Maandag 16/12/2019

Vlaanderen heeft nood aan wetenschap

De overstromingen in Vlaanderen zijn zonder meer uitzonderlijk. Door de regen van de voorbije weken was de bodem op veel plaatsen al verzadigd. Wanneer dan een uitzonderlijke hoeveelheid regen op zeer korte termijn valt, zijn overstromingen onvermijdelijk. De materiële schade en menselijke ellende zal de druk op de politici doen toenemen. Zij moeten maatregelen nemen om nieuwe overstromingen te vermijden. Daarom lijkt het ons belangrijk enkele bedenkingen te formuleren.

Allereerst: het is onmogelijk om de gevolgen van extreme weersomstandigheden te vermijden. Na extreme regenval zullen er altijd overstromingen zijn. Maar als we ons watersysteem zo goed mogelijk uitbouwen, kunnen we de schade na extreme omstandigheden beperken. De klimaatswijziging zal bovendien de frequentie en de intensiteit van de extremen nog doen toenemen. Daarbij gaat het niet alleen over periodes van veel neerslag en overstromingen, maar ook over periodes van droogte. In juni en begin juli van dit jaar was het extreem droog.

De uitstoot van CO2 moet worden aangepakt om de verwachte temperatuurstijging binnen de perken te houden. Maar de effecten zijn nu al onvermijdelijk. Het is dus ook noodzakelijk maatregelen te nemen om die gevolgen te milderen.

Is Vlaanderen daar klaar voor? Het waterbeheer heeft de voorbije jaren enorme veranderingen ondergaan. Het concept van integraal waterbeheer is het leidende principe. Er werden bekkenbeheersplannen opgesteld en goedgekeurd door de Vlaamse Regering. Instrumenten als de watertoets werden ingevoerd en op vele plaatsen werden belangrijke projecten gerealiseerd.

Vlaanderen in Actie

De actuele watersnood maakt pijnlijk duidelijk dat er nog veel maatregelen én bijhorende investeringen nodig zijn. In buurlanden zoals Nederland en Duitsland worden zeer uitgebreide onderzoeksprogramma’s opgezet om het integrale waterbeleid beter te onderbouwen.

In Vlaanderen ontbreken helaas dergelijke onderzoeksprogramma’s. Het ontbreekt nochtans niet aan potentieel. Onder de koepel van de Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid werden door de Universiteit Antwerpen in samenwerking met alle andere Vlaamse universiteiten in 2006 en 2007 negen studiedagen en een afsluitend tweedaags congres georganiseerd rond watersysteemkennis, bijgewoond door meer dan duizend deelnemers. De vele lezingen en posters illustreerden duidelijk de hoge kwaliteit van de wetenschappelijke kennis.

Onder alle aanwezigen was er een duidelijke consensus dat er een sterke behoefte is aan de uitbouw van een datacentrum voor zoetwater, naar analogie met het Vlaams Instituut voor de Zee (het VLIZ). Ondanks die consensus moeten we evenwel vaststellen dat er tot op de dag van vandaag geen werk van gemaakt is, ondanks herhaaldelijk aandringen. Dit is bijzonder pijnlijk.

Vlaanderen wil zich immers profileren als kennisregio en programma’s als Vlaanderen In Actie (VIA) hebben de ambitie om Vlaanderen tegen 2020 naar de top vijf van Europese regio’s te leiden. Het uitbouwen van een dergelijke succesvolle maatschappij moet gesteund zijn op onderzoek en innovatie, maar dit omvat niet alleen innovatie op het vlak van biotechnologie, nanotechnologie en ICT. De manier waarop we onze omgeving beheren en vormgeven vereist evenveel innovatie en heeft eveneens sterke economische troeven.

Economische troef

De oorzaken van de overstromingen zijn bekend: onze gebrekkige ruimtelijke ordening, de ingrepen in de waterlopen en het veranderd landgebruik. Hierdoor is de bufferfunctie van de ecosystemen en het watersysteem in het bijzonder sterk verminderd, waardoor we sneller de gevolgen van extreme omstandigheden ervaren. De voorbije jaren is duidelijk geworden dat ecosystemen een belangrijke economische waarde hebben wegens de vele ecosysteemdiensten die ze leveren.

Het verlies van die ecosysteemdiensten (waaronder het reguleren van waterstromen) leidt tot de huidige problemen: menselijke ellende en zware economische verliezen. Het herstellen van de ecosysteemdiensten in een zo dicht bevolkt gebied als Vlaanderen vereist veel innovatieve concepten, zowel op het vlak van de inrichting van de omgeving, het beheer van de omgeving, de economische inpassing als de besluitvorming.

Hoe kunnen natuur en techniek gecombineerd worden binnen de bestaande socio-economische context om Vlaanderen aan te passen om de effecten van de klimaatswijziging op te vangen? Deze uitdaging vereist doorgedreven toegepast en fundamenteel onderzoek. De verwerving en toepassing van deze kennis kan een belangrijke economische troef zijn.

Neem onze noorderburen als voorbeeld: door een uitgekiend waterbeleid groeide Nederland uit tot een topregio.

De wetenschap is klaar om deze uitdaging op te nemen. We hopen dat de politieke wil aanwezig zal zijn om te investeren in die kennis en ze dan ook aan te wenden in een goed en wetenschappelijk onderbouwd waterbeheer, dat de problemen aanpakt aan de bron.

Patrick Meire, Rudi Verheyen, Ronny Blust, Lieven Bervoets (UA)

Ronny Verhoeven, Niko Verhoest, Colin Janssen, Renaat De Sutter, Valentijn Pauwels (UGent)

André Van der Beken (VUB)

Luc De Meester, Gerard Govers, Steven De Clerck, Joost Raeymaekers, Filip Volckaert, Guido Wyseure (KU Leuven)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234