Zondag 29/03/2020

Vlamingen, noeste verzamelaars

EXPO. In Rijsel opent morgen de tentoonstelling Passions secrètes. Collections privées flamandes, die 140 werken van 80 kunstenaars uit 18 Vlaamse privécollecties samenbrengt. De hamvraag is: wie verzamelt wat en waarom?

De Belgen zijn samen met de Amerikanen de beste privécollectioneurs ter wereld, hoor je wel eens. En: buiten Italië zijn er nergens zoveel verzamelaars hedendaagse kunst als in België. Op de vraag waaromer dan zoveel verzamelaars zijn in ons land hoor je dat het een uiting is van het Belgische individualisme. Overal hangt wel een kunstwerkje aan de muur. En er is ook het internationaal geroemde 'beeldend vermogen' van onze kunstenaars: het zou gek zijn als dat ook niet bij het publiek zou voorkomen. Kortom: kunst en verzamelen zit in het leidingwater.

In de kunsthal Tripostal in Rijsel wordt hoofdzakelijk hedendaagse kunst uit Vlaamse collecties getoond en dan nog specifieker uit de regio Kortrijk en Zuidwest-Vlaanderen. Van de jaren 70 tot nu is er kunst te zien van klinkende namen als Anselm Kiefer, Daniel Buren, Paul McCarthy, Michaël Borremans, Panamarenko en Luc Tuymans.

"De Belgische verzamelaar neemt een vrij unieke positie in", zegt Tanguy Eeckhout van Museum Dhondt Dhaenens in Deurle, dat zelf ontstaan is uit een privécollectie. Hij bereidt een proefschrift voor over Belgische kunstverzamelaars.

"Onder de Belgen bevinden zich veel verzamelaars van conceptuele kunst", zegt Eeckhout. Ze kopen Beuys, Broodthaers, Dan Graham en Bruce Nauman. "Conceptuele kunst is vroeger aanvaard in Europa dan in de Verenigde Staten, waar collectioneurs langer in popart en abstract expressionisme zijn blijven hangen."

Kerken vol werken

Begin 20ste eeuw was men in België vooral op Europa gericht. Bij een aantal Vlaamse verzamelaars speelde de emancipatiegedachte mee: terwijl de Brusselse bourgeoisie in het interbellum de surrealisten en de Ecole de Paris op de voet volgde, wilden enkele Vlaamse industriëlen zich onderscheiden door Vlaamse expressionisten aan te kopen: Brusselmans, De Smet, Permeke.

"Na de Tweede Wereldoorlog worden de Vlaamse verzamelaars belangrijker. Ze richten zich ook meer op de Angelsaksische en Duitse kunstwereld. Typisch voor de Vlaamse verzamelaar is dat hij een ontdekker is", gaat Eeckhout voort. "Het zijn avontuurlijke verzamelaars, anders dan de Zwitsers en Amerikanen, die vaker een collectie willen met 'belangrijke' kunstenaars. Even typisch is het feit dat we in Vlaanderen wel rijke verzamelaars hebben, maar geen superrijken, zoals in Rusland en het Midden-Oosten."

De traditie van het verzamelen zit ons in het bloed. "Eigenlijk moet je teruggaan tot de 16de eeuw", zegt Tanguy Eeckhout. "Uit Antwerpse boedelinventarissen tussen 1565 en 1585 blijkt dat er gemiddeld elf schilderijen in die woningen hingen. Dat gaat natuurlijk om vermogende burgers, die hun fortuin te danken hebben aan de economische welvaart van de stad. Op dat moment zijn er in Antwerpen ook succesrijke schilders: hun werk wordt door burgers gekocht. In het gecentraliseerde Frankrijk met het hof in Versailles liggen de kaarten helemaal anders.

"Ook het katholicisme speelt volgens mij een rol," vervolgt Eeckhout. "Het is een beeldcultuur met kerken die vol schilderijen hangen, in tegenstelling tot het protestantisme.

"In de 19de eeuw schenkt een verzamelaar zoals Florent van Ertborn, burgemeester van Antwerpen, zijn collectie Van Eyck, Van der Weyden en Fouquet aan het museum van zijn stad. Dat is de ruggengraat van het museumbezit.

"De laatste jaren zie je steeds meer schattenjagers opduiken. Wie had ook gedacht dat de markt voor hedendaagse kunst zo zou ontploffen? Er zijn dus meer en meer collectioneurs die kunstenaars zo jong mogelijk kopen. Vaak als belegging. En het lemmingeffect duikt op: één koopt iets, de rest volgt.

"Verzamelen is verslavend", besluit Eeckhout. "Het lijkt op jagen. Je wil steeds weer een nieuwe kick. En je raakt steeds moeilijker verzadigd."

Passions secrètes. Collections privées flamandes, 10 oktober tot 4 januari 2015 in Tripostal, Rijsel. www.lille3000.eu

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234