Donderdag 02/04/2020

'Vlaanderen wordt nog altijd bezet door de zuilen'

In de geschiedenis van de deelstaat Vlaanderen is Mieke Vogels (62) nog altijd de enige minister van Welzijn die niet van bij CVP/CD&V kwam - op een jaar Adelheid Byttebier na. 'Ik mocht Welzijn hebben van de socialisten. Tot bleek dat ik ook beleid wilde gaan voeren. Dat was niet voorzien.'

Toen Mieke Vogels in de zomer van 1999 een week ingezworen was als Vlaams minister van Welzijn, kreeg ze de top van het ACW over de kabinetsvloer. Of de afspraken uit de vorige periode bleven gelden?

Toen lunchten ze namelijk wekelijks op het kabinet om de dossiers te bespreken die hen aanbelangden.

Mieke Vogels: "Ik heb hen beleefd gezegd dat ik een voorstander ben van overleg, maar dan gelijkwaardig met alle betrokkenen. Vonden ze niet leuk. Meteen daarna trokken ze naar onze partijvoorzitter, Jos Geysels. Dat hij niet op samenwerking met het ACW moest rekenen, als Vogels zich zo zou gaan gedragen."

Zo leerde Mieke Vogels als minister de echte macht kennen. "Ik had die tegenmacht verwacht, maar niet dat ze zo sterk zou zijn.

"CD&V heeft een abonnement op het departement Welzijn. Alsof het hun privé-eigendom is. Ik verwachtte steun van de socialisten en de liberalen om daar eindelijk eens wat aan te doen. Tot ik tegen de macht van de ziekenfondsen botste."

'Iemand die licht wordt aangepakt, wreekt zich, terwijl iemand die zwaar geweld wordt aangedaan zich niet meer kan wreken'

(Machiavelli, De heerser, III, 5)

Wanneer ging het mis?

Mieke Vogels: "De Vlaamse zorgverzekering was net voor de verkiezingen van 1999 kamerbreed goedgekeurd in het Vlaams Parlement. Ik moest dat uitvoeren als nieuwe minister van Welzijn. Toen bleek al dat het enthousiasme na de verkiezingen een stuk minder was dan ervoor. De liberalen vonden het plots niet meer leuk om mensen een premie te vragen, want dat rook naar belastingen. Daarom zouden we heel klein beginnen met een bijdrage van 10 euro per Vlaming.

"Dan nog kreeg ik dat ontwerp maar niet op de ministerraad. Altijd werden er wel 36 redenen gevonden waarom het nog niet kon.

"Bij de eerste verjaardag van paars-groen kwam Humo plots met een rapport van de regering waarin ik de allerslechtste score kreeg. Zelfs Norbert De Batselier viel totaal uit zijn rol als parlementsvoorzitter en noemde mij de slechtste minister van allemaal. Een gecoördineerde aanval, en ik had hem niet zien komen.

"Toen kwam Steve Stevaert bij me: 'Mieke, je hebt het niet begrepen. Ik heb met Dewael gepraat, wij gaan je probleem oplossen. We gaan dat geld laten innen door de mutualiteiten. Mensen betalen niet graag aan de overheid, maar met de ziekenkas hebben ze geen probleem.' Ik zei: 'Steve, de mutualiteiten? Dat is het model van de vorige eeuw. Dat gaan we toch niet doen?'"

U deed het toch.

"Ik had geen keus. Toen heb ik voor de eerste keer duidelijk gevoeld waar de echte macht zit. Als je me toen had gevraagd wie de machtigste man in Vlaanderen is, dan zou ik Guy Peeters (toenmalig algemeen secretaris van de Socialistische Mutualiteit, voorzitter van de VRT en van sp.a-Antwerpen, red.) gezegd hebben."

Zijn we niet juist te ver door-geschoten in de ontzuiling? Zuilen verbinden ook mensen.

"Dat is het erge. Dat ze niks niemendal nog verbinden. Kwetsbare mensen staan nu meer dan ooit alleen. Wat bieden de zuilen aan? Voorzieningen, met strenge, digitale inschrijvingsformulieren bewaakte toegangspoorten. Mensen staan op wachtlijsten en weten niet meer waar ze terechtkunnen."

Juist tegen die individuele onmacht biedt de zuil toch bescherming?

(boos) "Dat is de theorie! In de praktijk draait alles rond het behoud van de macht. Minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) bouwt voortdurend structuurtjes op om altijd te eindigen op hetzelfde punt: het geld gaat naar de zuil, want die zorgt voor de structuren. Elke poging om niet de voorzieningen maar de zorgbehoevende centraal te stellen, stuit op het verzet van de zuilen. Vandeurzen is veel blabla maar weinig boem boem.

"Toen ik dit twintig jaar geleden zei, moest ik zwijgen, want ik zou in de kaart van het Vlaams Belang spelen. Toen ik het tien jaar geleden zei, moest ik zwijgen, want ik zou in de kaart van Lijst Dedecker spelen. En als ik het vandaag zeg, moet ik zwijgen, want ik speel in de kaart van N-VA. Misschien moeten we eens nadenken waarom de N-VA vandaag zo veel kaarten heeft?

"Ze hebben op dit punt gewoon gelijk. Elke progressief moet geschandaliseerd zijn over hoeveel geld de zuilen wegslepen uit de overheid."

Uw kritiek leest als een pleidooi om zwaar te besparen in de ziekteverzekering.

"Voor de duidelijkheid: er moet meer geld naar Welzijn, maar ik ben ervan overtuigd dat je met het voorziene geld veel meer mensen kunt helpen. Het geld blijft plakken aan de zuilen.

"Kijk, binnenkort wordt de Vlaamse Sociale Bescherming goedgekeurd, de eigen Vlaamse sociale zekerheid voor zorg, zeg maar. Al wie zorg nodig heeft, zal een beroep kunnen doen op een basisbedrag. Wat doet Vandeurzen? Dat basisbudget parkeren bij de mutualiteiten!

"Het Vlaanderen van morgen zal het België van gisteren zijn. We zijn in Vlaanderen een systeem op poten aan het zetten dat voortbouwt op het bankroete federale systeem van de vorige eeuw. Mensen die zorgbehoevend zijn, worden verwezen naar het loket van hun ziekenfonds. Die mensen hebben in de eerste plaats behoefte aan een luisterend oor, niet aan administratieve afstandelijkheid. Schrap die geldverslindende verzuilde kantoren van de mutualiteiten en gebruik dit geld om in elke buurt een lokaal dienstencentrum te openen."

De ziekenfondsen zullen zeggen: mevrouw Vogels is rancuneus.

"Maar neen, zij zijn mijn vijand niet. Ze hebben historisch grote verdiensten. Alleen moeten ze zich ook eens durven afvragen of ze hun missie nog waarmaken.

"We hebben er twintig jaar over gedaan om die overbodige gele papiertjes bij het doktersbezoek te automatiseren. In 2018 zal het zover zijn. Waarom nú? Omdat er nu een principieel akkoord is met de mutualiteiten dat ze kunnen participeren in de Vlaamse Sociale Bescherming! Een nieuwe reden om al die regionale kantoren open te houden.

"De ziekenfondsen moeten hun rol goed definiëren: ofwel beheren ze mee de gezondheidszorg via het RIZIV, ofwel bieden ze zorgproducten aan. Beide samen leidt tot belangenconflicten. Neem het eenvoudige voorbeeld van de looprekjes. Die zijn voor heel wat mensen belangrijk om nog buiten te kunnen. Er is in het RIZIV beslist om die looprekjes terug te betalen op voorwaarde dat ze door een dokter worden voorgeschreven.

"Die rekjes liggen in de thuiszorgwinkel voor 163 euro. Een fabrikant vertelde me hoeveel die eigenlijk kosten: 28 euro per stuk! Dat is gewoonweg het RIZIV melken. Dokters en ziekenfondsen dekken elkaars rug af: beide denken aan hun omzet, niemand aan het algemeen belang."

Dat zijn forse beschuldigingen.

"Wacht, het wordt nog erger. Om wat te besparen, werd besloten die looprekjes maar om de vijf jaar terug te betalen, en andere hulpmiddelen om de zes of zeven jaar. Wat doen sommige mutualiteiten? Via hun sociale dienst sturen ze brieven naar de mensen om hen eraan te herinneren dat hun looprekjes al vijf jaar oud zijn en dat ze recht hebben op een nieuw. Besparing wordt zo een extra kostenpost.

"In woon-zorgcentra wordt veel te veel medicatie geslikt. Hoe komt dat? Omdat in hun raden van bestuur geen vertegenwoordiger van de patiënten zit, maar vaak wel mensen die banden hebben met socialistische en christelijke mutualiteiten. Die kunnen er dan voor zorgen dat hun zuilapotheken om beurten alle medicatie mogen leveren.

"De vermenging van die macht is onverantwoord. Als je daar op zou saneren, kun je met hetzelfde geld zoveel meer doen. Daar zou de linkerzijde zich op moeten profileren. Laat dat veld toch niet aan de N-VA."

Door de onderlinge concurrentie wordt de prijs voor de consument wel lager.

"En wat krijgen we in ruil? Gratis saunabeurten. Goedkope skireizen. Is de CM opgericht om rijke mensen met hun kleinkinderen te leren skiën?

"Intussen raak je in een ziekenhuis niet deftig meer behandeld zonder hospitalisatieverzekering. De ziekenfondsen bieden die zelf aan. Dat is toch het intellectuele failliet van het ziekenfonds? Zij moeten er juist voor zorgen dat de gezondheidszorg betaalbaar blijft en dat ook mensen zonder hospitalisatieverzekering de beste zorgen krijgen."

Hoe behoudt de zuil die macht?

"Door een enorm netwerk en de verbondenheid tussen middenveld en politiek. Kijk naar Inge Vervotte, die de grote baas is geworden van de Emmaüs-zorggroep. Mensen begrepen dat niet: allee, zo'n beloftevolle carrière als minister daarvoor opgeven.

"Zij heeft nu veel meer macht dan ze had als minister. Ze leidt een concern van gezondheid en geluk: ziekenhuizen, psychiatrische instellingen, jeugdcentra, dagverblijven. Wie zit er in die raad van bestuur? De afgevaardigd bestuurder van de Gasthuiszusters van Antwerpen. Wie is daar de grote baas? De oud-hoofdgeneesheer van de CM. En wie is ondervoorzitter van Zorgnet Vlaanderen, de enige koepel van woon-zorgcentra? Juist, Inge Vervotte."

Intussen heeft CD&V alweer de minister van Welzijn.

"Uiteraard. Dat valt me zo tegen van N-VA. Ik ben hun vriend niet, maar met hun dominantie hadden ze de machtsverhoudingen in Vlaanderen kunnen wijzigen. Dat hebben ze expliciet niet gedaan. CD&V vroeg Welzijn en Onderwijs en N-VA heeft het hen gewoon gegeven."

Heeft N-VA zich laten rollen?

"Ze zitten mee in het machtssysteem. Ook zij durven het niet aan om echt in te gaan tegen de zuilen.

"Vlaanderen wordt nog altijd bezet door de politieke zuilconcerns. Zoals Luc Huyse (socioloog en emeritus hoogleraar van de KU Leuven, red.) lang geleden zei: 'Ze bezitten het land niet, maar ze bezetten het wel.' Het kabinet van Vandeurzen zit vol met mensen die gedetacheerd zijn uit Zorgnet, het Vlaams Welzijnsverbond. Zij schrijven de uitvoeringsbesluiten voor hun eigen winkel. De patiënten komen daar niet aan te pas.

"Jo Vandeurzen is een minister met een grote rugzak: de historische machtspositie van het ACW en de CM in de Vlaamse gezondheidssector. Hij moet er vooral voor zorgen dat de macht blijft waar ze altijd gezeten heeft. Het is vandaag erger dan vroeger. We weten allemaal dat ACW/Beweging.net betere tijden heeft gekend. Na Dexia kan een verdere ontzuiling er even niet meer bij. De overblijvende geldstromen moeten blijven stromen."

Waarom leeft dit debat amper?

"Soms denk ik dat Vandeurzen bewust zo ondoorgrondelijk en saai communiceert. Welke journalist wil met die man een interview? Voor Vandeurzen is het allemaal best. Hij doet gewoon voort.

"We zijn bezig met een geruisloze revolutie van een verzorgingsstaat naar een vermaatschappelijking van de zorg. Mensen moeten meer hun plan trekken. In Nederland is er een scherp debat over de zogeheten 'participatiesamenleving'. Bij ons gebeurt dat stommelings. Ik ben bang dat we over tien jaar gaan zeggen dat we deze hele revolutie onbewust hebben laten passeren."

Even terug naar uw ministerschap. Hoe ging dat lobbyen dan precies in zijn werk?

"Meestal ging dat via via. Ook de administratie Welzijn had een CD&V-kleur. Ik heb altijd heel goed met mijn ambtenaren samengewerkt, maar het was wel duidelijk dat de belangen van die politieke concerns ook tot hun niveau waren doorgedrongen.

"Toen ik begon, heb ik aan mijn administratie gevraagd om eens concreet op te lijsten wie op de wachtlijst voor gehandicaptenzorg stond en op welke zorg die wachtte. Ik heb daar vier jaar op moeten wachten."

Wat kan er tegen zo'n wachtlijst zijn?

"De voorzieningen willen geen gecentraliseerde lijst. Zij willen liever zelf beslissen wie ze binnenlaten en wie niet. Ze willen de makkelijkste patiënten opnemen, de moeilijkste blijven achter. Ze willen absoluut vermijden dat er een lijst met prioritaire patiënten zou komen."

'Degene die maakt dat iemand anders machtig wordt, wordt zelf daarvan de dupe'

(Machiavelli, De heerser, III, 13)

Terwijl u uw oorlog uitvocht, wilde uw partijleider een alliantie met het ACW.

"Ja. Dat was vervelend." (lachje)

Alleen maar vervelend?

"Jos en ik hebben daar hevig over gediscussieerd. Ik heb nooit geloofd in zo'n alliantie. De verkiezingsuitslag heeft mij gelijk gegeven, hè. Het ACW was natuurlijk verweesd toen CD&V voor het allereerst niet in de regering zat. Jos zag een kans om in dat gat te duiken. Maar ik ben net in de politiek gegaan om dat te veranderen, niet om het in stand te houden."

Tussen u en het ACW komt het niet meer goed?

"Neen. Ik ben er zeker van dat wanneer dit interview verschijnt, men vanop de Haachtsesteenweg nog eens zal bellen naar mijn voorzitter om te vragen wanneer Vogels nu eindelijk eens zal ophouden. Maar ja, ze hebben nooit iets aan Vogels te zeggen gehad, en nu zeker niet meer.

"Het gaat zelfs zo ver dat sommige van mijn lezingen afgezegd worden. In een gemeente was dat onder druk van het nieuwe CD&V-college. Niet dat socialisten beter zijn. Er is ook twee keer geprobeerd om een dubbelgesprek te organiseren met Mark Elchardus (VUB-emeritus en voorzitter Socialistische Mutualiteit, red.). Elchardus weigert. Ik ben een roeper in de woestijn, maar zolang ik een stem heb, blijf ik roepen."

Had u niet meer steun verwacht van uw coalitiepartners?

"De socialisten waren eerst totaal niet geïnteresseerd in Welzijn. Ik mocht dat hebben. Tot bleek dat ik ook beleid wilde gaan voeren. Dat was niet voorzien. Dat is een van de redenen waarom een kartel met sp.a voor mij absoluut geen optie kan zijn. Ik wil de wereld veranderen, niet alleen verkiezingen winnen. De eerste bekommernis van de traditionele partijen is macht en machtsbehoud, ook van de zuil."

Nochtans waren de liefdesverklaringen van de sp.a in die tijd permanent.

"In de media wel, ja. Sp.a heeft nooit nationaal met ons in kartel gewild. Toen we samen in de regering zaten, ging Steve Stevaert elke week eten met Bert Anciaux om dat kartel met Spirit rond te krijgen. En elke week kwam Bert me superblij vertellen hoe geweldig de gesprekken wel weer verlopen waren. Steve heeft Jos Geysels, Vera Dua of mij nooit uitgenodigd voor een gesprek.

Nooit.

"Maar wel in de krant 'betreuren' dat wij niet wilden bougeren.

"En alle journalisten trapten in dat frame: de groenen zijn koppig! Maar het was de sp.a die geen kartel met ons wilde. Dat was een kwestie van wiskunde. Ze hadden al zo veel verkiesbare plaatsen aan Spirit beloofd dat ze ons er niet meer bij konden hebben."

U gelooft ook niet in een kartel hier in Antwerpen in 2018.

"Op lokaal niveau ligt dat anders. Als Groen in Antwerpen op een lijst wil gaan staan met de sp.a, zal ik er niet voor gaan liggen. Als ze dat nationaal wil doen, wel. Geloof maar niet dat de sp.a in het verleden hier zo happig was om met ons samen te gaan. Voor de vorige verkiezingen had Wouter Van Besien een afspraak met Patrick Janssens om eens te bekijken wat mogelijk was. Die vergadering heeft nooit plaatsgevonden. Eerst is ze twee keer uitgesteld op vraag van Janssens. Twee dagen voor de uiteindelijke datum maakt Janssens dan plots bekend dat hij samengaat met Van Peel. Spelletjes."

Stevaert en Janssens waren machtspolitici.

"Met ideologie had dat allemaal niet veel meer te maken. Ik ben ervan overtuigd dat Steve het ontslag van Johan Sauwens (toen VU, nu CD&V, red.) heeft opgezet. Sauwens was toen als minister van Ambtenarenzaken verantwoordelijk voor de vernieuwing van de Vlaamse administratie. Voor Vld en sp.a was dat behalve een administratieve hervorming ook een manier om een inhaalbeweging te maken bij de topbenoemingen: zij wilden zo veel mogelijk posten van CVP'ers innemen. Sauwens stribbelde tegen en dat zinde Stevaert niet. Dus moest hij weg.

"Ik herinner het me nog goed: we waren met de hele regering op uitwaaiweekend, maar Sauwens moest vroeger weg, omdat hij naar het Sint-Maartensfonds moest. Niemand die er wat van zei. Het is mijn intieme overtuiging dat Stevaert toen een paar bevriende journalisten heeft getipt: er zit een minister op een extreemrechts feestje. En toen Sauwens de eerste storm leek te gaan overleven, duwde sp.a het gaspedaal in. Janssens ging overal verklaren dat hij met zo'n minister niet in de regering wilde zitten. Stevaert heeft Bert Anciaux dus gedwongen om zijn minister te laten vallen."

Dat is het scenario van een politieke moord.

"Dat is zo. Steve Stevaert heeft Johan Sauwens politiek vermoord. Zoals Patrick Janssens Leona Detiège heeft afgemaakt met de Visa-crisis."

Hoezo?

"Heel die crisis was een scheet in een fles. Wat was het probleem? Voor schepenen in een grootstad bestond geen systeem van representatiekosten: al wat je uitgaf, moest je recupereren met bonnetjes. Toen heeft de stadssecretaris van Antwerpen, Fred Nolf, voorgesteld om, zoals in het havenbestuur, met een kredietkaart met gelimiteerde uitgaven te werken - zodat zijn ambtenaren niet de hele dag bonnetjes moesten inschrijven in kasboeken. Om te vermijden dat die Visa-kaart gebruikt zou worden voor honderden kleine boeketjes, stelde Nolf voor die uit eigen zak te blijven betalen, en dat te compenseren door af en toe iets te kopen dat met het ambt kon worden verbonden. Zo kom je bij de handtas van Chantal Pauwels uit en de smoking van Erwin Pairon...

"Eerst ontstond er gedoe over de Visa-kaart van de stadssecretaris zelf. Jo Vermeulen (toen Agalev, nu sp.a, red.) sprak er in de marge van de raad van bestuur van de VRT Guy Peeters over aan. 'Wacht maar', zei Peeters toen. 'Er is nog veel meer op komst.' Dat was twee weken voor de uitbarsting van de echte crisis. Toen al wist Peeters, sterke man van de sp.a in Antwerpen, wat er ging gebeuren. Toch straf dat hij blijkbaar toen al de uitgavenstaat van de Visa-kaarten van de Antwerpse schepenen kende."

Sp.a heeft de crisis zelf georkestreerd?

"Ik heb geen bewijs, maar de sp.a-top had de mogelijkheid en ze had een motief: Leona Detiège weg krijgen en Janssens in de plaats installeren. Zonder die Visa-crisis was dat Janssens nooit gelukt. De Antwerpse afdeling had hem nooit de plaats van Leona gegund.

"Menselijk gaat dat voor mij te ver. Al die schepenen zijn aan de schandpaal genageld als fraudeurs en misdadigers. Chantal Pauwels, die ik goed ken, durfde haar kinderen niet meer te gaan afhalen aan de schoolpoort - bang voor de scheldpartijen. En de media maar roepen: 'Kruisig ze! Kruisig ze!'"

Een handtas kopen voor jezelf met publieke middelen, vanzelfsprekend is het nu ook weer niet.

"Chantal heeft gewoon uitgevoerd wat afgesproken was: in plaats van alle kleine bloemekes aan te geven, één keer een sacoche. Achteraf kun je zeggen dat dat systeem niet deugde, maar je kunt niet zeggen dat de Antwerpse schepenen zich verrijkt hebben op de rug van de belastingbetaler. Als u wilt praten over zelfverrijking, zullen we het dan nog eens hebben over die looprekjes van de CM?"

'Een heerser, wanneer hij zich wil handhaven, moet leren om niet goed te zijn'

(Machiavelli, De heerser, XV, 1)

In het feit dat Groen hier in het district Deurne met N-VA een coalitie vormt en niet met sp.a, wordt ook uw machtige hand gezien.

"Dat is overdreven. Het klopt dat ik me niet heb verzet tegen een coalitie met N-VA. Waarom zou ik? Het is toch niet per definitie verraad om te proberen een meerderheid te vormen zonder sp.a. Zij maken zo veel coalities zonder ons."

Groen doet het zichzelf aan door altijd zelf die zuiverheid te prediken.

"Daar heb ik me vaak genoeg tegen verzet. Dat opbod van zuiverheid is een vorm van nestbevuiling. Als je zegt dat je de enige zuivere partij bent, zeg je ook dat alle anderen vuil zijn. Bovendien, je kunt dat niet volhouden. Bij elke stap die je zet, krijg je dat in je gezicht. En het stopt ook niet. Pensioenen, uittredingsvergoedingen van parlementsleden: allemaal verdacht."

Zegt de politica die in 2014 afscheid nam met een uittredingsvergoeding van 432.000 euro.

"Ha! Goed dat u erover begint. Dat bedrag is compleet uit de lucht gegrepen. Ik heb nooit iets van die orde ontvangen. Eén journalist heeft dat ooit geschreven en sindsdien wordt dat overal herhaald. Tot vandaag krijg ik daar mails over. Na dit interview zal het weer van dat zijn, daar maak ik me geen illusies over. Dat raakt me diep, want als er nu één politica is die geen poenpakker is, ben ik het wel. Ik heb twee keer ontslag genomen op vraag van mijn partij, heb altijd 25 procent van mijn loon afgestaan aan de partij, zit in geen enkele raad van bestuur...

"Parlementsleden hebben geen recht op een werkloosheidsuitkering als ze niet meer verkozen worden. Ze bouwen een recht op een uittredingsvergoeding op die maximaal vier jaar bedraagt afhankelijk van het aantal jaar dat ze actief waren... De journalist die het bedrag van 432.000 euro op de voorpagina van Het Nieuwsblad zette, heeft het brutobedrag van vier jaar uittredingsvergoeding opgeteld.

"Alleen, zelf had ik geen recht op vier maar op twee jaar vergoeding. In totaal heb ik 88.000 euro netto gekregen, een vergoeding uitbetaald in maandelijkse bedragen - noem het een soort 'brugpensioen'. Ik klaag niet, maar het is geen 432.000 euro. Voor mij is dat ook een verhaal over de evolutie in de media. Zo'n bericht publiceren zonder te checken: dat was vijf jaar geleden onmogelijk."

Ook media kennen macht en machtsmisbruik.

"Die verknoping van media en politiek onder de stolp van de Wetstraat lijkt ook alleen maar intenser en beklemmender te worden. Die snelheid, die druk om op elke tweet en elke uitspraak te moeten reageren... Wat heeft dat nog met het echte leven te maken? Daar zit een belangrijke reden voor het wantrouwen in politiek en media. Het zegt niks meer over wat echt van tel is voor de mensen. Wat kun je anders voelen dan onbegrip en woede bij dat politieke catchspektakel als je een alleenstaande moeder bent die dringend opvang nodig heeft voor een zorgbehoevend kind?

"Politiek ging ooit over het beter maken van de samenleving. Wat blijft van die gedachte over als je 's avonds naar Terzake zit te kijken? Hoe komt het dat het Vlaams Belang of de PVDA nu weer zo opkomen? Omdat zij ook buiten de stolp communiceren, dingen zeggen die in de stolp ongehoord zijn. "Geen enkele politicus durft nog te zeggen wat hij denkt, ook bij Groen niet. Wie durft nog buiten de lijntjes te kleuren?"

U?

"Ik val niet te restylen. Ik heb het grote geluk gehad dat ik voor mijn ministerschap vijf jaar schepen ben geweest in Antwerpen. Alle avonden de wijken in om de gescheiden afvalophaling aan de man te brengen. Een fantastische leerschool.

"Als de mannen van de vuilkar me vandaag op straat passeren, roepen ze nog altijd 'Hey, schepen'. Geweldig. Humo heeft ooit een cover gemaakt met mijn hoofd gefotoshopt op een vrouw op een motorfiets met een strak lederen pak aan. Die cover hing overal in de depots van de vuilniswagens."

Moeten stoppen als minister in 2003 viel u wel lastig.

"O ja. Dat is de grootste fout uit mijn carrière geweest. Ik heb toen mijn kabinet en mijn kiezers in de steek gelaten. Ik wilde dat zelf ook niet, maar ik had weinig keuze. Jos had ontslag genomen als partijleider, en Vera wilde absoluut niet meer doorgaan als minister. Ik kon moeilijk als enige blijven zitten, zeker? Ik was lijsttrekker voor de Senaat en niet eens verkozen, dus was de nederlaag ook mijn verantwoordelijkheid.

"Ik was kwaad op de kiezer. Hij heeft altijd gelijk, maar toen toch wat minder dan anders. (lacht) Toen ik op straat kwam, kwamen de mensen hun medeleven betuigen en zeggen dat zij nog wel op mij gestemd hadden. Ik denk dat ik toen al mijn kiezers moet zijn tegengekomen. Bon, blijkbaar was de compassie oprecht, want in 2004 hebben ze het weer goedgemaakt."

Was 'macht hebben' een ambitie van u?

"Ik ben zonder plan in de politiek gerold. Met mijn man had ik afgesproken dat het twee jaar of zo kon duren, en daarna zagen we wel weer. Het zijn er dertig geworden."

Zelfs voor uw generatie groenen bleef 'macht' nog lange tijd een vies woord.

"Ik ben een kind van de nieuwe sociale bewegingen van de jaren 60 en 70. Ik was ervan overtuigd dat je de wereld alleen kon veranderen van onderuit. Ik heb in honderden betogingen gelopen, vredesmarsen georganiseerd. Tot de raketten overvlogen. We liepen met een half miljoen mensen door Brussel. En de dag erop stonden die raketten in Kleine Brogel.

"Dat was voor mij de déclic: van onderuit alleen werkt het niet. Je moet mee aan die knoppen kunnen zitten. De kracht van verandering zit helaas niet onderaan, maar in het politieke centrum. Dat was ook het moment dat ik 'ja' heb gezegd op een vraag om in de politiek te stappen. En voor mij betekende dat meteen: ook mee besturen als het kan.

"Toen ik de kans had, heb ik bewust gekozen voor Welzijn. Dat was zowat de groene draad door heel mijn carrière. Omdat ik ervan overtuigd was dat ik daar dingen zou kunnen veranderen. Daar zou ik baas zijn over mijn eigen bollenwinkel, en zou ik eindelijk de dingen kunnen doen waar ik al twintig jaar voor pleitte. Enfin, dat dacht ik toch."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234