Zaterdag 19/06/2021

Opinie

Vliegtaks totaal zinloos? Wel integendeel

Tom Vanheukelom opi DM Beeld rv
Tom Vanheukelom opi DMBeeld rv

Toon Vanheukelom is onderzoeker publieke economie aan de KU Leuven.

De vliegtaks is de afgelopen weken veel over de tongen gegaan. Vliegreizen en kerosine zijn vrijgesteld van respectievelijk btw en accijnzen, wat hen tot mikpunt maakt van klimaatbetogers en politici. Maar ook onder economen is er een breed draagvlak om die belastingvoordelen op te heffen.

Economen hebben gewoonlijk een zwak voor zogenaamde pigouviaanse belastingen. Dat zijn belastingen die de externe kosten van consumptie, meestal een vorm van vervuiling, internaliseren in de prijs. Het meest voor de hand liggende voorbeeld daarvan zijn de brandstofaccijnzen. Zonder die accijnzen betaalt de autobestuurder enkel voor de benzine of diesel, maar helemaal niets voor de schade aan de samenleving. Vanuit maatschappelijk oogpunt leidt dat tot een teveel aan autokilometers, en een teveel aan schadelijke uitstoot.

Doordat kerosine helemaal accijnsvrij is, is de prijs van vliegen veel te laag. De invoering van een accijns of een vliegtaks die afhankelijk is van de uitstoot, zal twee wenselijke effecten hebben: er zal minder gevlogen worden dan zonder een belasting, en investeringen in technologie die de uitstoot vermindert, worden lucratiever gemaakt.

Toch wordt het idee van een vliegtaks bij heel wat critici vijandig onthaald. Het zou geen effect hebben op het klimaat. Het zou om een eenvoudige belastingverhoging gaan, doordat er geen alternatieven zijn. Het kan alleen maar werken op wereldschaal. Enz. In een opiniebijdrage in deze krant, “Vliegtaks is totaal zinloos”, stipte Luc Nijs een heel aantal van deze argumenten aan (demorgen.be 5/3). Veel van die kritieken zijn ongegrond.

Te beginnen bij de zwaarste kritiek, dat een vliegtaks gewoon zinloos zou zijn. Het argument luidt dat een relatief lage vliegtaks helemaal niet zal leiden tot een verandering in het gedrag van consumenten. Dat is een vreemde kritiek, gegeven dat de vraag van ieder normaal goed, en dus van vliegreizen, afneemt als de prijs ervan stijgt. Er bestaat niet zoiets als een magische drempeltaks die maakt dat reizigers plots beslissen minder of niet langer te vliegen. Ook een (te) lage vliegtaks zal ertoe leiden dat er een keer minder gevlogen wordt, of dat een kortere bestemming verkozen wordt, in plaats van een verre. Het is evident dat hoe hoger de belasting is, hoe groter het effect zal zijn.

Anders dan Luc Nijs beweert, is er geen enkele reden waarom een vliegtaks enkel maar zin heeft als die exact de kost dekt van de vervuiling. De impact van autoverkeer is schadelijker in de stad dan op het platteland, maar er is niemand die zou pleiten voor een volledige afschaffing van accijnzen omdat de schade niet tot op de euro nauwkeurig gedifferentieerd kan worden.

Dat er geen alternatieven zouden zijn voor lange-afstandsvluchten, volgt alleen uit een enge visie op reizen en vrijetijdsbesteding. Waar gezinnen vroeger per jaar één vliegreis maakten, doen ze er nu verschillende. Sla de krantenkoppen van 20 jaar geleden er op na, niemand die toen stelde dat hun mensenrechten geschonden werden vanwege te dure vliegtickets. Een buschauffeur vertrouwde me op twitter toe dat hij scholen sinds enige tijd alleen nog maar naar luchthavens brengt, terwijl hij hen vroeger naar Noord-Italië of elders vervoerde. We moeten het huidige ‘normaal’ in vraag durven stellen, net zoals we dat deden bij de invoering van accijnzen op diesel en benzine, vele decennia terug.

Een reiziger met een laag inkomen voelt een vliegtaks meer dan iemand met een hoger inkomen. Maar op niveau van de bevolking is de vliegtaks progressief, niet regressief. Lage inkomens maken nu eenmaal véél minder gebruik van vliegreizen, dan de hogere inkomens. Als daarnaast besloten wordt om met de opbrengsten andere belastingen te verlagen, kan er bijkomend herverdeeld worden.

We bewijzen het klimaat geen dienst om ons voor ieder voorstel af te vragen of de maatregel eigenhandig de globale klimaatproblematiek zal oplossen. Het voorstel van een vliegtuigtaks is noch “wansmakelijk”, noch “ongeloofwaardig”, zoals Luc Nijs concludeerde. Een invoering ervan zal wel degelijk leiden tot een CO2-armere luchtvaart. Hoe sterk dat effect precies zal zijn, hangt af van de hoogte van de belasting. Als alleen België meestapt in dit verhaal, zal de vliegtaks door belastingcompetitie laag blijven. Maar ook in de buurlanden groeit de gewaarwording, en bestaan er zelfs al vormen van vliegtaksen. Des te groter de coalitie, des te ‘juister’ we de kosten van de vervuiling kunnen verhalen op de gebruiker.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234