Zaterdag 14/12/2019

Analyse

"Vlaanderen is al zo vaak uit de lucht gevallen dat we er bijkans een collectieve hersenschudding aan overhouden"

Schild & Vrienden met leeuwenvlag. Helemaal rechts: S&V-oprichter Dries Van Langenhove. Beeld RV

Het bleef deze week nieuws en commentaar regenen over Schild & Vrienden, de ranzige club van Dries Van Langenhove. Dat debat roept een aantal vragen op.

Wat voorafging

In een geruchtmakende uitzending van Pano ontmaskert VRT-journalist Tim Verheyden twee weken geleden de organisatie Schild & Vrienden als een bende die online grossiert in haat, racisme en seksisme, en flirt met wapens en geweld. De verontwaardiging is groot, zeker als blijkt dat leden van Schild & Vrienden banden hebben met en op lijsten staan van N-VA. Terwijl voorzitter Bart De Wever ontkent daarvan ooit iets te hebben gehoord, bevestigt woordvoerder Joachim Pohlmann dat de partij was ingeseind.

Vooral staatssecretaris Theo Francken komt in het vizier. Hij blijft Nick Peeters, kernlid van Schild & Vrienden en N-VA-kandidaat op de lijst in Lubbeek, verdedigen. Tot Peeters woensdag, na onthullingen van nieuwssite Apache.be, ook de handdoek in de ring gooit. In duidingprogramma’s en opiniekolommen werd deze week elke dag gediscussieerd over Dries Van Langenhove en zijn volgelingen.

1) Is het allemaal de schuld van Theo Francken?

Nee, dat zou te veel eer zijn. De leden van Schild & Vrienden zijn volwassen mannen. Ze eten evenwichtig, doen aan gewichtheffen en kijken niet naar porno. Een gezonde geest in een gezond lichaam is zelf verantwoordelijk voor wat hij doet en schrijft en deelt.

Toch gaat Francken niet vrijuit. De staatssecretaris voor Asiel en migratie is een held voor Dries Van Langenhove en zijn kompanen, en dat is hij niet omdat hij zo smaakvol gekleed is, maar omdat hij al jarenlang systematisch uithaalt naar iedereen die ook maar enigszins als ‘politiek correct’ kan worden bestempeld: wereldvreemde rechters, linkse advocaten, activistische journalisten, enzovoorts. Over de uitschuivers van Francken op sociale media kan ondertussen een doctoraatsverhandeling worden geschreven. Onlangs nog noemde hij viroloog Marc Van Ranst, die er als N-VA-criticus soms stevig tegenaan gaat, ‘Dokter Haat’, ‘Professor Agitatie’ en ‘Bloedhond’. Geen terminologie die een mens associeert met een regeringslid.

Ofschoon veel prominente N-VA’ers, van Geert Bourgeois tot Valerie Van Peel, zich nooit tot zulke scheldpartijen verlagen, zijn andere partijtoppers wél in hetzelfde bedje ziek. Volksvertegenwoordiger Annick De Ridder vroeg een tegenstander ooit of die “zijn pillekes wel gepakt” had, partijsecretaris Louis Ide trakteerde een journalist ooit op een foto van een kruiwagen kippenmest, en Kamerlid Rob Van de Velde haalde woensdag op Facebook uit naar de “journalistenratten” die schrijven over Schild & Vrienden.

Een direct aantoonbare link met die politieke vuilspuiterij is er uiteraard niet. Schild & Vrienden haalt de mosterd bij het wereldwijd vertakte extreemrechts. Toch is het geen toeval dat Francken hun held is. Zoals activiste Samira Atillah in een interview in Zeno zegt, scanderen ze tijdens betogingen: ‘Niet janken, wij willen Francken!’ Dries Van Langenhove en de zijnen houden een wedstrijd om-ter-verst-plassen tegen alles wat politiek correct is, maar dan nog straffer: met Hitler-prentjes en andere bagger.

2) Hebben die kerels dan geen recht op vrije meningsuiting?

Ha, dat is de hamvraag. In de Verenigde Staten zouden ze met racisme, negationisme en andere haatzaaierij nog wegkomen, maar de meeste Europese landen hebben wetten die zulke uitingen strafbaar stellen, zeker als er wordt opgeroepen tot geweld. De betrokken juristen zullen nog een flinke kluif hebben aan dat gedweep met Hitler en wapens.

Maar dit is niet alleen een juridisch debat, ook sociologen denken mee. Wie wil begrijpen wat groeperingen als Schild & Vrienden drijft, moet The Rise of Victimhood Culture lezen, van de Amerikanen Bradley Campbell en Jason Manning. Zij leggen uit hoe een morele cultuuroorlog de geesten heeft verdeeld. In het ene kamp heersen politieke correctheid en identity politics: minderheden moeten worden beschermd tegen alles wat verontrust of beledigt – daarom creëren ze safe spaces waar dissidente geluiden niet welkom zijn. In het andere kamp bevinden zich de straight white males, de blanke heteromannen, die tot geen enkele minderheid behoren en zich van de weeromstuit óók onderdrukt voelen, omdat ze niet meer mogen zeggen wat ze willen. Om Van Langenhove te parafraseren: “Imagine the shitstorm als ik ‘neger’ zou zeggen.”

In Vlaanderen zijn de safe spaces nog niet zo talrijk als in de VS, maar toch was de reactie van UGent-rector Rik Van de Walle op het nieuws over student en bestuurslid Dries Van Langenhove wel érg kordaat. In afwachting van een tuchtprocedure gaan de deuren van de universiteit voor hem dicht. Ook de Arteveldehogeschool toont geen genade voor de leden van Schild & Vrienden. “Iedereen denkt wat hij wil”, aldus de woordvoerder. “Maar wij vragen onze studenten om uit hun gedragingen en publieke optredens te laten blijken dat ze diversiteit als een meerwaarde aanvaarden.”

Die reactie had kalmer gemogen. Ten eerste moeten jongeren met extreme denkbeelden wellicht niet minder, maar méér studeren. Ten tweede is het in onze liberale democratie niet verplicht om diversiteit als meerwaarde te aanvaarden.

De reacties uit N-VA-hoek waren dan weer opvallend mild. Wie gretig heeft meegewerkt aan de jacht op CD&V’er Youssef Kobo en VRT-medewerkster Jihad Van Puymbroek, kan deze “heksenjacht” op Schild & Vrienden niet geloofwaardig veroordelen. In vergelijking met wat Van Langenhove en de zijnen allemaal hebben gepost, waren de tweetjes van Kobo en Van Puymbroeck irrelevant en verwaarloosbaar. Zouden Vlamingen met een migratieachtergrond volgens N-VA misschien minder vrijheid van meningsuiting hebben dan blanke stamboom-Vlamingen die aan gewichtheffen doen?

3) Moesten we verbaasd zijn over deze ranzigheid?

Vlaanderen leek wéér maar eens uit de lucht te vallen, toen in Pano de mopjes over Anne Frank en Mawda aan het licht kwamen. Het was niet de eerste keer. Vlaanderen is tussen 1988 en 2004 bij elke verkiezingsoverwinning van het Vlaams Blok uit de lucht gevallen. Vlaanderen valt uit de lucht als iemand zingt dat er handjes moeten worden gekapt omdat de Congo van ons is. Vlaanderen valt uit de lucht bij racistische commentaren op sociale media. Vlaanderen is al zo vaak uit de lucht gevallen dat we er bijkans een collectieve hersenschudding aan overhouden.

Vreemd, want wie niet uitsluitend met de bakfiets van de ene hippe koffiebar naar de andere koerst, weet toch wat er leeft bij sommige delen van de bevolking. Nieuwsflash: racisten bestaan écht – niet alleen in geschiedenisboeken of in de cinema. Het lijkt wel alsof sommigen dat niet onder ogen willen zien. Journalisten schrijven daar niet te vaak over, zoals weleens wordt beweerd, ze schrijven daar wellicht te weinig over.

Neem nu de dronken man in het Antwerpse café die beroemd werd omdat hij dertig jaar geleden door VRT-reporter Paul Muys – toen ook al voor Panorama – werd uitgevraagd over zijn visie op de migranten in zijn wijk. Zijn fysieke conditie was niet zo goed als die van de volgelingen van Van Langenhove, maar zijn wereldbeeld ging in dezelfde richting: Hitler zou volgens hem wel raad geweten hebben met die ‘bananenvreters’.

Dat we zulke getuigenissen sindsdien nog maar zelden horen op de televisie, betekent niet zeggen dat ze niet meer te vinden zijn. Aan wie dat niet gelooft: koop een camera, stap een volkscafé naar keuze binnen en roep iets over transitmigranten.

Net zoals vroeger, bij de opmars van het Blok, hebben veel commentatoren mededogen met Vlamingen die kankeren op ‘die bruin mannen’. Dat zijn, om politoloog Carl Devos te citeren, mensen die ‘ongerust’ zijn over ‘migratie, identiteits- en welvaartsverlies’. Ook Christophe Busch, directeur van de Kazerne Dossin, sprak in De Tijd zalvende taal: “De globalisering maakt mensen angstig en onzeker. Een deel van die mensen heeft het gevoel dat ze niet worden begrepen en zijn vatbaar voor radicalisme.”

Uw dienaar herinnert zich nog een collega die in de jaren 90 ook mededogen had met de Blok-kiezer, die immers een ‘geblutste’ en ‘gekwetste’ mens was. Tot zijn ouders op vakantie nader kennismaakten met een groepje VB-kiezers. Toen wist die collega, ik parafraseer: “Het zijn geen geblutste mensen, het zijn fucking racisten.”

4) Zijn racisten dan misschien gewoon slechte mensen?

Nee. Dat maakt het zo ingewikkeld. In tegenstelling tot wat sommigen misschien denken, baden Dries Van Langenhove en Nick Peeters niet in zwavelzuur en drinken ze ook geen babybloed. In het – toen al omstreden – interview dat uw dienaar in maart met hem had, sprak Van Langenhove weliswaar met een dubbele tong, maar niet alles was gelogen. Als hij zegt dat ze graag zwerfvuil opruimen en oude dametjes helpen bij het oversteken, dan meent hij dat ongetwijfeld. Ook die man met zijn ‘bananenvreters’ in dat Antwerpse café was misschien een lieve opa en attente echtgenoot.

Racisme en een ogenschijnlijk nobele inborst hoeven mekaar niet uit te sluiten. Daarom maakte Marc Michils, oud-reclamemaker en directeur van Kom op tegen kanker, allicht een denkfout in het opiniestuk dat hij deze week voor De Standaard schreef. Volgens Michils vertegenwoordigt Schild & Vrienden maar 1 procent van de Vlamingen, en zijn die andere 99 procent lieve, brave mensen. “Ik denk aan de tienduizenden lotgenoten en mantelzorgers die zich volledig wegcijferen voor een ander”, schreef Michils. “Aan de duizenden die na een zware ziekte terugvechten. Mensen die vanuit hun machteloosheid onwaarschijnlijke dingen doen. Ik heb het over de duizenden mensen die het komende weekend meer dan 300.000 plantjes gaan verkopen. Met inbegrip van de acteurs van Thuis in hun studio in de Manhattan in Leuven.”

Dat niet-racisten in de meerderheid zijn, is ongetwijfeld waar. Dat de pure racisten, die hun eigen ras superieur vinden aan alle andere, op de terugweg zijn, kan ook kloppen. Maar dat lieve, brave en behulpzame mensen immuun zijn voor vreemdelingenhaat of barre gedachten over ‘bananenvreters’, is onzin. Dat kan elke bioloog of psycholoog makkelijk uitleggen: een sterke en warme band met de leden van de in-group hoeft een diepe afkeer van de leden van de out-group niet uit te sluiten. Integendeel, vaak gaan die twee hand in hand. Als hun groepje tegen dan nog bestaat, valt niet uit te sluiten dat die kerels van Schild & Vrienden mee plantjes gaan verkopen voor Kom op tegen kanker.

Racisten zijn niet noodzakelijk slechte mensen. En lieve mensen zijn niet noodzakelijk antiracisten. De wereld is gelukkig boeiender en ingewikkelder dan dat.

5) Werkt een scherpe veroordeling echt zo contraproductief?

Ook dat is al dertig jaar een klassieker in de jukebox van politiek commentatoren. Dat een scherpe veroordeling racisten sterker maakt. Siegfried Bracke vond dat toen hij nog voor de VRT werkte, en Carl Devos vindt dat nog altijd. “Wat antwoorden we aan de vele burgers die de bovengrondse boodschap van Schild & Vrienden (deels) steunen?” vroeg hij zich deze week af in zijn column in De Morgen. “Wie die mensen schoffeert, moet niet verwonderd zijn als die zich in radicale standpunten opsluiten.”

Twee vragen in dat verband. Eén: als je hun ranzige prentjes veroordeelt en op je hoede bent voor het potentieel gewelddadige karakter van Schild & Vrienden, schoffeer je dan mensen die bezorgd zijn over migratie en de Vlaamse identiteit? Als je vindt dat N-VA best wat forser mag zijn in de veroordeling, schoffeer je dan hun kiezers? Nee, toch? Dan toon je net respect voor de N-VA-kiezers, omdat je ervan uitgaat dat ze niet allemaal lid willen worden van Schild & Vrienden.

Tweede vraag: wat moeten journalisten doen met de stelling dat scherpe veroordeling contraproductief werkt? Klopt die stelling überhaupt? En als ze klopt, wat dan? Moeten we horen, zien en zwijgen over Hitler-prentjes en politici die ons bloedhonden en ratten noemen? Moeten we strategisch denken, of moeten we de waarheid ontbloten?

Het antwoord op die tweede vraag is simpel. Journalisten moeten niet beïnvloeden, maar informeren. Wie na lezing van dit stuk tot het besluit komt dat hij (m/v/x) voor Theo Francken gaat stemmen, moet dat bijvoorbeeld vooral doen. Leve de democratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234