Dinsdag 04/08/2020

Vlammend verlangen naar een andere wereld

Theatermaker Bart Meuleman levert een meeslepende debuutroman af over een jeugd, in een precieze taal én met de juiste dosis zelfspot.

Je moet lef hebben om je debuutroman te laten cirkelen om een jeugd in de Kempen. Omdat zoveel auteurs je al zijn voorgegaan, van Leo Pleysier tot Maurice Gilliams via Walter van den Broeck tot Leen Huet. Maar ook omdat het sowieso een heikele affaire is, zo'n adolescentenroman vol ontworsteling aan geboortegrond en gezinsatmosfeer. Bart Meuleman (°1965) deinst er niet voor terug in De jongste zoon en geeft een aparte zwier aan het genre, waarbij hij meermaals een heen-en-weer maakt naar de essayistiek.

Meuleman, die we kennen als begaafd dichter en bevlogen toneelregisseur, schrijft met grote precisie, met milde ironie en de juiste dosis zelfspot. En vooral ook zeer meeslepend. Je voelt meteen dat de toon goed zit. Hij schrijft over een jongen die zich lichtjes verheven voelt boven zijn generatiegenoten, maar zich tegelijk het liefst onzichtbaar maakt, zichzelf weggumt om in heimelijkheid zijn latere zucht naar de langspeelplaten van Nico of de films van Fassbinder uit te leven. Een jongen begiftigd met "dat bleke, zachte gezicht dat ik al vaak heb verwenst", die weleens het verwijt van hooghartigheid krijgt.

Prangend

Meuleman werkt met korte, geritmeerde hoofdstukken en volgt geen strikt chronologisch pad. Van de belevenissen op de schoolkoer of de verwoestende drift die zich soms van hem meester maakt. Er zitten prangende scènes bij, die doen denken aan Robert Walsers kostschoolroman Jacob von Gunten (1909) of Robert Musils De verwarring van de jonge Törless (1906). Soms gevoelig, dan weer hard en koud. Er is de lokroep van de grotere stad, eerst Turnhout, daarna Antwerpen maar vervolgens ook Brussel en de filmschool. Er is de confrontatie met kunst, de schok van Mondriaan of de constructivisten én de lessen van Jaap Kruithof. Poëzie en Samuel Beckett zorgen voor "verwarring in het brein, maar verwarming in het hart". Op een zolderkamerlezing in Gent gaat hij in de clinch met de nochtans vereerde dichter Hans Faverey. "En ergens ver weg, in een uithoek van de geest, heel vaag, het vlammende verlangen dat de wereld helemaal anders moest. Omdat hij onverdraaglijk was."

In De jongste zoon doet Meuleman ook aan positiebepaling, tegenover de estheet Gilliams of het werk van Leo Pleysier. Hij toont hoe zijn dichterschap ontluikt aan de huiskamertafel, in het bijzijn van zijn rondschuifelende vader. Hij wekt criticus Wim van Gansbeke tot leven, verheven tot De Stem op vrijdagochtend, die hem bezweert met zijn vernietigende theaterrecensies. Meuleman vlecht een bevreemdend verhaal in dat hij ooit over het Turnhoutse Stadspark schreef, "over verlangen en lichaam en de geest van jonge vrouwen". Hilarisch zijn de showbizzobservaties tijdens de opnames van Tien om te zien, wanneer hij fungeert als ghostwriter voor Willy Sommers, die feestelijk zijn inbreng negeert.

De jongste zoon is een grillige, soms uitwaaierende maar rijke autobiografische zoektocht. Net als het riviertje de Aa dat door het hele boek kronkelt, talend naar "de ultieme vrijheid" en in zijn achteloze loop perspectieven opent. De schrandere Meuleman neemt ons daarbij geregeld in het ootje en blijft zelf weleens buiten schot. Onthullen of verhullen? Het is tenslotte maar drie letters verschil.

Bart Meuleman, De jongste zoon, Querido, 287 p., 19,99 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234