Donderdag 14/11/2019

Proces

Vliegt de Chinese kampioen van de vrije meningsuiting achter de tralies?

Beeld Associated Press

In mei vorig jaar werd de Chinese mensenrechtenadvocaat Pu Zhiqiang door de autoriteiten opgepakt. Nu dreigen 28 van zijn duizenden tweets de Chinese kampioen van de vrije meningsuiting voor lange tijd achter de tralies te stoppen.

In zijn tas had mensenrechtenadvocaat Pu Zhiqiang altijd dvd's van de film Das Leben der Anderen, over de Oost-Duitse geheime dienst Stasi. Hij deelde ze uit aan de staatsveiligheidsdienst, die hem schaduwde. "Die jongens doen gewoon hun werk", zei hij. Hij hoopte dat de film 'die jongens' zou helpen mensen te blijven in een onmenselijk systeem.

Voor de 50-jarige Pu Zhiqiang is iedereen een mens. Voordat hij in mei vorig jaar verdween, maakte hij zich sterk voor van corruptie verdachte partijleden. Hij maakte filmpjes van hun getuigenissen over illegale detentie en marteling tijdens verhoren, en zette die op YouTube. De virtuoos van de Chinese Twitterdiensten vond zo'n video een logische stap. Als hij in het juridische systeem werd tegengewerkt, vocht hij buiten de rechtbank verder.

"Van ambtenaren walgt de hele samenleving, maar ook zij zijn mensen", zei hij begin september 2013 in zijn kantoor, toen hij een zaak had aangespannen namens een nabestaande van een tijdens ondervraging overleden ambtenaar. Het was een rustig moment. De doorgezakte tweezitssofa, waar tijdens drukke perioden zes journalisten tegelijk opgepropt waren, had ik voor mezelf. Met een enkel woord sloeg Pu de spijker op de kop, elke zin was een verbale dreun.

Bij het afscheid in de airconditioned hal parelde het zweet op zijn voorhoofd. Had Pu, diabetespatiënt, weer eens vergeten te eten? "Ik heb net te veel gezegd." Wat dan? Hij wuifde het weg. "Laat maar zo." Gewoon interview, raar einde. Het was de laatste keer dat ik hem zag.

Geen opzienbarende mensenrechtenzaak of Pu speelde een rol. Hij verdedigde Ai Weiwei toen de kunstenaar werd beschuldigd van belastingfraude. Hij boekte een overwinning voor een moeder die monddood werd gemaakt en werd opgesloten omdat ze de verkrachters van haar minderjarige dochter aanklaagde.

Kritisch was hij al toen hij als negentienjarige geschiedenisstudent bedankte voor het partijlidmaatschap. Als bijna afgestudeerd politicoloog overleefde hij in 1989 het neerslaan van de studentenopstand. Dat hij op de zwarte lijst stond, sneed de weg naar een carrière af, tot hij na een paar jaar vage baantjes in 1995 de advocatuur ontdekte.

"Die dissidente zaken pak ik alleen maar aan om beroemd te worden", zei hij tegen de politie als die zijn kantoor weer eens binnenviel. En beroemd werd hij. Glossy tijdschriften zetten hem graag op de cover, zeker toen hij in 2007 kandidaat werd gesteld voor de eervolle titel Jonge Leider. Hij werd landelijk bekend door de verdediging van mannen die wegens kritische tweets in werkkampen waren opgesloten. Ze meldden zich, vers uit het kamp, bij Pu om zijn campagne tegen werkkampen kracht bij te zetten. In 2013 werden de kampen inderdaad afgeschaft, maar Pu voorspelde dat een andere beschuldiging, "ruzie provoceren en problemen maken" in opkomst was, als alternatief voor opsluiting in kampen.

Inmiddels zitten al ruim 500 critici vast wegens 'ruzie provoceren en problemen maken', en er zitten veel mensenrechtenadvocaten tussen. Pu ontsprong echter steeds de dans.

Toen werd hij opgepakt wegens 'ruzie provoceren en problemen maken', zoals zoveel mensen overkwam aan de vooravond van het jubileum van de studentenopstand. De meesten kwamen vroeg of laat vrij. Pu niet.

Het werd grimmig toen Zhang Sizhi, de éminence grise van de Chinese advocatuur, zich zorgen ging maken. Dit is geen gewone zaak, zei Zhang, die het ergste scenario vreesde als er op de inmiddels berucht geworden aanklacht andere beschuldigingen zouden worden gestapeld.

Mestkever

Dat gebeurt nu. Er circuleert een lijst van 28 tweets waarop de aanklacht tegen Pu zou zijn gebaseerd. Op grond van die tweets wordt Pu ook van separatisme en het aanzetten tot etnische haat beschuldigd. Pu verdedigde niet alleen mensen die in de problemen kwamen omdat ze hun mening uitten, hij kwam ook uit voor zijn eigen opvattingen op de Chinese twitterdienst Weibo. Soms in de vorm van een lolletje over een wet die geruchten en laster op internet strafbaar stelt. "Ik hou oprecht van de Communistische Partij! Ben ik nu strafbaar omdat ik mezelf belaster?"

Schelden deed hij ook: "Groot, Glorieus, Correct China, je bent een mestkever!" Gevaarlijk scherp was zijn oordeel over het minderhedenbeleid in de roerige provincie Xinjiang na een terreuraanslag van de Oeigoerse minderheid. "Als je zegt dat Xinjiang bij China hoort, behandel het dan niet als een kolonie."

Door 28 ongezouten meningen dreigt hij nu achter tralies te verdwijnen. En niet voor even. Zijn raadsman Shang Baojun houdt rekening met 20 jaar gevangenisstraf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234