Donderdag 02/04/2020

Vlaanderen in Afwachting

Met veel tromgeroffel werd Vlaanderen in Actie in 2006 gelanceerd. Er werd in totaal 8,5 miljoen euro tegenaan gegooid. Terwijl de doelstellingen absoluut niet bereikt zijn, werd het plan begin dit jaar stilletjes afgeserveerd. Welke lessen kan Bourgeois uit ViA trekken? Een reconstructie.

"Vlaanderen in Actie was ambitieus, dat weten we. ViA oogt mooi op papier, op de website en in het buitenland, maar werkt vandaag niet. Voor mijn fractie moeten we dezelfde kost niet nog eens opwarmen. Een opgewarmd lijk begint te stinken." Elisabeth Meuleman (Groen) snijdt snoeihard in de ziel van toenmalig minister-president Kris Peeters (CD&V). Het is 27 februari 2013, een koude winterdag, maar de temperatuur in het Vlaams Parlement loopt hoog op. Het debat handelt over de toekomst van Vlaanderen in Actie, waarvoor Peeters plannen ontbloot om zijn project een nieuwe impuls te geven. Het zal de zoveelste poging zijn van Peeters om het socio-economische toekomstplan van verse zuurstof te voorzien.

In januari 2015, amper twee jaar na de zoveelste reanimatieoefening, wordt het project door de nieuwe minister-president Geert Bourgeois (N-VA) de definitieve doodsteek toegediend. "De Vlaamse regering blijft voortwerken aan de doelstellingen van Vlaanderen in Actie, maar zal dat niet langer doen onder die merknaam." Met die gortdroge mededeling wordt het geesteskind van Kris Peeters op droog zaad gezet, om zo te verdwijnen in de nevelen van het geheugen.

Maar geen nood, daar is het volgende actieplan al. De Vlaamse regering werkt momenteel aan een 'transversale beleidsnota'. En neen, zo wordt benadrukt, het is géén kopie van ViA, al hoedt Bourgeois zich om daar verder uitspraken over te doen. Afspraak in september, bij de Septemberverklaring, aldus de minister-president.

Hoe ambitieus en noodzakelijk ook, ViA begon al onder een slecht gesternte. België/Vlaanderen verloor in ijltempo zijn competitiviteit in vergelijking met andere landen/regio's. In 2005 dook ons land in de rangschikking van landen volgens hun concurrentiepositie, die het World Economic Forum (WEF) jaarlijks opstelt, van de 25ste naar de 31ste plaats. Toenmalig premier Guy Verhofstadt (Open Vld) betwistte aanvankelijk de cijfers, voluntaristisch als hij was. Vlaams minister-president Yves Leterme (CD&V) reageerde op hetzelfde moment totaal anders. "De cijfers van het WEF zijn confronterend", zei hij. "We moeten het licht van de zon niet ontkennen." Enige politieke recuperatie in zijn agenda was daar uiteraard niet vreemd aan. Maar de feiten zelf spraken Leterme niet tegen.

De idee rijpt om als Vlaamse regering in te zetten op het versterken van het economische weefsel. In de plannen wordt gesproken over een mobiliserende actie, de naam Flanders Future valt. De mosterd wordt onder meer gehaald bij de zogeheten Lissabonstrategie van de Europese Unie.

In het voorjaar van 2006 wordt reclametopman Guillaume Van der Stighelen ontboden op het Martelarenplein. Hij is medezaakvoerder van het gerenommeerde bureau Duval Guillaume. Samen met zijn rechterhand Marc Wellens buigen ze zich over een geschikte 'verpakking' voor het beleid van de regering, zoals Leterme het zelf eerder noemde. Vertrouwen geven, verantwoordelijkheid nemen, is de leidraad van Leterme zijn regeerakkoord. "Het was een normale consultancyopdracht", herinnert Wellens zich. "In de marge kwam ook het wervende, mobiliserende verhaal op tafel. Wij gaven een aanzet met 'Vlaanderen Voluit', iets waar Leterme wel oren naar had", weet Wellens nog. Maar Leterme wordt overruled door Kris Peeters, die met Vlaanderen in Actie komt aanzetten. Exit Duval Guillaume, dat voor zijn consultancyopdracht het gangbare tarief van 30.000 euro mocht factureren.

Daags voor 11 juli zal minister-president Leterme het hele middenveld bij zich roepen om zijn langverwachte businessplan voor Vlaanderen te presenteren. Ruim 200 bladzijden hebben Leterme en zijn ploeg hiervoor nodig.

Het werkstuk heeft meer weg van een cataloog van een postorderbedrijf dan van een businessplan, luidt de kritiek. Er werd duidelijk geen moeite gespaard om in de politiek en het middenveld een zo breed mogelijk draagvlak voor de tekst te creëren. Dat maakt meteen ook de zwakte uit van het hele project. Het is een plan waar niemand echt tegen kan zijn. Maar het is ook een plan waar niemand echt voor kan zijn.

Toch zal het plan bij de politieke tenoren voor nervositeit zorgen. Er wordt een socio-economisch forum opgezet, waarbij liefst 200 captains of industry mogen opdraven om zich te buigen over de doelstellingen. Wat zij niet weten, is dat ze dan al meespelen in een politiek manoeuvre. De campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen en de daaropvolgende federale verkiezingen is volop bezig. Zowel Open Vld als de sp.a waren er niet voor te vinden om dit businessplan te koppelen aan een uitgebreide mediacampagne. De schrik zit er in dat Leterme, dan al razend populair, zich met dit project te veel het imago van de dynamische 'CEO van Vlaanderen' zou kunnen aanmeten. Gevolg: Het lang verwachte plan is er dan wel, het verdwijnt meteen in de koelkast, om politieke redenen.

Na de verkiezingen volgt een kladderadatsch van de zittende federale regering. Paars ligt uitgeteld in de touwen, Leterme wordt federaal premier.

Kris Peeters neemt in juni 2007 de fakkel over als minister-president van de Vlaamse regering, en kan - eindelijk - voluit gaan met 'zijn' ViA-project. En dat laat hij zich geen twee keer zeggen. "In feite wordt de hele begroting ingezet om de doelstellingen van ViA waar te maken", laat Peeters noteren. "Het is niet vergelijkbaar met het Waalse Marshallplan waarvoor extra budgetten zijn uitgetrokken."

Als voormalig Unizo-topman heeft Peeters destijds genoeg de oren van politici gewassen om te beseffen dat de lat hoog ligt voor hem. Hij ziet dus genoeg redenen om het ViA-project te reanimeren. Maar hij wil vooral meer rumour around the brand: "We zullen extra inspanningen doen op het vlak van communicatie."

In totaal zal er over de hele periode dat ViA bestaat 8.510.963,43 euro worden uitgetrokken. Dat budget werd besteed aan mediaruimte en -campagnes, de organisatie van evenementen, procesbegeleiding, promotiemateriaal en publicaties, ontwikkeling en onderhoud van de website en effectmetingen. De communicatiebureaus waarmee is samengewerkt, zijn Germaine (inmiddels opgedoekt) en het Leuvense Absoluut. Bedoeling was dat elke Vlaming vertrouwd zou zijn met ViA. Die doelstelling faalde jammerlijk.

Het is vooral dat luik dat bij de oppositie op veel kritiek stuit. Toenmalig LDD-fractieleider Lode Vereeck hekelt herhaaldelijk de marketingkosten. "Er zijn in Vlaanderen veel dringender noden waaraan dit geld besteed kan worden."

Ondanks die marketing blijft ViA op grote scepsis botsen bij het brede publiek. Peeters laat zich niet van slag brengen en zal herhaaldelijk reanimatiepogingen ondernemen om ViA toch maar door ieders strot geramd te krijgen. Als het communicatiebureau Germaine in 2010 de campagne 'Ik doe mee' - kostprijs 64.540 euro - lanceert, leidt dat vooral tot hilariteit.

Peeters gaat er zich zodanig mee associëren dat het zelfs zijn coalitiepartners te veel wordt. Het leidt tot een climax wanneer sp.a-minister Ingrid Lieten in een uitgelekte interne mail ViA geen sterk merk noemt. "CD&V heeft zijn Vlaanderen in Actie waarmee Peeters en co. de boer opgaan. ViA is geen sterk merk, maar het zorgt wel voor een consequente beeldvorming en strategie. Zij willen zich vereenzelvigen met de dynamische en krachtige bestuurders. Mannelijke macho's in maatpak die zelfzeker beslissingen nemen, die in de cockpit van de Vlaamse samenleving zitten en deze zakdoek grote gouw trefzeker bestieren."

Dit uittreksel uit de mail van Lieten leest dubbel. Enerzijds hekelt ze ViA, tegelijk is ze bevreesd dat CD&V, en Peeters op kop, hier alsnog electoraal garen uit kunnen spinnen. Hetzelfde wat Leterme destijds overkwam.

In de nadagen van de commotie over de uitgelekte mail laat ook Vlaams Parlementsvoorzitter Jan Peumans (N-VA) zich laatdunkend uit over het 'merk' ViA. "Mag ik mijn persoonlijke mening geven? Ik ben eens naar een ViA-workshop over mobiliteit geweest. Dat was het niveau laatste secundair, van een storende middelmatigheid."

Kris Peeters ontbindt zijn duivels. "Hij weet dat de oppositie zijn ViA op de korrel neemt, maar als ook de coalitiepartners beginnen te schieten, voelt hij zich persoonlijk aangevallen. Daarom verplicht hij de coalitiepartners om bij elk evenement waar de ViA-vlag wappert - en dat zijn er nogal wat - een afgevaardigde van de partij te sturen. Liefst de minister zelf, minstens een topkader", zegt een regeringsbron.

Maar het kalf lijkt definitief verdronken. In de beeldvorming krijgt Peeters ViA niet meer vlot. In december 2011 blijkt uit een effectmeting bij het publiek dat slechts 37 procent zich spontaan iets kan voorstellen bij de naam ViA. Ondanks alle heisa.

Peeters beseft het: "We hebben grootse campagnes gevoerd waarvan we dachten dat iedereen er wild enthousiast van zou worden, maar dat is helaas niet gelukt."

En er volgt nog meer kritiek, naast het mislukte communicatieve luik. Peeters trapt in de val die hij nochtans wou vermijden. "We mogen uiteraard niet verzinken in een amalgaam van projecten. We hebben nood aan een aantal spitsdossiers", zegt de kersverse minister-president bij zijn aantreden. Om nadien ViA te verdrinken in een poel van 337 projecten, onderverdeeld in 13 kernbegrippen.

Luc De Bruyckere, de voormalige baas van werkgeversorganisatie Voka: "ViA had een totaal gebrek aan focus. Het was een winkel waar alles te koop was, maar waar uiteindelijk niemand aan zijn trekken kwam. Het is een wijze beslissing om er nu de stekker uit te trekken", zei de anders voorzichtige captain of industry toen bekend werd dat Bourgeois I geen budget had uitgetrokken voor ViA. Ignace Van Doorselaere, CEO van Van de Velde, verwoordde het zo: "ViA inspireert niet, is veel te complex. Terwijl het inhoudelijk allemaal wel correct zal zijn. Alles klopt, behalve het hart."

Toch had ViA ook verdiensten. Er werd een massa statistisch materiaal verzameld en het project slaagde er in om middenveldorganisaties te verzamelen rond concrete doelstellingen. Iets wat ook politicoloog Carl Devos opmerkte. "ViA kreeg veel kritiek, maar het gaf wel een zekere richting aan waar de regering naartoe wilde, over de verschillende departementen heen. Dergelijke overkoepelende beleidsvisie ontbreekt momenteel."

Opvallend is ook hoeveel mensen die destijds betrokken waren, vandaag liever niet geassocieerd worden met ViA. Koen Geens (CD&V), die van 2010 tot 2013 voorzitter was van ViA en intussen minister van Justitie, reageerde niet op onze vraag. Leden van de zogeheten raad van wijzen, die mee aan de kar moesten trekken, lijken ook al niet happig. Zowel Robert Voorhamme (sp.a), André Bergen (ex-KBC) als Dirk Baeckelandt (ACLVB) hield de boot af.

Wie wel reageert, is Frederic Vanhauwaert (Netwerk tegen Armoede). Ook hij had zitting in die raad van wijzen. "Ik ben daar met veel enthousiasme in gestapt. De belangrijkste reden was dat er een breed draagvlak was over een aantal doelstellingen. Als het middenveld, sociale partners en politieke partijen zich daar samen achter scharen, dan is dat een belangrijk gegeven. Ik wist ook wel dat sommige doelstellingen ambitieus waren, allicht te ambitieus. Maar als ik vandaag kijk naar de cijfers omtrent armoede, en kinderarmoede op kop, dan kan ik niet anders dan ontgoocheld zijn. Het beleid is de doelstelling helemaal niet gevolgd, en de huidige regering zit nog verder af van die doelstelling. Terwijl de bevoegdheden er waren, met de zesde staatshervorming. Een gemiste kans."

Want dat is de pijnlijke conclusie: ondanks alle inspanningen is Vlaanderen er volgens de verschillende indicatoren niet wezenlijk op vooruitgegaan. In bepaalde domeinen staan we zelfs nog even ver als bij de start in 2006. Daar zijn soms valabele argumenten voor, zoals de zware financiële en economische crisis die ons midscheeps trof, maar ook - zoals Vanhauwaert aangaf - volgde het beleid onvoldoende. Huidig voorzitter Koenraad Debackere geeft dat ootmoedig toe. "Veel kritiek ontstond uit de terechte en gedeelde bekommernis om het beste na te streven voor onze regio. Maar zoals geschetst waren er verschillende argumenten waarom het soms niet liep zoals gehoopt. Ik vraag ook een beetje begrip voor de uitdagingen waarvoor we stonden. Op bepaalde ogenblikken ben je verplicht om de tijd de nodige tijd te geven."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234