Vrijdag 13/12/2019

"Vlaanderen wil nog steeds meer investeren in bakstenen dan kennis"

Beeld BELGA

Prof. dr. Luc Soete is onderwijsspecialist en rector magnificus van de Universiteit Maastricht.

De Verenigde Staten geven aan hoger onderwijs zowat twee keer zoveel uit als Europa, gemeten als percentage van het bbp. Een van de grote verschillen in de financiering van het hoger onderwijs tussen beide continenten is de private financiële bijdrage. In Europa, ook in Vlaanderen, bedragen de inschrijvingsgelden - de collegegelden - slechts een kleine fractie van de echte onderwijskosten, zo'n vijf procent. In de VS zijn collegegelden kostendekkend. Voor talentvolle studenten die dit niet kunnen betalen, bestaat een uitgebreid stelsel van beurzen.

Een tiental jaar geleden was ik een van de door Tony Blair uitgenodigde experten om een alternatief financieringsmodel voor het Britse hoger onderwijs te bedenken. Dat nieuwe Britse model hield een substantiële verhoging van de inschrijvingsgelden in, tot zo ongeveer de helft van de reële onderwijskosten. Maar die bijkomende inkomsten zouden rechtstreeks ten goede komen aan de hogere onderwijsinstellingen zelf. De helft van de bijkomende middelen zouden de instellingen moeten gebruiken voor het aanbieden van beurzen; de andere helft konden ze vrij gebruiken voor de verbetering van het onderwijs.

De centrale vraag in deze hervorming was hoe het hoger onderwijs meer private middelen kon trekken. Daarbij mocht de inhaalslag met de VS in het aantrekken van private middelen vooral niet ten koste gaan van de publieke investeringen. Het comparatieve voordeel van Europa was juist gelegen in de brede democratische bereidheid het hoger onderwijs publiek te financieren. Wilde Europa - en in dit geval het VK - ooit het niveau van investeringen halen van de VS, dan kon dit slechts gebeuren door private middelen te halen bij ouders en studenten die het zich of nu of in de toekomst zonder al te veel problemen zouden kunnen veroorloven.

Waar blijft het echte debat?
De voorstellen naar aanleiding van het nieuwe Vlaamse regeerakkoord voor de verhoging van het inschrijvingsgeld lijken echter in de eerste plaats ingegeven door een besparing op de dotatie van de hogere onderwijsinstellingen. Precies de omgekeerde redenering. Het is de voorgestelde bezuiniging in het nieuwe regeerakkoord op de publieke investering in het Vlaamse hoger onderwijs, die nu leidt tot een verhoging van het inschrijvingsgeld van 619,90 euro tot 1072 euro. Kortom, geen bijkomende investering maar een bezuinigingsoperatie.

Die lost de gebrekkige private investeringen in het Vlaamse hoger onderwijs niet op. Want ook al kost een studie in Vlaanderen de student nu gemiddeld 400 tot 600 euro meer, het blijft slechts een fractie van de door de hogere onderwijsinstellingen gemaakte reële kosten.

Het blijft dan ook wachten op een echt debat over de kosten van het hoger onderwijs. Wie draagt de kosten en wie profiteert ervan? Hoe kan een beurzenstelsel of een sociaal leenstelsel de toegankelijkheid tot hoger onderwijs al dan niet vrijwaren? Hoe kunnen studenten geprikkeld worden in een stelsel dat het onderwijs min of meer gratis aanbiedt?

In Nederland is dit debat met de komende afschaffing van het stelsel van studiefinanciering - de ultieme vorm van democratische toegankelijkheid tot hoger onderwijs - en de invoering van een sociaal leenstelsel met ingang van september 2015 in een nieuw vaarwater beland. Interessant is dat deze vrij fundamentele hervorming niet ingegeven werd door een bezuinigingsdoelstelling, maar hoofdzakelijk door efficiëntieoverwegingen. De universiteiten en hogescholen zijn er voorstander van en hebben zich ertoe verbonden de extra middelen in de verbetering van hun onderwijs te investeren. Daartoe hebben ze zelf al een voorschot genomen van 200 miljoen.

Het probleem in Vlaanderen is dat we nog steeds bereid zijn meer te investeren in de bakstenen van onze huizen dan in de kennis van onszelf en onze kinderen. Het activeren van private investeringen in kennis wordt echter niet geprikkeld door bezuinigingen op overheidsinvesteringen, integendeel. Publieke kennisinvesteringen - in hoger onderwijs of wetenschappelijk onderzoek - zijn 'attractors' voor nationale en inernationale private kennisinvesteringen, of het nu om private bedrijfsinvesteringen of collegegelden gaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234