Vrijdag 16/04/2021

nepnieuws

Vlaanderen bindt met technologie de strijd tegen nepnieuws aan

Deze screenshot toont hoe de Amerikaanse factchecker Politifact tijdens debatten meteen feiten checkt. Beeld RV/screenshot
Deze screenshot toont hoe de Amerikaanse factchecker Politifact tijdens debatten meteen feiten checkt.Beeld RV/screenshot

Gaan computers nepnieuws de wereld uit helpen? Het Vlaams Journalistiek Fonds (VJF) ondersteunt alleszins twee initiatieven die desinformatie met behulp van technologie willen bestrijden. “In Vlaanderen is er nog geen structureel factcheckplatform.”

Stel u even voor: u kijkt live naar een politiek debat tussen twee politici. Politicus A beweert dat de Noordzee gemiddeld 195 meter diep is, terwijl politicus B zegt dat de gemiddelde diepte 80 meter is. Zou het niet fijn zijn dat er dan even een scheidsrechter tussenkomt die u vertelt dat het Vlaams Instituut voor de Zee in 2006 publiceerde dat de Noordzee gemiddeld 96 meter diep is?

Het voorbeeld is bij de haren gegrepen, maar illustreert dat een goed functionerende factcheck zijn nut kan hebben. In de Verenigde Staten experimenteren onderzoekers al een aantal jaren met technologieën die kunnen helpen om feiten te controleren. Tijdens de presidentiële debatten in 2016 lanceerde PolitiFact een webapplicatie die uitspraken van Donald Trump en Hilary Clinton instant controleerde. Een metertje toonde meteen aan of de argumentaties van de presidentskandidaten gefundeerd waren. Wie meer wilde weten, kon doorklikken.

In ons land is er geen enkel structureel initiatief dat ook maar in de buurt komt van buitenlandse factcheckers, zoals Les Décodeurs van de Franse krant Le Monde, of Politifact en Snopes in de Verenigde Staten. In Vlaanderen wordt nu de eerste kiem gelegd voor een gelijkaardig ecosysteem. De factcheckprojecten van enerzijds Textgain (82.962 euro) en anderzijds FactRank Pro (39.869 euro) ontvangen samen meer dan 120.000 euro van het Vlaams Journalistiek Fonds (VJF), dat in totaal 500.000 euro uit te delen had.

Mails, documenten en tweets

“Als er meer tekst is dan er tijd voorhanden is om die te lezen, kan onze technologie van pas komen”, omschrijft Guy De Pauw nogal cryptisch de software van zijn bedrijf Textgain. Maar in de basis is het eenvoudig: de spin-off van de Universiteit Antwerpen ontwikkelt algoritmes die teksten in e-mails, documenten, of duizenden tweets verzamelt en analyseert.

Voor het factcheckproject kloptditwel.be ontwikkelt Textgain algoritmes die berichten op sociale media, nieuwswebsites en blogs scannen op zoek naar populaire thema’s (welke berichten worden veel gedeeld?), gepolariseerde discussies en berichten die met een bepaalde toon geschreven zijn. “Met behulp van het algoritme kunnen we journalisten of factcheckers helpen om in te schatten waar er een verhoogd risico op desinformatie is”, zegt De Pauw. “Voor alle duidelijkheid: onze software controleert zelf geen feiten.”

Daarvoor werkt het bedrijf samen met de master journalistiek van de KU Leuven en de opleiding journalistiek van de Erasmushogeschool in Brussel. “Naar het model van de NieuwsCheckers-website van de universiteit van Leiden, willen we ervaren journalisten samen met studenten journalistiek een factcheckplatform laten uitbouwen”, zegt opleidingshoofd Michaël Opgenhaffen (KU Leuven). Bij NieuwsCheckers worden niet enkel politieke statements gecheckt. Zo blijkt uit het laatste gecontroleerde bericht dat bier drinken – net als water trouwens – effectief de kans op nierstenen verkleint.

Database vol feiten

“Je moet voor factcheckprogramma’s vooral naar het grotere kader kijken”, zegt Jan Jagers, factchecker bij Knack en een van de drijvende krachten achter FactRank Pro. “Het voorbeeld van het presidentiële debat in de VS toont aan dat de factcheckers daar al op een grote database vol gecontroleerde feiten kunnen terugvallen. Met behulp van slimme technologie kunnen ze snel inspelen op foute verklaringen.”

Daar zijn we in Vlaanderen nog niet aan toe. Ook FactRank Pro wil in eerste instantie journalisten helpen om in de waterval van informatie de druppels te vinden die het controleren waard zijn. In de bètaversie, die ontwikkeld werd door drie studenten van de KU Leuven, dook het algoritme in de transcriptie van de plenaire vergadering van het federaal parlement, om daar statements uit te filteren die de moeite zijn om te checken.

“Denk aan zinnen waarin cijfers gebruikt worden, of woorden zoals ‘meer’ of ‘minder’”, zegt Jagers. “We hopen met het geld van het VJF een betrouwbare tool te bouwen waarmee we die methode kunnen verfijnen om sneller relevante beweringen onder de loep te nemen.”

Vlaanderen is niet de enige die in factcheckprogramma’s investeert. Ook ex-minister van Digitale Agenda Alexander De Croo kondigde in oktober aan dat hij een factcheckfonds ter waarde van 1,5 miljoen zou oprichten in 2019. Meer nieuws is daar nog niet over bekend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234