Maandag 14/06/2021

'Vlamingen hebben een andere stem'

'Die vijandige houding heeft me altijd erg gekwetst. Ik word er nog altijd op aangekeken, op al die Vlaamse auteurs in het fonds. Ik heb helemaal niemand weggekaapt'

Gesprek met Nelleke Berns over haar afscheid bij Querido

Redactrice Nelleke Berns is moeilijk weg te denken uit de Vlaamse kinder- en jeugdboekenwereld. Bescheiden omnipresent, bedachtzaam en alert, onvoorwaardelijk trouw aan haar auteurs, verbazend hip en jeugdig, en, vooral, begenadigd met een haast onfeilbare neus voor talent.

Toen Nelleke Berns in 1996 van uitgeverij Houtekiet naar een nieuw Querido-kantoor in Antwerpen verhuisde en daar redactrice werd, zorgde dat voor nogal wat commotie en tandengeknars binnen de Vlaamse jeugdboekenscene. Na Bart Moeyaert, nog voor Nelleke Berns er was de eerste 'overloper' met zijn prachtige boek Blote handen, voelden steeds meer Vlaamse auteurs en illustratoren zich geroepen. Ze kwamen - vaak met succes - bij Querido aankloppen. Begrijpelijk: tussen de grote en kleine Vlaamse uitgevers, met hun grotere en kleinere problemen, blijft Querido in deze onzekere tijden als een onaantastbare rots in de branding overeind. Querido-auteurs gaan overigens al jaren steevast met de grootste prijzenpotten aan de haal, tot spijt van wie het benijdt. Ook de grondige redactionele coaching blijkt aantrekkelijk. Die hele migratie was een doorn in het oog van Vlaamse uitgeverijen, die hun gekoesterde talenten met de noorderzon zagen verdwijnen.

Na negen jaar Querido, en een vol leven in het boekenvak, gaat Nelleke Berns vanaf maart met pensioen. Belle Kuijken neemt het vaandel van haar over en wordt verantwoordelijk voor de Vlaamse auteurs. Ze was jarenlang een van de vaste recensenten jeugdliteratuur bij deze krant en is door haar betrokkenheid bij diverse literaire en culturele organisaties bovendien goed vertrouwd met de jeugdcultuur. De opvolging is alvast in goede handen.

In het statige Antwerpse herenhuis waar de Nederlandse WPG-uitgevers een Vlaamse commerciële stek hebben, vertelt Nelleke Berns over haar carrière, haar leven met en tussen mensen en boeken, haar grote ontdekkingen, en over hoe een en ander begon.

"Die liefde voor boeken is er altijd wel geweest, denk ik. Toen ik zeven werd kreeg ik een abonnement op de bib en ik was meteen verkocht. Na mijn opleiding in Nijmegen als leeszaalassistente - zo heette dat toen - ging ik in de bibliotheek van Eindhoven werken. Op een feestje leerde ik Jeroen Brouwers kennen, een neef van een collega van me. We trouwden, en toen Jos Vandeloo Jeroen vroeg om redacteur te worden bij Manteau, verhuisden we naar Brussel. Zo raakte ik in België en later ook in de uitgeverswereld verzeild. Eerst heb ik de bibliotheek van François Closset op orde gezet; de man van Angèle Manteau was dat, en ook professor aan de universiteit van Luik. Ik had de klus net voor mekaar, en toen ging de man dood. Ik kreeg kinderen en ik bleef thuis, want zo hoorde dat voor een Hollandse huismoeder. En toen liep het mis met Jeroen. De jaren zestig, weet je, alles moest kunnen... zo'n tijd was dat... En leven met Jeroen was niet simpel. Maar achteraf beschouwd ben ik er toch heel wat 'vrijer' uitgekomen. Ik kwam tenslotte uit een groot katholiek Hollands gezin, en daar lagen de normen anders, natuurlijk. Na onze scheiding leerde ik schrijver/schilder Jef Blancke kennen. We zijn intussen al dertig jaar samen. Daarna kon ik bij Weverbergh aan de slag: boeken intikken en meer van die dingen. Bruine, lelijk uitgegeven non-fictie boeken waren dat. Het vrouwelijk orgasme herinner ik me onder meer nog goed. En de manuscripten van Ward Ruyslinck, prachtig handschrift had die man, die heb ik ook nog netjes overgetikt. Met jeugdboeken was ik bij Manteau ook al bezig: ik heb er de eerste jongerenromans van Mireille Cottenjé en Willy Spillebeen uitgegeven."

Na het vertrek van Weverbergh bij Manteau volgde Nelleke Berns hem even later naar Houtekiet. Daar hield ze zich helemaal met een nieuw jeugdfonds bezig. Anne Provoost was net terug uit de VS en had een manuscript klaar. Dat werd haar debuut, Mijn tante is een Grindewal. Daarna kwam Vallen, een druk bekroonde roman die intussen werd verfilmd. Ook de eerste boeken van Sylvia Vanden Heede verschenen bij Houtekiet. Bea de Koster, André Sollie, Ronni Hermans, Diane Broeckhoven en Willy Van Doorselaer volgden algauw. Met de vertaling van De wereld van Sophie van Jostein Gaarder nam Nelleke Berns een financieel risico, maar het boek werd een enorm succes. En dan kwam Querido.

"Toen Jacques Dohmen, redacteur bij Querido, me in 1996 voorstelde om in een Vlaams kantoor als redactrice aan de slag te gaan, was ik niet meteen enthousiast. Zo'n tweede verhuizing wilde ik liever niet. Dat ik toch ben overgestapt, had veel te maken met de kansen die ik mijn auteurs op die manier kon geven om ook in Nederland door te dringen. Ik had ook nog het voordeel dat ik me als Nederlandse Vlaming - want zo voel ik me nu eenmaal na veertig jaar in Vlaanderen - nogal makkelijk tussen noord en zuid kon bewegen. Ook Jacques voelde zich hier overigens thuis. Hij had voeling met wat in de Vlaamse kinderboekenwereld gebeurde. Ik bracht bij mijn overstap meteen al Provoost, Sollie, Van Doorselaer en De Koster mee. Jan Simoen had op dat moment net een eerste manuscript voor adolescenten klaar. Met mij gaat alles goed kwam er bij Querido. En nadien kwamen Kaat Vrancken, Marita De Sterck, Els Beerten, Gerda De Preter, Heide Boonen, Kathleen Vereecken, Ed Franck, daar nog bij. Ook een paar illustratoren als Gerda Dendooven, Ingrid Godon, Carll Cneut, Geert Vervaeke en Kristien Aertssen, occasioneel althans."

Het succesverhaal van Querido wordt met argwaan bekeken door heel wat Vlaamse uitgevers, die dat "elitaire literaire clubje" als een bedreiging en als een bende "vaandelvluchtigen" ervaren.

"Die vijandige houding heeft me altijd erg gekwetst. Ik word er nog altijd op aangekeken, op al die Vlaamse auteurs in het fonds. Ik heb helemaal niemand weggekaapt. Ze zijn zichzelf allemaal ooit weleens komen aanbieden. Zo is dat gegaan. Wij stellen echt wel hoge eisen. Niet iedereen die bij ons aanbelt, komt er ook in. Een Querido-boek is bijzonder. Je haalt het er meteen uit. Het heeft uitgesproken literaire kwaliteiten: het is goed geschreven en het zit goed in elkaar. Ja, wat is dat, een typisch Queridoboek? Laat ik het zo zeggen: als je een boek van Querido koopt, dan ben je geneigd om het met een open geest, onbevooroordeeld en met belangstelling te gaan lezen. Dat is gewoon zo. De redactie gaat hier echt niet over één nacht ijs. Er moet vaak en veel bijgeschaafd worden door de auteurs: schrappen, stukken weglaten, het anders aanpakken. Herman De Coninck noemde me niet voor niks gekkend "Schrapnel" Soms raden we ze aan om het hele manuscript een tijd opzij te leggen . Dat gebeurt ook weleens bij de allergrootsten. En dat komt hard aan. Bij nieuwe auteurs kan dat wel spannend worden, natuurlijk. Er zijn er ook bij wie het niet lukt. Dat is dan jammer. Vlamingen hebben een andere stem. Dat valt op. Ze zijn epischer, breedvoeriger. Een stuk somberder ook, vreemd genoeg. Of noem het zwaar op de hand, zoiets. Ik kan me wel goed vinden in die stijl."

Of al die 'ontdekkingen' niet verweesd zullen achterblijven, na haar vertrek?

"Ik was altijd wel een beetje een moederfiguur voor mijn schrijvers. Ik weet ook veel over ze. Ze vertrouwen me veel toe, wat niets met het schrijven te maken heeft. Als je ongelukkig bent, wil het schrijven ook niet echt lukken. Zo is dat toch? Ik heb ze, denk ik, ook altijd het gevoel gegeven dat ik ze stuk voor stuk belangrijk en allemaal even goed vond. Misschien begin ik ooit wel een bureau voor psychologische begeleiding van 'probleemauteurs'? (lacht) Je weet het maar nooit!"

Annemie Leysen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234