Woensdag 21/04/2021

AnalyseOnderwijs

Vlak voor de eindstreep onderuit: onzekerheid troef nu Katholiek Onderwijs eindtermen torpedeert

null Beeld Wouter Van Vooren
Beeld Wouter Van Vooren

Het katholiek onderwijs stapt naar het Grondwettelijk Hof tegen de nieuwe set eindtermen voor de tweede en derde graad van het secundair onderwijs. Daardoor weten leerkrachten uit het derde middelbaar plots niet zeker meer wat ze volgend schooljaar op hun bord moeten schrijven.

De kogel is door de kerk. Na maanden van hinten op die mogelijkheid, besliste de Raad van Bestuur van Katholiek Onderwijs Vlaanderen donderdagavond de schorsing en vernietiging van de nieuwe eindtermen te vragen aan het Grondwettelijk Hof. Die werden woensdag goedgekeurd in het Vlaams Parlement.

“Katholiek onderwijs vecht staatspedagogie aan bij Grondwettelijk Hof”, liet de organisatie weten in een persbericht. Een vijftigtal schoolbesturen tekent zeker al mee in op het schorsings- en vernietigingsverzoek. Ook de koepel van ouderverenigingen van het vrij onderwijs (VCOV) doet dat.

Eindtermen?

Via eindtermen legt de Vlaamse overheid vast wat leerlingen moeten kennen. Het zijn minimumdoelen die door zoveel mogelijk leerlingen gehaald moeten worden. Het is aan scholen om te bepalen hoe ze die leerstof onderwijzen en wat ze er nog aan toevoegen. Traditioneel vertalen de onderwijskoepels en netten de eindtermen in een zogenaamd leerplan waarin ze ook hun eigen accenten leggen. Dat gebruiken leerkrachten op hun beurt als leidraad.

Eigenlijk komt het maken van nieuwe eindtermen dus neer op de vraag: wie bepaalt wat leerkrachten op het bord schrijven?

Dat er nieuwe eindtermen nodig zijn, betwiste niemand. De oorspronkelijke set dateert uit de jaren ‘90 en was dringend aan herziening toe. Zo is er voor het eerst uitvoerig aandacht voor digitalisering en programmeren en moeten leerlingen een betere financiële geletterdheid hebben - denk: het verschil tussen bruto- en nettoloon. De eindtermen zijn ook concreter, en dus dwingender. Ook zag de politiek - die het niveau van het onderwijs sinds de jaren 90 zag dalen - haar kans schoon om de minimumlat hoger te leggen via de nieuwe eindtermen: er ligt bijvoorbeeld meer nadruk op kennis.

Lieven Boeve. Beeld BAS BOGAERTS
Lieven Boeve.Beeld BAS BOGAERTS

Rode lijn

Het katholiek onderwijs en de Federatie Steinerscholen oordelen echter dat de nieuwe minimumdoelen daardoor zo uitgebreid zijn dat ze te weinig ruimte laten om eigen accenten te leggen. Die klacht is niet nieuw: ook in de jaren 90 stapte het Steineronderwijs al succesvol naar het toenmalige Arbitragehof tegen de eerste eindtermen in het basisonderwijs.

Maar ook de nieuwe set kende een moeilijke bevalling. Vooral het katholiek onderwijs lag sinds het begin van dit schooljaar op ramkoers met het kabinet van Vlaams onderwijsminister Ben Weyts (N-VA). Ze eiste een versobering van de eindtermen. “De beste leraar geeft les uit passie en expertise. Die wordt nu gedegradeerd tot louter uitvoerder van wat de overheid vraagt. Wie wil nog leraar worden met deze eindtermen?”, zegt directeur-generaal Lieven Boeve nu.

Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) wijst er in een reactie op dat verschillende experten, ook uit de Guimardstraat, mee aan tafel zaten bij het opstellen van de nieuwe eindtermen. “De keuzes die gemaakt werden, werden gemaakt door mensen uit de praktijk – niet door politici. Het werkstuk van het onderwijsveld en de evaluatie door de praktijkcommissie verdienen een faire kans”, zegt hij.

Het katholiek onderwijs voelt zich gesterkt in haar verzet door een advies van de Raad van State uit november. Die heeft “ernstige twijfels” bij de gedetailleerdheid en uitgebreidheid van de eindtermen.

Weyts deed enkele gerichte aanpassingen om tegemoet te komen aan de klachten. Ook zal een praktijkcommissie moeten oordelen of de eindtermen haalbaar blijken in het TSO, BSO en KSO. Na een schooljaar kunnen er al bijsturingen komen. Die tegemoetkomingen trokken het Onderwijs van de Steden en Gemeenten (OVSG) en Provinciaal Onderwijs (POV) over de streep. Het Gemeenschapsonderwijs (GO!) heeft eigenlijk nooit grote bezwaren gehad.

Uitspraak

Op een uitspraak van het Grondwettelijk Hof zal het nog even wachten zijn. Ook wat die uitspraak zal zijn, is moeilijk te voorspellen. “Het is niet zeker of het Grondwettelijk Hof het eerdere advies van de Raad van State zal volgen”, zegt expert onderwijsrecht Johan Lievens (KU Leuven/Vrije Universiteit Amsterdam). “Bovendien heeft de Vlaamse regering geprobeerd om de lijst eindtermen minder zwaar te maken via enkele ingrepen. Elk stapje dat ze zet, is van belang.”

Al betwijfelt professor onderwijsrecht Kurt Willems (KU Leuven) of die ingrepen voldoende zullen zijn. “Ik heb de indruk dat het chirurgische aanpassingen zijn, terwijl de Raad van State zich fundamentele vragen stelt over de nieuwe eindtermen.” Toch durft ook hij zich niet aan een voorspelling te wagen. “Het probleem waar we op terug blijven komen, is dat het voor het Hof, voor een groot deel samengesteld uit juristen, moeilijk is om te meten hoeveel onderwijstijd de nieuwe eindtermen innemen. Dat is eigenlijk een taak voor het onderwijsveld zelf.” En dus is het moeilijk te voorspellen hoe het Hof zal oordelen.

null Beeld Wouter Van Vooren
Beeld Wouter Van Vooren

“Frappant is wel dat minister Weyts in het parlement toegaf dat ook hij geen concrete handvaten heeft om te objectiveren of de eindtermen haalbare minimumdoelen zijn in het kader van de grondwettelijke vrijheid van onderwijs”, zegt Willems. “Dat men bereid is om blind te varen wat de grondwettigheid betreft, in een dergelijk belangrijk dossier waar er zoveel inspanningen van leerkrachten en directies gevraagd worden, doet de wenkbrauwen fronsen”.

Als het Grondwettelijk Hof de nieuwe eindtermen vernietigt, moet Weyts terug naar de tekentafel. Krijgt het katholiek onderwijs ongelijk, dan gaan de nieuwe eindtermen onverminderd in.

Gevolgen voor leerlingen

De meest cruciale vraag is wat dit betekent voor ouders en leerlingen. “Zij zullen hier in eerste instantie niet veel van merken”, zegt pedagoog Pedro De Bruyckere (Artevelde Hogeschool). “Wat ze mogelijks wel zullen merken, is dat sommige handboeken misschien wat vertraging oplopen of dat leerkrachten en directeurs in het secundair er een pak nerveuzer bij lopen. Voor hen brengt dit veel onzekerheid.”

Normaal gaan de nieuwe eindtermen volgend schooljaar in voor het derde jaar secundair onderwijs. Eigenlijk weten leerkrachten nu plots niet zeker meer wat ze in september op het schoolbord kunnen schrijven. Plots is het mogelijk dat ze het komend halfjaar toch nog vernietigd worden. Dat hangt van de beslissing van het Grondwettelijk Hof af - en wanneer die komt. Als het Hof ingaat op het verzoek tot schorsing, kan een uitspraak binnen de drie maanden volgen.

Uiteraard blijft het grootste deel van de huidige leerstof overeind. Leerlingen in het derde secundair zullen nog steeds de stelling van Pythagoras moeten kennen. Maar bijvoorbeeld de eindtermen voor Aardrijkskunde in het ASO zijn in de nieuwe eindtermen drie keer zo uitgebreid, grotendeels dankzij een lange lijst van te kennen begrippen. Ook is er voor het eerst ruime aandacht voor klimaatverandering of het broeikaseffect. Met, bijvoorbeeld, de vereiste dat leerlingen weten wat albedo is (de hoeveelheid zonlicht die gereflecteerd wordt op basis van kleur aardoppervlak). Maar ook moeten leerlingen voor Fysica nu al in de tweede graad de basis over elektriciteit en magnetisme leren. Dat zijn geen kleine aanpassingen.

Een extra moeilijkheid is dat de nieuwe eindtermen normaal zouden samenvallen met de modernisering van het secundair onderwijs. Die zorgt voor een grondige hertekening van de verschillende studierichtingen vanaf het derde middelbaar. “Ik kan me niet inbeelden dat die modernisering vlak voor de eindmeet nog tegengehouden wordt”, zegt De Bruyckere. “Maar het is ook moeilijk om terug te keren naar de vorige eindtermen, net omdat de nieuwe gekoppeld zijn aan de modernisering. Als je die doorvoert met oude eindtermen, zullen sommige vakken geen eindtermen hebben.”

Dat zorgt voor veel onrust op de klasvloer. “Wij staan inhoudelijk volledig achter de beslissing van het katholiek onderwijs”, zegt Walter D’Hoore, directeur van het Heilig-Hartinstituut in Heverlee. “Maar de timing is zeer ongelukkig omdat we net ook een modernisering voorbereiden. De onduidelijkheid zorgt voor extra stress bij de leerkrachten.” Daar bovenop komt nu dus de onzekerheid of de nieuwe eindtermen vernietigd worden, om nog maar te zwijgen over de moeilijkheden die corona brengt.

Praktijkcommissie

Een mogelijkheid is dat scholen gewoon aan de slag gaan met de nieuwe eindtermen terwijl het Grondwettelijk Hof zich over de zaak buigt. “Er is een belangrijk onderscheid tussen het juridische en pedagogische”, zegt Lievens. “De eindtermen zijn een juridisch instrument voor de onderwijsinspectie: die kan scholen sanctioneren als ze niet gehaald worden. Als het Grondwettelijk Hof de eindtermen vernietigt, kan de inspectie dat even niet doen. Maar niets houdt scholen tegen om in tussentijd aan de slag te gaan met de nieuwe eindtermen.”

Zeker voor het GO! lijkt dat de meest logische oplossing. Maar zelfs het katholiek onderwijs heeft ondanks zijn protest al nieuwe, voorlopige leerplannen gemaakt op basis van de nieuwe eindtermen, zodat scholen zich kunnen voorbereiden.

“Heel misschien wordt dit louter een symbooldossier”, zegt De Bruyckere. “We zitten zo dicht bij de eindmeet terwijl het onderwijspersoneel op z’n tanden zit, uitgevers de tijd niet meer hebben een nieuw handboek kunnen maken en zelfs het katholiek onderwijs voorlopige leerplannen op basis van de nieuwe eindtermen gemaakt heeft. Dan denk ik dat veel scholen zullen zeggen: we werken wel met die nieuwe set eindtermen. Als er dan een uitspraak komt in mei of juni: gaat er dan nog veel veranderen? Later misschien, maar niet voor 1 september wellicht.”

null Beeld Wouter Van Vooren
Beeld Wouter Van Vooren

De andere mogelijkheid is dat er alsnog een compromis uit de bus komt, waarbij sommige delen van de eindtermen als niet verplicht aangeduid worden.

In de commissie Onderwijs van het Vlaams Parlement schoof bijvoorbeeld meerderheidspartij CD&V de praktijkcommissie naar voor als oplossing voor de impasse. “Dat viel ook mij op”, zegt Willems. “Ik wil niet te streng zijn voor de politiek - ik snap dat dit het enige is dat ze nu nog kunnen voorstellen indien ze het decreet nu gestemd wilde krijgen - maar eigenlijk zeg je zo tegen leerkrachten: ‘Als het allemaal in het honderd is gelopen, grijpen we wel in.’ Terwijl er momenteel al zoveel gevraagd wordt van scholen. Daar zit ik mee in.”

“Het zijn inderdaad wij die het uiteindelijk moeten doen”, zegt D’Hoore. “We proberen er iets van te maken.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234