Vrijdag 18/10/2019

Binnenland

Vlaanderen onderzoekt mogelijkheden om onder de grond te ‘bouwen’

Twee jaar geleden werden de gerenoveerde Les Halles in Parijs opnieuw geopend: een ondergronds shoppingcentrum, mét aansluiting op het metronetwerk. Beeld AFP

Het Vlaamse Departement Omgeving onderzoekt de mogelijkheden om onder de grond te ‘bouwen’. “We moeten integraal leren kijken naar de beschikbare ruimte: de bovengrond staat gewoon al vol.”

We moeten beter omspringen met de open ruimte die ons nog rest. Dat is gekend. Met die ‘betonstop’ in het achterhoofd zoeken architecten en ruimteplanners al enkele jaren koortsachtig naar oplossingen. Tot nu toe keken ze daarvoor veelal in de hoogte: hoger bouwen en dichter bij elkaar gaan wonen.

Maar wat als we nu eens onder de grond kijken? Met dat idee vertrok Shana Debrock, beleidsmedewerker bij het Vlaamse Departement Omgeving, en waar De Standaard over bericht. Vanavond presenteert ze haar resultaten op een workshop van de Vereniging voor Ruimte en Planning, onder de titel Think deep.

“Dat ligt voor de hand”, reageert Karin de Haas, programmamanager tunnels bij het Nederlandse Centrum voor Ondergronds Bouwen. “De bovengrond staat gewoon al vol. Iedereen wil naar de stad trekken. Dan heb  je behalve huizen ook nog infrastructuur voor parkings, gas, water, elektriciteit nodig. Als je dat allemaal bovengronds wilt hebben: dat gaat gewoon niet meer.”

Wonen onder de grond?

Maar het gaat breder dan louter het wegsteken van rioleringen onder de grond. Bedoeling van het Vlaamse initiatief is vooral dat we, bij het aansnijden van nieuwe ruimte, met een bredere blik leren kijken en daardoor het ruimtelijk rendement omhoog krijgen. “Het gaat erom dat we integraal leren kijken naar de beschikbare ruimte”, zegt De Haas. De beleidsverkenning bij ons moet leiden tot enkele aanbevelingen. Debrock hoopt die te kunnen verspreiden via een uitgebreid netwerk van zo'n vijftig architecten, archeologen,... 

Het Departement schuift zes momenten naar voren waarop men kan kijken naar mogelijkheden voor ondergronds ruimtegebruik zoals bij het vrijwaren van mooie landschappen, zoals onlangs bij het vernieuwde AfricaMuseum gebeurde.

“Maar denk ook aan een bodemsanering: men moet dan toch al een diepe put graven. Waarom kijkt men dan niet naar wat er mogelijk is onder de grond?”, zegt Brigitte Borgmans, woordvoerder van het Departement. Ze verwijst naar de Krook, de nieuwe Gentse stadsbibliotheek die een volledig ondergrondse verdieping heeft. “De bibliotheek werd gebouwd op de plek waar een oude gasfabriek stond en waar een diepe sanering nodig was. De put die toen werd gegraven doet nu deels dienst als sorteersysteem voor boeken en ook de jongerenbibliotheek bevindt zich ondergronds.”

Voor u in een blinde paniek schiet: het is niet de bedoeling om woningen onder de grond te steken. Wel denkt het Departement aan zaken zoals metro’s of parkings maar evengoed aan cinemazalen, conferentiezalen, winkelcentra. Dat laatste deden de Parijzenaars ons al voor. Twee jaar geleden werden de gerenoveerde Les Halles er opnieuw geopend: een ondergronds shoppingcentrum, mét aansluiting op het metronetwerk. In de Canadese stad Toronto ging men zelfs nog verder: daar bouwden ze een labyrinth aan winkels en kantoren van zo'n 30 kilometer onder de grond, PATH genaamd. Handig meegenomen als het kwik ver onder nul duikt in de Canadese wintermaanden.

De Krook, de nieuwe Gentse stadsbibliotheek, heeft ook een volledig ondergrondse verdieping heeft. Beeld BELGA

Vlaams bouwmeester Leo Van Broeck is het idee wel genegen, maar ziet er ook niet de mirakeloplossing in. “Het is niet de heilige graal, maar onder het motto the next big thing will be a lot of small things, is het zeker interessant.” Al moeten we vooral het hele plaatje in het achterhoofd houden volgens Van Broeck. “Het heeft geen zin een kelder te bouwen op een autoafhankelijke verkavelingslocatie met drie auto’s daarboven”, zegt hij.

Bezwaren

Volgens Debrock hoeven daar bovendien geen nieuwe wetten voor worden opgesteld. Ook technisch is bouwen onder de grond al lang geen punt meer. Het gaat sowieso ook om de ondiepe ondergrond. Al stellen zich wel enkele praktische moeilijkheden. Eerst en vooral is de vraag waar en wanneer ondergrondse uitbreiding het meest voor de hand ligt. Dat zal dan vooral in stedelijke gebieden het geval zijn en niet op het platteland.

“En ook daar bots je toch al snel op een dilemma: ook de ondergrond zit al boordevol”, zegt De Haas. “Dat is ook geen oneindige ruimte: we kunnen niet niet, zoals Jules Vernes, met z’n allen naar het midden van de aarde omdat het daar lekker warm is. Denk maar aan de bouw van een metro. Waar moeten de wortels van bomen dan naartoe?”

Bovendien is er het kostenplaatje. Debrock geeft zelf aan dat het onmogelijk is daar sluitende uitspraken over te doen, al bestaat de kans dat ondergronds bouwen fiks duurder uitvalt. “Het is zeker niet goedkoop”, lacht De Haas als antwoord op de vraag. “Maar je moet jezelf de vraag stellen wat de maatschappelijke kosten zijn. Een tunnel is altijd duurder dan een weg aanleggen. Maar wat met de luchtvervuiling, overlast en verkeersveiligheid? Dat zijn ingewikkelde vragen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234