Dinsdag 28/09/2021

Vlamingen in Syrië: een wake-up call

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

Participatiebeleid: wat je nu niet oplost, zal morgen dubbel werk vragen. Jozef De Witte is directeur van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en voor Racismebestrijding.

Enkele maanden geleden titelde De Morgen dat ik het integratiebeleid mislukt vond (DM 9/2), en nu vraagt de krant me of de Vlaamse strijders in Syrië daar het zoveelste bewijs van zijn. Hoe spectaculair het ook is dat Vlamingen ons 'warme' Vlaanderen verlaten om hun leven te riskeren in Syrië: aan snelle conclusies hebben we niet veel, aan een grondige analyse des te meer, zoals ook Bart Somers (DM 9/4) en Ico Maly (DM 11/4) op deze pagina's al stelden.

Hoe pak je dergelijk extremisme aan? Aan welke kant je begint, doet er niet toe, zolang je maar aan de andere kant eindigt en niet halverwege stopt. Voorkomen is altijd beter dan genezen, dus laat me daarmee beginnen. Bij Somers lees ik: "Er is vooral nood aan een inclusieve samenleving, waar iedereen zich opgenomen weet." Wie dat zegt, bevestigt dat we vandaag die samenleving niet of onvoldoende hebben. Dat het integratiebeleid niet écht geslaagd is, half gelukt of mislukt: mij om het even hoe we het noemen, als we maar erkennen dat we veel beter kunnen en moeten doen. Integratie is een wederzijds proces: blijkbaar konden we niet voldoende duidelijk maken dat etnisch-culturele minderheden écht welkom zijn, erbij horen, dat het ónze jongens zijn, zoals Yves Desmet (DM 11/4) stelde, dat we van hen houden.

Inburgeren
De integratiecentra en -diensten deden in de jaren tachtig en negentig wat ze maar konden om een te laat en te lauw beleid recht te trekken, waarbij Paula D'Hondt en Johan Leman de richting aanwezen. Des te erger is het vast te stellen dat de Vlaamse overheid in de jaren 2000 niet gevolgd is, en het integratiebeleid op drie manieren gereduceerd heeft. Ten eerste: het was alsof integreren alléén een opdracht voor de etnisch-culturele minderheden was in plaats van tweerichtingsverkeer: het de facto gedoogbeleid inzake discriminatie spreekt boekdelen.

Ten tweede: de aandacht ging vrijwel exclusief naar de inburgering van nieuwkomers: een noodzakelijke eerste stap, maar waar blijven de volgende stappen? Ten derde: integratiebeleid werd als een verticale bevoegdheid beschouwd. Er ging te weinig aandacht naar de onwaarschijnlijk belangrijke rol die onderwijs, arbeidsmarkt, enzovoort spelen, naar de mainstreaming van integratie én gelijke kansen voor iedereen. Met als effect: een grote ongelijkheid in participatie. Daarom geef ik zelf de voorkeur aan de term 'participatiebeleid', die veeleer focust op het resultaat dan op intenties en beter wijst op de medeverantwoordelijkheid van het 'land van aankomst'.

Kan een participatiebeleid ooit voor de volle honderd procent lukken? Natuurlijk niet, het zal nooit een waterdichte garantie opleveren dat geen enkele Vlaming naar Syrië vertrekt. Naast die eerste vorm van preventief beleid is er een tweede nodig. Een beleid dat de enorme meerwaarde en onvervangbare rol van lokale overheden, van middenveldorganisaties, van zelforganisaties, jeugd- en vrijwilligerswerk erkent, ondersteunt en stimuleert. Een wijze overheid kent en erkent haar eigen grenzen, en weet dat zij nooit zo dicht bij jongeren kan staan en vroege signalen kan opvangen als die organisaties dat kunnen. Een wijze overheid schuift de problemen die zich desondanks zullen blijven stellen niet al te gemakkelijk in hun schoenen. Een wijze overheid grijpt ook niet lichtzinnig naar de noodrem: onze grondrechten en vrijheden zijn me te dierbaar om ze zonder grondige afweging zelfs tijdelijk te ontzeggen.

Wat als het dan toch nog fout loopt? De wet is er voor iedereen: wie zich er niet aan houdt, moet vervolgd worden, zo simpel is dat. Die vervolging moet natuurlijk 'kleurenblind' zijn. "Een overheid die niet alleen met woorden, maar ook met daden rechtvaardigheid nastreeft", schrijft Somers. Wie ook maar de schijn wekt dat bepaalde groepen meer geviseerd worden dan andere, en bijvoorbeeld vergoelijkend doet over racisme en discriminatie, die zet de hele rechtsstaat op de helling.

Vergeving
Maar met die vervolging is de kous nog niet af. Onze christelijke traditie spreekt van schuld en boete, maar ook van vergeving, zelfs van een feest bij de terugkeer van de verloren zoon. Vanuit een welbegrepen eigenbelang kunnen we maar beter klaarstaan om wie terugkeert écht op te vangen: onze samenleving heeft niets aan "gebroken, verbitterde en gedesillusioneerde" (Somers) mannen. Daarin tijd en geld steken is geen kost, het is een investering met een gegarandeerde maatschappelijke opbrengst. Defensie heeft bijvoorbeeld specialisten in het omgaan met trauma's.

De Vlamingen in Syrië het zoveelste 'bewijs' noemen van een mank integratiebeleid gaat mij te ver, maar een wake-up call is het zeker. Als we de wekker gewoon uitzetten en voortslapen, komen we straks wéér te laat. Met een participatiebeleid is het zoals met een lekkend dak: wat je er vandaag niet aan doet, zal morgen dubbel werk vragen, met dubbele kosten. Een Vlaanderen dat van dat beleid geen werk maakt, kan niet pretenderen schuldenvrij te zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234