Maandag 18/10/2021

Vlaanderen komt klaar op 'Open & Bloot'

Niemand kijkt naar Open & Bloot, maar toch haalt het pro- gramma meer dan 300.000 kijkers op een late zondagavond. Heeft Kanaal Twee de nieuwe Pin-Up-Club neergezet? Neen, zeggen makers en onderzoekers: dit programma gaat, op alle vlakken, een eindje verder. Blijkbaar zat tv-kijkend Vlaanderen te snakken naar een zowel zintuiglijk als inhoudelijk 'volwassen' tv-programma over het 'beest met twee ruggen'.

Door Ronald Meeus

BRUSSEL l Vorige week legde ex-voetballer Mike Verstraeten uitvoerig uit hoe hij zijn kont onthaart en lieten Peter en Marijke met nauwelijks ingehouden trots hun uit de onderdelen van een fitnesstoestel ineengeknutselde 'dildobank' zien.

Ideaal om een eindje op weg de lusten te botvieren tijdens een verloren namiddag. Volgende zondagavond hebben zowel actrice Martine Jonckheere als een groep zesdejaars uit het middelbaar het over hun eerste keer. De komende weken passeren thema's als extreme seks en aseksualiteit de revue, afgewisseld met het 'Standje van de Week', een pornofilmrubriek en praktische tips.

Open & Bloot was eerst een plezierige nieuwigheid, vervolgens een schuldig genot, en kreeg in drie seizoenen tijd het succes van een mainstreamprogramma: afgelopen zondag piekte het seksmagazine met meer dan 322.000 kijkers, zegt CIM Audimetrie. Dat waren er slechts dertigduizend minder dan de verkiezingsshow ZegNuZelf op VRT-net Eén, die toch uitdrukkelijk een mainstreamprogramma is.

Eigenlijk is Open & Bloot daarmee de geestelijke opvolger van de Pin-Up-Club uit de jaren tachtig: dat programma, op de Nederlandse televisiezuil Veronica, lokte - niet het minst dankzij de brievenrubriek van de Vlaamse schone Wendy Van Wanten - ook een stevig stroompje Vlaamse kijkers. De Pin-Up-Club was, zeker vanuit de huidige seksuele mores en standaarden gezien, een relatief braaf programma. Wat er vooral werd getoond was bloot, met hier en daar eens wat semi-expliciete seks. Maar in die tijd sloeg het in als een bom, en veroorzaakte het een trend in het kijkersgedrag die ook nu nog wordt omschreven als het 'Pin-Up-Clubeffect': niemand heeft het programma zogezegd gezien, maar de kijkcijfers vertellen een ander verhaal.

Het programma liep zo op zijn tijd vooruit, dat het zelfs adverteerders wegjoeg en daardoor het slachtoffer van zijn eigen succes werd. In 1990 werd het, na slechts vier seizoenen, afgevoerd, enkele jaren voor de omroepzuil veranderde in een commerciële zender. "Ik vermoed dat Veronica het nu even wat braver wil doen, in elk geval braver dan ze eigenlijk zijn", zei producent Jef Rademakers in 1990, vlak na het opdoeken van de Pin-Up-Club, in deze krant. "Wellicht hebben ze commerciële aspiraties en mogen de adverteerders niet te veel worden afgeschrikt."

De producenten van Open & Bloot zien hun programma echter niet graag als een nieuwe Pin-Up-Club. "Dat programma was met heel andere bedoelingen gemaakt dan het onze", zegt Marjan Spiessens, producer van Open & Bloot bij productiehuis Eyeworks. "Toen ging het puur om het erotiseren. Bij ons gaat het meer over de discussie, het bespreekbaar maken. Al zit er ook in ons programma een fatsoenlijke dosis erotiek. De twee elementen kunnen niet zonder elkaar: echt open communiceren over seks impliceert tonen."

Binnen zijn eigen niche is Open & Bloot dan ook een klein unicum. Er zijn in het verleden wel informatieve programma's over seks geweest op de Vlaamse televisie, maar die waren niet zo dik gezaaid. Halfweg de jaren negentig was er de talkshow Vanavond Niet, Schat, gepresenteerd door Goedele Liekens, die eveneens door Kanaal Twee (toen nog Ka2 genaamd) werd uitgezonden. En een vijftal jaar geleden zond VT4 de documentairereeks Bloot en Meedogenloos uit, over het wedervaren van pornokoningen Eddy Lipstick en Dennis Black Magic.

En dat was het zowat. Tien jaar seksprogramma's op de Vlaamse kabel valt samen te vatten in twee informatieve programma's en wat softpornofilms op een weekendavond. Een programma van het kaliber van Open & Bloot, dat zowel qua erotisering als het leveren van informatie de grenzen probeert te verleggen, heeft tot nog toe nooit bestaan in Vlaanderen. Men kan het programma grof vinden, farcicaal, erover, informatief, educatief zelfs. Whatever, één op de twintig Vlamingen heeft het afgelopen zondag gezien.

"Is Open & Bloot een informatief programma, of is het sensatie? Het is vaak een kwestie van perspectief", zegt communicatiewetenschapper Steven Eggermont van de Leuvense universiteit. "Open & Bloot slaagt er vaak in om de juiste balans te vinden, maar geregeld helt het toch over naar het puur zintuiglijke aspect. Er zit ook wat voyeurisme in. Het is een duidelijk Vlaams programma, een beetje binnenkijken bij de buren. Misschien is dat ook wel een goede strategie? Doordat er dingen explicieter worden getoond lokt het programma meer kijkers en pikken die iets mee."

De controverse rond Open & Bloot is ondertussen ook al achter de rug. In 2004, vlak in het tweede seizoen, moest presentatrice Tiany Kiriloff zelfs nog in debat treden met een aantal verbolgen kijkers die vonden dat het programma, dat in dat seizoen voor het eerst full frontal geslachtsdelen aan de kijker toonde, te ver ging. "Het is pure porno", zei Mark Mertens, vader van zes, in het VTM-programma Recht van Antwoord. "Er gaat telkens een koppel uit de kleren. Die mensen worden te schande gezet. In de Tweede Wereldoorlog deden de Duitsers dat om mensen te vernederen, nu doen ze dat uit vrije wil. Er is geen schaamte meer." Nog een kwade vader: "Dit programma verwoest onze maatschappij."

Intussen is de stemming gemilderd, zegt seksuologe Rika Ponnet. Er heeft zich dan ook, vooral vanuit het buitenland, de laatste tien jaar een belangrijke evolutie voltrokken wat erotische televisieprogramma's betreft: er kan steeds meer.

"Er is heel wat veranderd in een paar jaar tijd", zegt Ponnet. "Open & Bloot is het explicietste programma dat ooit op de Vlaamse televisie is geweest, maar onder volwassenen is het heel aanvaard geworden. Men kijkt ernaar en verzint argumenten om dat kijkgedrag te verantwoorden. Zoals mannen vroeger de Playboy lazen met het argument dat er goede interviews instonden, haalt men nu het informatieve aspect van het programma aan."

De producenten van Open & Bloot zijn zich ook sterk bewust van de veranderde seksuele mores bij de tv-kijker. Sterker nog: ze willen ertoe bijdragen. "De grens van wat je kunt laten zien in seksprogramma's en waarover je kunt praten verschuift constant", zegt Spiessens. "En maar goed ook, de bedoeling van ons programma is precies om ongegeneerd en zonder bedekte termen over seks te praten."

Opmerking uit de triviale sfeer: in de jaren zeventig bestond er op de Nederlandse televisiezuil Vara al een programma over seksuele voorlichting, dat eveneens de naam Open en Bloot droeg. Het was zelfs het allereerste programma op tv waarin door journalist Joop Van Tijn het woord 'neuken' expliciet werd uitgesproken. Ondertussen hebben seksprogramma's op de Nederlandse televisie de lat erg hoog gelegd met expliciet getitelde shows als Seks met Angela, Neuken doe je zo en Spuiten en slikken, wat toch nog een eind verder gaat dan het Vlaamse Open & Bloot.

"Dat soort programma's zou hier in Vlaanderen wellicht niet kunnen", zegt Ponnet. "Ze zijn te expliciet. Maar het gaat niet om het bloot of de seks, de stijl van de Nederlandse programma's is anders. Ze zijn harder, platter. In Open & Bloot wordt ook alles getoond en genoemd zoals het is, maar het blijft toch wat omfloerster, neutraler. De basisopzet is echter dezelfde gebleven sinds het eveneens Nederlandse Pin-Up-Club: seks verkoopt. Aan het einde van de rit blijft de erotiek het belangrijkste element. Het informatieve element in Open & Bloot is er, hoewel het allemaal degelijk onderzocht is en klopt, als een sausje overheengegoten."

Open communiceren over seks impliceert dat je dingen toont

Een op zijn pik getrapte kijker:

'Dit programma verwoest onze maatschappij'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234