Donderdag 13/08/2020

Opinie

Vlaamse universiteiten missen profileringsdrang

Luc Soete.Beeld rv

Luc Soete is oud-rector van de Universiteit Maastricht

Het nieuwe academische jaar is begonnen. Het moment voor de rectoren om hun visie over hun universiteit onder het voetlicht van media, medewerkers en studenten te brengen. Dit jaar was het uitkijken naar de speech van de nieuwe rector in Leuven, Luc Sels, na de hevige machtsstrijd met zijn voorganger. En in Gent is het hopen dat op 9 oktober, wanneer het 200-jarig jubileum van de universiteit gevierd wordt, er eindelijk een geldig verkozen, nieuwe opvolger gevonden is voor Anne De Paepe. 

Misschien herinnert u zich nog hoe, na de “nieuwe universiteit”-beweging in Nederland met de bezetting van het Maagdenhuis in Amsterdam, het Belgische model van verkozen rector tot voorbeeld van democratisch universitair bestuur werd gesteld. Ik denk dat het enthousiasme intussen wel wat geluwd is.

In een optimistische bui zou je kunnen stellen dat het feit dat de verkiezing van een rector gepaard gaat met zoveel media-aandacht en strijdlust, illustratief is voor de manier waarop de universiteiten uitgegroeid zijn tot essentiële pijlers van economische welvaart: de kurk waarop de Vlaamse economie tegenwoordig drijft. En toegegeven, de Vlaamse universiteiten doen het ook goed, zowel in de kwaliteitsbreedte als in de onderzoeksdiepte van het aangeboden onderwijs. 

Ivy League

Daar zijn twee redenen voor. Aan de ene kant is er in Vlaanderen, zoals in Nederland, en in tegenstelling tot de Verenigde Staten of het Verenigd Koninkrijk, relatief weinig verschil in de onderwijskwaliteit van de universiteiten. In de VS met zijn “Ivy League” of het VK met zijn “Russell Group” van topuniversiteiten is de kans groot dat heel wat jongeren voor hun universitaire studies terechtkomen bij minder goede universiteiten. In Vlaanderen heeft gelijk welke jongere die aan universitaire studies begint, min of meer de garantie dat zijn opleiding van hoge kwaliteit zal zijn of het nu in Antwerpen, Brussel, Gent, Hasselt of Leuven is. Aan de andere kant, en in tegenstelling tot Nederland, heeft de zogenaamde inkanteling van academische hogeschoolopleidingen binnen universitaire associaties de weg geopend voor een veel duidelijker universitair landschap met meer doorstroommogelijkheden en samenwerking.

Die twee sterktes van het universitaire hoger onderwijs in Vlaanderen vormen ook mijn twee punten van zorg. Achter het gemiddelde topniveau van universiteiten schuilt immers de vraag waarom de Vlaamse universiteiten zich niet sterker lokaal, nationaal en internationaal profileren ten opzichte van elkaar. Vlaanderen telt, kijkend naar locatie en geschiedenis, drie soorten universiteiten. Een eerste soort omvat universiteiten, zoals de KU Leuven, gevestigd in een universiteitsstad. Universiteiten die zo dominant zijn binnen hun lokale omgeving dat de hele stad en omliggende regio afhankelijk is van het wel en wee van de universiteit. De focus aan de onderwijskant is gericht op landelijke selectie van de beste studenten. 

De tweede groep universiteiten, zoals de UGent en de UHasselt, zijn gevestigd in een “stad met een universiteit”. De stad of regio is niet totaal afhankelijk van de universiteit maar heeft ook andere belangrijke economische troefkaarten. De universiteit trekt veel studenten uit de regio aan en heeft dan ook een belangrijke regionale rol. 

En ten slotte zijn er de universiteiten in de grootstad: de UAntwerpen en de VU Brussel. Universiteiten die worden geconfronteerd met alle uitdagingen van de grootstad: immigratie, huisvesting, mobiliteit, veiligheid, et cetera. Als grootstedelijke universiteit staan zij ook voor de grootste uitdagingen, zowel wat het aanbod als de selectie en toegang tot kwalitatief hoogstaand hoger onderwijs betreft. Het onderscheid in totaal verschillende uitdagingen tussen deze drie soorten universiteiten zou explicieter erkend moeten worden binnen het Vlaamse universitaire landschap.

Anderzijds blijft de vraag of de academische inkanteling van hogeschoolopleidingen niet ten koste is gegaan van de praktijkgerichtheid van deze opleidingen. Binnen de universiteiten is de aandacht in eerste instantie uitgegaan naar de vraag of de onderzoeksvaardigheden van deze ingekantelde opleidingen van voldoende academisch niveau waren. Maar de omgekeerde vraag werd onvoldoende gesteld. Met als gevolg dat veel van de specificiteit van bijvoorbeeld de ingekantelde industriële ingenieursopleidingen verdwenen is en de beroepsuitkomst versmolten is met die van burgerlijke ingenieurs.

Kortom uitdagingen te over voor de Vlaamse universiteiten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234