Maandag 26/10/2020

Vlaming Petry mag hopen op Librisprijs

Gierende zenuwen en droge kelen, dat is dezer dagen het lot van de zes genomineerden voor de Libris Literatuurprijs. Vanavond worden ze in het Amsterdamse Amstel Hotel uit hun onzekerheid verlost. Gaat Yves Petry, enige Vlaming op de shortlist, met de begeerde 50.000 euro naar huis en volgt hij Bernard Dewulf op? Of kiest de jury voor valeur sûre met Arnon Grunberg of Adriaan van Dis?

De begerenswaardigste Nederlandse literatuurprijzen zijn de laatste tijd echte Vlaamse onderonsjes geworden. De voorbije twee jaar zagen Erwin Mortier (2009) en David van Reybrouck (2010) zich verblijd met de AKO Literatuurprijs, terwijl Dimitri Verhulst (2009) en Bernard Dewulf (2010) met de Libris gingen lopen. “Zou het kunnen dat jullie collectief in vorm zijn?”, opperde schrijver Joost Zwagerman als verklaring. “Ik val in slaap bij Arnon Grunberg, maar ik lees wel gretig Vlaamse auteurs.”

Toch zou er vanavond wel eens een eind kunnen komen aan die Vlaamse prijzenhegemonie. Yves Petry is slechts de enige Vlaamse genomineerde op de zeskoppige shortlist van de Libris Literatuurprijs. De wind moet dus al goed zitten voor Petry om met zijn ‘kannibalenroman’ De maagd Marino de 50.000 euro uit handen van juryvoorzitter Philip Freriks te ontvangen. Temeer daar de concurrentie bestaat uit doorgewinterde prijzenafhalers, zoals Libriswinnaar Arnon Grunberg (Huid en haar) en Adriaan van Dis (Tikkop). En ook de andere Nederlanders Peter Buwalda (Bonita Avenue) en Gerbrand Bakker (De omweg) zijn verre van kansloos, terwijl Esther Gerritsen (Superduif) de vreemdste eend in de bijt is.

164 romans

De jury van de Libris Literatuurprijs, gemodelleerd naar de Britse Booker Prize, kreeg 164 romans voorgeschoteld (verhalenbundels vallen sinds dit jaar af). Ze beklaagde zich in haar bruisende verslag over de “poel van ellende” die ze “soms met de tong op de schoenen” moest ondergaan. Met al dat gereis is “de narigheid op lowcostafstand”, met nogal wat romans die teruggrijpen naar “het nog niet zo verre verleden van het linkse activisme”. Ook kreeg ze de kriebels van “overvloedig geneuzel van mannen in crisis die hun dagen doorbrengen met pils-porno-pizza”. Haast een wonder dat je tot “een shortlist met heel bijzondere uitschieters” komt, zonder evenwel Margriet De Moor (De schilder en het meisje), Arthur Japin (Vaslav), P.F. Thomése (De weldoener), Ernest van der Kwast (Mama Tandoori) en Dimitri Verhulst (De laatste liefde van mijn moeder).

Maar zijn de zes shortlistauteurs echt zo briljant? Zeker is dat de thematische invalshoeken danig uit elkaar lopen en er stilistisch water en vuur in de selectie zit. Zo is er het sobere en suggestieve schrijven van Gerbrand Bakker, die sinds zijn knoestige ‘boerenroman’ Boven is het stil incontournable is in Nederland. En ver daarbuiten: in Duitsland rijgt hij de vertalingen aan elkaar en in 2010 ontving hij in Dublin zelfs de met 100.000 euro gespijsde IMPAC Dublin Literary Award. Maar in onze contreien krijgt Bakker slechts moeizaam een voet aan de grond. Het nu genomineerde De omweg is een lichtjes onheilspellende roman over een vrouw die haar carrière en man achterlaat om zich op het platteland van Wales terug te trekken. Uiteindelijk blijkt ze een dodelijke ziekte onder de leden te hebben. De jury: “Van de weemoedige, verstilde zinnen gaat de bedwelmende sfeer uit waarvan alleen Gerbrand Bakker het geheim bezit.” Maar de Nederlandse kritiek klonk déjà lu. In NRC schreef Pieter Steinz: “Het tempo ligt laag, en grote verrassingen hoef je niet te verwachten; minder vriendelijk zou je kunnen zeggen dat het verhaal kabbelt en dat de roman een beetje saai is.” Dat vond ook Arnold Heumakers in zijn voorbeschouwing: “Consequent volgehouden ingetogenheid kan op den duur ook een irritante vorm van effectbejag worden.”

Ook Esther Gerritsen kun je als pure outsider bestempelen. Net als Bakker houdt ze van de onderhuidse, kale schriftuur, al gaat de verbeelding wel regelmatig loos, wat ontaardt in surrealistische situaties. Zoals in het genomineerde Superduif, een eigenzinnig coming-of-agedrama. Daar beseft ene Bonnie dat ze niet in de wieg is gelegd voor een bescheiden leven. Als ze op een dag over een tuinhekje zweeft en later transformeert in een grote, oerlelijke duif, vermoedt ze dat ze een held kan worden. “Het is de wisselwerking tussen gek en gewoon die de kracht vormt van Superduif”, noteert de jury. Maar stilistisch is Gerritsen toch te schraal om te overtuigen. Recensieweb noemt in zijn troepenschouw van de genomineerden Gerritsen terecht “het grootste kwalitatieve twijfelgeval” op de lijst.

Debutant

Veel betere papieren kan ex-redacteur en ex-journalist Peter Buwalda voorleggen. Debuutprijzen kunnen Buwalda alleszins amper ontglippen voor het flamboyant ontvangen Bonita Avenue, dat ook een shortlistnominatie voor de Gouden Strop veroverde en een verfilming krijgt. Maar is zijn met veel panache geschreven familiesaga ook al rijp voor Libris? In ieder geval is er het aantoonbare vakmanschap dat hij in alle verhaallijnen stopt, met als achtergronddecor de vuurwerkramp in Enschede. Spilfiguur van het boek is de massieve Siem Sigerius, een voormalig judokampioen die later een van Nederlands toonaangevendste wiskundigen wordt en het tot rector magnificus en minister schopt. Zijn zelfmoord op het toppunt van zijn roem wekt veel raadsels op. Maar sinds de oprichting van de Libris in 1994 is het nog nooit gebeurd dat een debutant de prijs wegkaapt. Toch is het verre van denkbeeldig dat Buwalda de ban breekt.

Adriaan van Dis maalt niet om een nominatie meer of minder. Toen de cameraploeg van Nieuwsuur hem in de nek viel om het goede shortlistnieuws mee te delen, ontving hij de heren bijna met minzame achteloosheid. Met zijn roman Tikkop voert hij zijn sympathieke alter ego Mulder op een sentimental journey door Zuid-Afrika, waar het geweld en de grimmigheid onontkoombaar zijn. Van Dis laat tegelijk een fraaie veelstemmigheid van personages doorklinken, hoe diep pessimistisch dit boek ook is. NRC sprak van “onze eigen Graham Greene” en voor de Volkskrant is het een uitgemaakte zaak, nogal wat juryleden zoals Ton Anbeek en Louise Fresco zijn geporteerd voor Adriaan: “En als er iemand een dankwoord vol beschaafde grapjes kan maken, dan Adriaan”, schrijft Arjan Peters vilein.

Geen groter contrast denkbaar dus met de hoekige attitude van Yves Petry, die met De maagd Marino de Vlaamse eer hoog houdt met een erg on-Vlaamse roman. Zijn De maagd Marino is volgens de jury “een schokkend boek”, gebaseerd op een “extreem onderwerp”. Petry neemt de geschiedenis van de ‘kannibaal van Rotenburg’ Arwin Meiwes en zijn vrijwillige slachtoffer Bernd Jürgen Brandes als springplank. Hij maakt een gedurfde fictieve reconstructie vol filosofische terzijdes. “De roman is een krokodillenmuil die de lezer onverhoeds beetpakt en niet meer loslaat”, jubelde de jury. Petry ving voor zijn vijfde roman niets dan lof, al waren er oprispingen over een gebrek aan plot. Dat al te cerebrale en exuberante schrijven kan hem bij het finale beraad parten spelen. En zou de sponsor niet stilaan gaan morren mocht er opnieuw een Vlaming met de Libris aan de haal gaan?

Bovendien is er de eeuwige Arnon Grunberg, ex-winnaar ook al met Tirza in 2007. Het publiek mag voorzichtiger overstag zijn gegaan voor zijn in New York afspelende ‘overspelroman’ Huid en haar, bij de kritiek werd het boek bijna unisono uitgeroepen tot zijn beste. “Grunberg op de toppen van zijn kunnen”, ordonneerde Elsbeth Etty. “De tergend langzaam maar zeer precies beschreven neergang van econoom Roland Oberstein” is volgens Knack gevat in “scherp, uitgepuurde proza”, met venijnige oneliners die “maximale betekenis en optimaal humoristisch effect” geven. De jury spreekt van “een ontluisterend beeld van onze tijd waarin de economie de norm van alle dingen is geworden.” Precies die diagnose zou hem ironisch genoeg weer 50.000 euro rijker kunnen maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234