Maandag 25/10/2021

Vladimir Majakovski

Als Stalin na Majakovski's dood een officiële sovjetcultus uit de grond stampt, wordt de dichter daarin opgevoerd in een opgekuiste versie

revolutionair en reclamejongen

Antwerpen

Van onze medewerker

Tom Rummens

Vanaf vanavond wordt de voorstelling ça va van het Hobokense gezelschap De Onderneming heropgevoerd. ça va, een coproductie met het KunstenFESTIVALdesArts die op het einde van vorig seizoen voor het eerst werd opgevoerd, is een voorstelling waarin het leven van Vladimir Vladimirovitsj Majakovski centraal staat. Majakovski, de man van maffe vergelijkingen en grillige teksten. De getormenteerde en verkeerd begrepen dichter. De futurist én de propagandist. Robby Cleiren, Carly Wys, Günther Lesage en Ryszard Turbiasz gingen ermee aan de slag. Het is dezelfde ploeg die enkele jaren geleden ook al samenwerkte voor opgemerkte voorstellingen als Het dikke schrift (1998) en Het bewijs (2000), beide gebaseerd op de romantrilogie van de Hongaarse schrijfster Agota Kristof.

Majakovski, in het stuk van De Onderneming uiterst doeltreffend gespeeld door Günther Lesage, wordt in 1893 geboren in Georgië en is al heel vroeg een aanhanger van het marxisme. Als hij vijftien is, wordt hij lid van de Moskouse bolsjewistische partij. Na verschillende arrestaties schrijft hij zich in aan de kunstacademie, waar hem wordt aangeraden te beginnen schrijven. In 1913 verschijnt een eerste toneelstuk van Majakovski's hand en in hetzelfde jaar neemt hij deel aan een futuristische tournee. Majakovski is sterk betrokken bij het ontstaan van het futurisme. Zo ondertekent hij in 1912 het eerste manifest van het kubo-futuristisme, een stroming waartoe ook Malevitsj en Chlebnikov behoorden en een van de belangrijkste bewegingen binnen het futurisme.

In 1915 verhuist Majakovski naar Sint-Petersburg. Hij raakt er bevriend met Osip en Lilja Brik (gespeeld door Ryszard Turbiasz en Carly Wys bij De Onderneming), een echtpaar dat veel invloed zal uitoefenen op Majakovski's verdere leven. Osip is een theoreticus van het formalisme en op Lilja raakt Majakovski tot over zijn oren verliefd. 'Ik heb lief' is zijn bekendste aan haar gerichte gedicht.

Majakovski wordt, net als zijn vakgenoot Boris Pasternak (gespeeld door Robby Cleiren), een hevige aanhanger van het nieuwe regime dat na de Russische Revolutie van 1917 is aangetreden. Zijn gedichten worden op dat moment dan ook gedeeltelijk propagandistisch. Hij schrijft ook propagandaposters en zelfs reclamejingles voor bijvoorbeeld luiers. Door heel wat mensen wordt die demarche gelezen als Majakovski's artistieke zelfmoord.

Majakovski raakt intussen steeds dieper teleurgesteld in het door Stalin geleide regime, wat resulteert in twee satirische toneelstukken: Klop (1929) en Banja (1930), die niet opgevoerd mogen worden. De autoriteiten weten niet wat ze met Majakovski aan moeten vangen. Hij heeft dan wel een stimulerende rol gespeeld tijdens en na de revolutie, hij is net zo goed bijzonder rebels en past dus niet in de officiële kunstdoctrine, en dat is het sociaal-realisme. De intellectuele en fysieke bewegingsvrijheid van Majakovski wordt daarom hoe langer hoe meer beperkt. Een en ander heeft ongetwijfeld bijgedragen aan Majakovski's treurige en veel te vroege einde, dat hij zelf aan zijn leven stelt in 1930, nauwelijks 37 jaar nadat hij is geboren.

Als Stalin na Majakovski's dood een officiële sovjetcultus uit de grond stampt, wordt Majakovski daarin opgevoerd in een opgekuiste versie. De dissidente kantjes van zijn werk en zijn persoonlijkheid worden netjes weggevijld. Navolging van zijn werk wordt ten stelligste afgeraden en de opvoering van zijn toneelstukken blijft streng verboden. Pas vanaf 1954, onder het bewind van Chroesjtsjov, wordt zijn werk ook op poëtisch vlak weer gewaardeerd.

Het belang van Majakovski's werk ligt grotendeels in zijn vernieuwende taalgebruik. Hij voerde het gebruik van straat- en spreektaal in de poëzie in. Typografisch gezien gebruikte hij procédés die ook terug te vinden zijn bij Marinetti, boegbeeld van het Italiaanse futurisme, en bij onze eigenste Paul van Ostaijen.

De voorstelling ça va begint waar Majakovski's gefnuikte leven eindigt: met een kogel door het hoofd. Wat daarna te zien is, draait voornamelijk om de haarspeldbocht die Majakovski in zijn carrière heeft gemaakt. Als futurist wilde hij keet schoppen, maar toen hij de revolutie predikte, liet hij zich overtuigen tot de platste propaganda. Het is een paradox die feilloos weergegeven wordt als je Günther Lesage een van Majakovski's liefdesgedichten ziet transformeren tot het een perfecte propagandistische slogan is geworden.

De Onderneming grijpt de figuur van Majakovski ook aan om een pakkend verhaal te vertellen over de plaats van de kunstenaar in de samenleving. De acteurs stappen verschillende keren uit hun rol om over die positie na te denken. Carly Wys stapt op een subliem moment zelfs uit de voorstelling op. Het kan. Het mag. Het moet.

ça va! van De Onderneming speelt van 25 tot 27 september in de Monty, Montignystraat 3, 2018 Antwerpen. Info en kaartjes: www.monty.be en 03/238 91 81. Daarna volgt een Vlaamse en Nederlandse tournee. Voor de volledige speellijst, zie www.deonderneming.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234