie bemanningsleden en enkele passagiers werden door deze fragmenten getroffen. "De raket raakte de linkerkant van de cockpit", zei Joustra. Daardoor brak de cockpit af van de romp. De wrakstukken kwamen neer in een gebied met een reikwijdte van maar liefst 50 vierkante kilometer.

In de marge van de voorstelling van de resultaten van het onderzoek naar de vliegramp maakte Tjibbe Joustra bekend dat er voor de nabestaanden een informatiecentrum wordt opgericht waar zij met hun vragen terecht kunnen.

Een Russisch BUK-raketsysteem in 2011. Beeld EPA
Beeld REUTERS

Strafrechtelijk onderzoek

De Volkskrant citeerde vanmorgen twee bronnen die zeggen dat "de BUK hoe dan ook in Rusland ontwikkeld en geproduceerd is. Je kunt ervan uitgaan dat die rebellen zo'n BUK-apparaat niet zelf kunnen bedienen, ik vermoed hulp van Russische ex-militairen."

Door de Russen wordt betwist dat het om een BUK-raket van het type gaat dat de Onderzoeksraad vermeldde. Het gaat volgens de fabrikant om een ander type, dat niet door het Russische leger maar door de Oekraïense rebellen werd gebruikt.

De expliciete schuldvraag - dus wie op het knopje van de BUK-raket heeft gedrukt - kwam nadrukkelijk niet aan de orde in het OVV-rapport. Mogelijke daders worden naar verwachting op z'n vroegst pas in de loop van 2016 aangewezen door een internationaal team van openbaar aanklagers en juristen.

De OVV zegt geen definitief oordeel te kunnen geven over de locatie waar de BUK-raket is gelanceerd. "Aanvullend forensisch onderzoek is nodig", zei voorzitter Joustra. De OVV heeft na een simulatie een gebied ter grootte van 320 vierkante meter aangewezen als de locatie waar de raket is gelanceerd. Rusland heeft een eigen simulatie uitgevoerd en wijst een andere plek aan. "Om de precieze plek te bepalen is aanvullend forensisch onderzoek nodig, maar dat valt buiten ons mandaat", aldus Joustra.

Omdat Nederland de leiding heeft in het strafrechtelijk onderzoek naar de daders is het zaak 'uiterst zorgvuldig en terughoudend" te zijn, aldus premier Mark Rutte in een eerste reactie op het rapport. De regering gaat dan ook niet speculeren over de schuldvraag. "Waar het nu om gaat is dat we het uiterste doen zodat de schuldigen hun straf niet ontlopen. Ik kan niet anders, hoezeer ik ook popel, dan op dit punt geen andere woorden te gebruiken dan de voorzitter van de Onderzoeksraad", aldus de premier. Rutte durfde nu wel zonder omhalen te zeggen: "Op 17 juli 2014 werd in Oost-Oekraïne op klaarlichte dag een passagiersvliegtuig uit de lucht geschoten met een BUK-raket."

Still van de simulatie van de crash. Beeld EPA
De Nederlandse premier Mark Rutte. Beeld ANP
Reconstructie van de cockpit. Beeld AFP

Inzittenden snel na inslag overleden

Uit het onderzoeksrapport blijkt ook dat inzittenden van vlucht MH17 enkele seconden na de inslag van de raket buiten bewustzijn raakten. De kans dat passagiers iets hebben gemerkt van de inslag en het neerstorten van het vliegtuig is nihil.

De explosie en de inslag van de raket kwamen totaal onverwacht, schrijft de Onderzoeksraad in haar rapport, wat betekent dat inzittenden de situatie waarin ze zich bevonden nauwelijks konden bevatten. Er was heel weinig tijd voor een bewuste reactie, volgens het onderzoek. Dat kwam door het verdovende geluid, het abrupte afremmen van het toestel en daarna de versnelling, het wegvallen van de cabinedruk, de mist die daardoor ontstond, de plotselinge verminderde aanwezigheid van zuurstof in de cabine, de extreme kou en objecten die rondvlogen.

Een aantal inzittenden liep door de combinatie van die factoren meteen ernstige verwondingen op, die waarschijnlijk tot hun dood hebben geleid. Anderen raakten vrijwel meteen buiten bewustzijn, al dan niet geheel. Het is, schrijft de Onderzoeksraad, niet uit te sluiten dat sommige passagiers in een vorm van bewustzijn verkeerden tijdens de anderhalve minuut dat het vliegtuig neerstortte. Maar de raad sluit zo goed als uit dat passagiers na de raketinslag nog bewust actie hebben ondernomen. Hooguit zijn er aanwijzingen voor reflexieve bewegingen, zoals het vastklemmen van de armleuningen.

Beeld REUTERS
Beeld ANP

Val niet te overleven

Het is volgens het rapport van de raad zeker dat de val op de grond niet te overleven was.

Van de passagiers zijn in totaal 407 datadragers zoals telefoons en fotocamera's gevonden. Met geen van de dragers zijn beelden gemaakt of tekstberichten verzonden nadat vlucht MH17 was neergestort. De conditie van 54 procent van de datadragers was goed genoeg om de informatie die er op stond terug te halen.

Volgens de Onderzoeksraad staat vast dat vlucht MH17 geraakt is door een BUK-raket van het type 9N314M, waarbij de raketkop is ontploft en honderden kleine projectielen de cockpit doorboorden. De drie bemanningsleden overleden onmiddellijk door die projectielen, in hun lichamen zijn deeltjes van de raketkop aangetroffen.

Beeld ANP
Beeld REUTERS
Beeld REUTERS
Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234