Donderdag 09/04/2020

Vlaanderen, koester uw literair erfgoed

Het Vlaams Fonds zou behoorlijk beleid moeten voeren om heruitgave van klassieke boeken mogelijk te maken

Vorig jaar werd de literaire wereld opgeschrikt door het onthutsende bericht dat Herman Teirlincks schrijversmuseum in Beersel gesloopt zou worden. Academici en schrijvers zetten zich in voor het behoud van een onroerend stuk literair erfgoed. Met een petitie en in de nodige opiniestukken is de betekenis van de schrijver voor het ondankbare nageslacht uiteengezet. Maar al die ondertekenaars konden niet optornen tegen enkele bestuurders van de Beerselse gemeente, die nooit een letter van de meester hadden gelezen. We zijn in Vlaanderen, nietwaar - wat maakt het uit, gooi dat ouwe kot plat, verdien een kruiwagen geld aan de verkaveling van de grond, en doe verder niet zo sentimenteel. Een schrijversmuseum, hou op! Nog vervelender dan ouwe gebouwen zijn ouwe boeken...

Maar zie: vorige week is bekend geworden dat Vlaams minister Geert Bourgeois (N-VA) het huis van Teirlinck alsnog voor het grote verdwijnen heeft behoed. Dat charmante villaatje uit de jaren dertig, nota bene ontworpen door Henry van de Velde en Herman Teirlinck (hun kinderen waren met elkaar getrouwd), kan de volgende jaren verder als museum dient doen. De Club Mijol kan er weer vergaderen. Een wonder is geschied.

In De Morgen (22/1) stond een lijst van zogeheten 'vergeten parels' van de wereldliteratuur afgedrukt, samengesteld op basis van enigszins onduidelijke criteria. Uitgeverijen moesten zich volgens de samenstellers bekommeren om klassiekers, van Saul Bellows Herzog tot Eriek Verpales Olivetti 82, twee romans die tot hun verbazing op dezelfde lijst prijken. Maar waarom ook niet. En kijk eens aan, op nummer 19 stond Teirlincks 'kroniek van het Brusselse leven' Het ivoren aapje (1909).

Het ivoren aapje

Het is inderdaad al meer dan een halve eeuw geleden dat er een editie van Het ivoren aapje is verschenen. De voorbije decennia zagen enkele andere titels van Teirlinck opnieuw het licht, zoals Zelfportretof het galgemaal (1955), dat een beetje onzorgvuldig ligt opgebaard in de bizarre reeks Vlaamse Bibliotheek. Maar probeert u eens in een Vlaamse boekhandel een roman van Teirlinck te vinden. Of enig ander Nederlandstalig boek dat van voor Jeroen Meus dateert...

Naast een onroerend bestaat er een literair erfgoed. Het is goed schrijvershuizen te restaureren en in stand te houden, zeker in het Vlaanderen van tegenwoordig, dat zijn eigen landschappelijke en architectonische geschiedenis niet erg lijkt te beminnen. Politici en gemeentebesturen dragen daarvoor een verantwoordelijkheid: hulde aan Bourgeois, die de moed heeft gehad een onnozel advies tegen bescherming te negeren (als je het aan commissies overlaat, wordt er in Vlaanderen niet veel meer beschermd dan hier een kerk en ginder een kasteel - alsof er nog vanzelf charmante villaatjes uit de jaren dertig bij komen...).

Over de conservering van een oeuvre moeten tekstediteurs en literatuuronderzoekers zich ontfermen. Archief- en bewaarinstellingen, zoals het Letterenhuis, zorgen voor de professionele omkadering van literaire nalatenschappen. Tekstwetenschappers hebben de taak op een gefundeerde manier aan tekstrestauratie te doen en voor de Nederlandse cultuur- en taalgemeenschap schatten te helpen ontrukken aan de vergetelheid. Maar daarvoor heb je ook uitgeverijen nodig. En subsidiegeld, want dooie schrijvers kun je niet interviewen en er bestaan maar weinig postume bestsellerauteurs.

De lovenswaardige oproep in deze krant: 'Gevraagd: heruitgave', is niet alleen gericht tot uitgeverijen. Het Vlaams Fonds voor de Letteren zou een behoorlijk beleid moeten voeren om tekstedities van klassieke boeken mogelijk te maken. Maar de desbetreffende subsidieregeling ('oeuvreregeling') is al enkele jaren opgeheven. Kom op, Vlaams Fonds! Jullie hoeven echt niet ieder nieuw psychologisch romannetje te subsidiëren! Zeker niet als dat ten koste gaat van eerbiedwaardige oude oeuvres.

Gelukkig zijn er nog uitgevers die tekstuitgaven in hun fonds opnemen. Onlangs konden edities met poëzie van Albert Bontridder en Marcel Wauters verschijnen, binnenkort wordt de vroege poëzie van Marcel van Maele weer in de schijnwerper geplaatst. Aan de Universiteit Gent is de onderzoeksgroep Teksteditie Literatuur in Vlaanderen opgericht. Dit samenwerkingsverband richt zich op de instandhouding van het literaire patrimonium hier te lande.

En voor De Morgen Boeken hebben wij verblijdend nieuws. In het najaar van 2014 verschijnt een teksteditie van Het ivoren aapje in de reeks L.J. Veen's Klassiek van Atlas/Contact (Amsterdam). Dat onvergetelijke boek, over het leven van een eeuw geleden in onze eigen hoofdstad, kan straks dus nieuwe lezers vinden dankzij de Hollanders. En we mogen toch hopen dat minister Bourgeois zo rondom de verschijningsdatum in Teirlincks eigen huis een tentoonstelling over het verdwenen Brussel opent?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234