Zaterdag 04/12/2021

AnalyseDe Lijn

Vlaanderen overweegt duurdere busritten tijdens de spits: wat betekent dat echt voor de reiziger?

Een halte van De Lijn in Mechelen. Beeld Tim Dirven
Een halte van De Lijn in Mechelen.Beeld Tim Dirven

Vlaanderen overweegt om busritten tijdens de spits duurder te maken dan in de daluren. De bedoeling is reizigers te belonen als ze hun verplaatsingen spreiden. Maar niet alle reizigers zijn even flexibel als de prijs van een ticket.

“Veel spitsverplaatsingen met het openbaar vervoer leiden tot hoge kosten. Je hebt meer bussen en trams nodig en je kunt de chauffeurs niet optimaal inzetten”, zei Vlaams minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open Vld) in een antwoord op een parlementaire vraag van Jos D’Haese (PVDA). “Met prijszetting kun je de piekbelasting sturen. Sommige reizigers kunnen best iets vroeger of later vertrekken.” Met andere woorden: duurdere tickets tijdens de spits of goedkopere tijdens de daluren kunnen mensen motiveren om op minder drukke momenten de bus te nemen.

De verklaring van Peeters komt er op het moment dat De Lijn en de regering hun onderhandelingen over de nieuwe beheersovereenkomst van De Lijn opstarten. De vervoersmaatschappij pleit al langer voor flexibele tarieven en heeft een tiental scenario’s uitgewerkt. De regering lijkt bereid om daar gehoor aan te geven in de nieuwe overeenkomst. “De Lijn zal in 2022 nieuwe tariefformules introduceren”, zegt Peeters.

Er liggen verschillende opties op tafel. In de eerste plaats is er het verschil in prijs tussen dal en spits. Dat heeft vooral een impact op mensen die individuele tickets kopen. Maar de coronacrisis heeft ook duidelijk gemaakt dat er nood is aan flexibele abonnementen. Thuiswerk is bijvoorbeeld sterker ingeburgerd, waardoor mensen nog maar twee of drie dagen per week naar kantoor gaan. “Dit vereist andere tariefproducten”, aldus De Lijn.

Kwetsbare busreizigers

De discussie raakt aan de essentie van het openbaar vervoer. Dat heeft twee grote opdrachten. De eerste is technisch: het opvangen van grote verkeersstromen op een efficiënte, milieuvriendelijke manier. De tweede is sociaal: de bus, de tram of de trein geven mensen zonder auto de mogelijkheid om te geraken waar ze moeten zijn, op hun werk, op school, in de supermarkt, noem maar op.

Een sociale discussie dringt zich op. “93 procent van de meerderjarigen die een verplaatsing met de bus maken, hebben op dat moment geen auto ter beschikking”, zegt ruimtelijk planner Eva Van Eenoo, die aan de VUB onderzoek doet naar autoafhankelijkheid. “Zij hebben geen alternatief.”

Vooral lagere inkomensgroepen maken gebruik van de bus. Dat blijkt onder andere uit het Onderzoek Verplaatsingsgedrag van de Vlaamse overheid (OVG). Van de mensen met een maandinkomen van minder dan 1.000 euro netto gebruikt 31 procent minstens één keer per maand de bus. Vanaf 2.000 euro per maand is dat nog maar 12 procent. Dit aandeel kalft verder af naarmate het inkomen toeneemt (zie grafiek).

Busreizigers zijn extra kwetsbaar ten opzichte van de gebruikers van de trein. In Groot-Brittannië werd dit in 2018 bestudeerd in het onderzoek Inequality in Transport. Terwijl de trein voornamelijk door mensen met hogere inkomens werd gebruikt, tekende zich op de bus een omgekeerde curve af. “Treinen vormen snelle verbindingen tussen de kernen van steden, waar er veel werkgelegenheid is voor hogere inkomens”, zegt Van Eenoo. Op de bus zie je deze kantoorbedienden minder.

Lagere inkomensgroepen zijn ook minder flexibel. Ze werken minder vaak van thuis en hebben minder vaak de luxe van glijdende werkuren. Denk aan schoonmaaksters of fabrieksarbeiders met een interimcontract. Net voor hen dreigt de toegang tot het openbaar vervoer beperkter te worden.

Net als kilometerheffing

“Niemand kiest er vrijwillig voor om in de spits op een overvolle bus te gaan zitten”, zegt D’Haese. Zijn partij verzette zich eerder ook tegen de plannen voor de slimme kilometerheffing voor automobilisten, die eveneens een hogere verkeersbelasting zou creëren in de spits dan in de daluren. “Wil de regering überhaupt nog wel dat mensen op hun werk geraken? Een maatschappelijk probleem wordt afgeschoven op kwetsbare individuen.”

De tweede grote vraag is financieel. Op zich kan er een korting worden gegeven tijdens de daluren, zoals de NMBS doet voor 65-plussers die na 9 uur ’s ochtends vertrekken. Zo gaan de spitsrijders er financieel niet per se op achteruit. Maar bij de top van de vervoersmaatschappij is te horen dat zo’n korting financieel moeilijk ligt. Zeker nu de regering blijft hameren op budgettaire discipline. “Koken kost geld”, klinkt het.

Groene bussen

De tariefdiscussie wordt een harde noot om te kraken. Ze komt boven op de spanningen tussen de politiek en de directie over de aankoop van groene bussen. De regering eist dat De Lijn tegen 2035 emissievrij rijdt, terwijl dat volgens directeur-generaal Ann Schoubs financieel onhaalbaar is. Bovendien werd De Lijn door Peeters gedwongen om de criteria voor de aankoop van elektrische bussen te versoepelen, zodat de Belgische busbouwer Van Hool kon meedingen.

Belangrijk detail is dat de regering nu op zoek wil gaan naar private financiering voor de groene bussen. Zo kan ze de investering, die op ruim 3 miljard euro wordt geschat, buiten de begroting houden. Deze ‘deconsolidatie’ stelt echter als voorwaarde dat De Lijn minstens de helft van haar middelen uit eigen inkomsten haalt. Onder meer bij de vakbonden leeft de vrees dat de extra tariefvrijheid voor De Lijn neerkomt op een manier om de kas te spijzen.

Het kabinet-Peeters wenste geen commentaar te geven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234