Zondag 21/04/2019

Winterdepressie

Vlaanderen al bijna twee maanden in de ontwenningskliniek voor zonnestralen

Dit beeld was de voorbije twee maanden dagelijkse kost. Beeld rv

De Vlaming snakt al weken naar een streepje zon. Of toch vooral de endorfines die daarbij vrijkomen. Na een duistere decembermaand stevent nu ook januari af op een recordnotering.

“Een collega vroeg het me net: ‘Wanneer komt die zon er nu eindelijk weer door’”, vertelt Wim De Troyer, meteoroloog bij het KMI in Ukkel. Sinds eind november is het armoe troef wanneer de medewerkers van het instituut de tabel ‘zonneschijnduur’ moeten invullen. De voorbije decembermaand was zelfs de op één na donkerste sinds de metingen begonnen in 1887. 

Een luttele 10 uur en 29 minuten was toen het verdict voor de Ukkelaar, een uur meer dan in 1934. En in januari blijft de ellende maar duren. Met twee derde van de maand achter de rug stopt de teller voorlopig op 16 uur en 40 minuten. Aangezien de komende dagen niet veel beterschap lijken te brengen, komt het januarirecord uit 1935 (25 uur) in het vizier.

Voor de meeste mensen zijn het dus de donkerste wintermaanden die ze ooit meemaakten. “Allemaal dankzij de fameuze straalstroom”, zegt De Troyer. Die straalstroming slingert een goeie negen kilometer hoogte boven onze contreien en zorgt voor de ene diepe depressie na de andere.

Dat we ermee in aanraking komen, is niet uitzonderlijk. Wel dat het de laatste twee maanden bijna dagelijkse kost is voor alle regio’s in West-Europa. Meestal nestelt de straalstroom zich een stuk noordelijker. “Dat verklaart ook waarom we in die periode drie stormen hebben meegemaakt, nog zo’n uitzonderlijk gegeven.”

Vitamine D-tekort

Diepe depressies dus, en niet alleen in het weerspatroon. De bakker die vandaag over het weer durft te beginnen, krijgt gegarandeerd het vers gesneden brood terug naar zijn hoofd gekegeld. Met welgemeende excuses: "Ik zit met een vitamine D-tekort", aldus de gemiddelde Vlaming over zijn of haar chagrijn. 

De korte UV-golven van de zon zijn inderdaad nodig om onze vitamine D-waarden op peil te houden. Wie genoeg zon klopt in de zomer kan tegen een stootje, maar ongeveer 7 procent van de wereldbevolking kampt in de wintermaanden met een serieus tekort. Bij ons valt het wellicht beter mee, gezien de supplementen die voorhanden zijn. 

Maar de impact van zo'n tekort op onze gezondheid is niet min, weet endocrinoloog Roger Bouillon (KU Leuven). "Het immuunsysteem heeft vitamine D nodig om infecties te bestrijden en dat geldt ook voor een goed, stevig bot." Bij hoogbejaarden kan dat leiden tot een versnelde botafbraak in de winter, of een verhoogde kans op vallen van ongeveer 20 procent dankzij spiersterfte.

Of die impact nu meer gevoeld wordt door het gebrek aan zonlicht is evenwel de vraag. Wanneer de zon niet hoog staat, zoals nu het geval, is de productie van vitamine D sowieso minimaal. "Je schaduw moet eigenlijk korter zijn dan je lengte. Daarvoor moet je tijdens de wintermaanden al naar het meest zuidelijke tipje van Spanje gaan", zegt Bouillon.

Winterdepressie

Wat dan met het pipse gevoel waar u al enkele weken steen en been over klaagt? De opluchting die u op zondag 14 januari voelde,  toen het – na een zonneschaarste van amper 59 minuten zon op tien dagen tijd – plots opklaarde voor de volle zes uur?

Dat komt door de endorfines die vrijkomen als we in de warme gloed van de zonnestralen baden. Gelukshormonen die we ook krijgen bij het joggen, chocolade eten of bij seks. Voor die zaken geldt evengoed: wie er een gewoonte van maakt, heeft last van ontwenningsverschijnselen.

"Dat fenomeen kennen we bij mensen die in de winter lange tijd in het Hoge Noorden verblijven. Lange, donkere dagen zorgen voor meer kans op de blues, op depressieve gevoelens", zegt Bouillon.

In Groningen bestaat zelfs een polikliniek 'winterdepressie', al meent klinisch psycholoog Ybe Meesters dat die gevoeligheid eerder een zaak is van de lengte van de dag, niet de grauwe weersomstandigheden. "Bewolkt of heldere hemel, dat maakt de rekening eigenlijk niet. Het is vooral de biologische klok die verstoord raakt door een ander dag-/nachtritme."

Beeld Thinkstock
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.